paşve

 

Xwandevann hja,

Terteleya Drsim romana Haydar Işik e ku Tirk nivsye.

Min j ew wergerande Kurmanc.  Hn dikarin bi rya malpera www.xweza.com bixwazin.

Bireke roman li jr didin:

ROJAN HAZIM

 

Terteleya Drsim

Qira Drsim  

Komkujya Drsim

Jenosda Drsim

Nivskar: HAYDAR IŞIK [Roman, bi Tirk]

Kurdya w: ROJAN HAZIM

 

[rper 5. ]

Drsim di nav ar iyayan da

Gula w di nav bardaxan da.

Demsal zivistan b, zivistana jehraw, bi ş xwn ya Terteleya [Qira Jenosda] Drsim b. Her der di bin befreke giran da b. Ji hev cudakirina iya dolan ne mumkun b. Ew iyayn ku heta ber per esman bilind, heft tebeqe di bin kifin ji hessay Şam [xizney, perok xas y Şam] da bn. Ew deryaya sp ya b ser bin, ketib nav firtoney. Mirov hizir dikir ku jyan rawestaye di nav van pln sp da. Rojn wisa wek şevan in, xilas nabin monoton in. Wjna deng bay [ya] wek qem[y], eseb dike [kerban vedike]. Mirov di v heway da bi zor bhn werdigire. Herwek dixeniqe l tt hizir dike ku li v dinyaya mezin bhneke heway nemaye. Hind ditirse bhn wergirtin bi zehmet dikeve. Bi rojan dewam dike ev rewşe. Imkan ji hev cudakirina şev roj namne. Bay bakur ji ser iyay Hamik [Koy Hamik] ber bi jr ve wisa bi hl dikeve ku li ber xwe astengan nasnake. Pule gewr, Dere Lay, Dilwe Mergesur bi zor xwe li ber v bay digirin.

W roj bay ji Hamik raby, hj ji piştnvro pve derdor adeta kirib şev. Dtina hetav li milek, yn ku mereqa hilatina hetav dikirin j hebn. Di nveka roj da her der reş tar b. Mezinan  eve wek girtina hetav mana dikirin. Gelo hetav hate girtin? digotin. Firtoney heta Mrgesora Drsima Rojhilat herwek qupey xwe bilind kirib. Tirs hakim hem bicann [bigiyann] ku di v tartya li ber spty belavby da dijn, bib. Ew ikn ku hergav bitirs bn, heta ketina nav odeyn mhvana bi cesaret ketibn.Wn tij binsivandeyn başr bibn.

Digel hind li Mrgesor bizavek dest p kirib. Di rojn wisa da ji bo mezinn proz yn Drsim zikir dihate kirin, lava dihate kirin, dua dihate kirin, saz dihate ldan, rok dihatin gotin. Kurdn Drsim bi ewlyayn xwe yn mezin yn di girn ku heta ber per esman bilind da veşart, serfiraz bn. Digel iyayn proz yn Kurdistan, iyayn ku nra Hezret El kety, l meşyay, ji bo bhvedanek pişta xwe day, suhbet dihatin kirin. Bab Tjik [Tujik Bava], Koy Sor, Pule Tacniye, Kirklar [ilan], Karsniye, Zel Koy Duzgin.

[Rper 6]

Qubleya Drsimya Duzgin ji bo hevkary dihate gaz kirin. Ev iya wek stnn ku mabedn Yewnana [Ynana] kevin li ser pya radigirin, nexşand ne, nazik in, nazdar in. Bilindahya wan ji hezar metrey wdatir in. Sern wan di nav qupa esman da ne. Pişta xwe dayne hevdu, xuyanyn hevdu ne, bira ne, xwşk in, birazava ne ew. Her yk ji wan qup in, ziyaret in. Qenc, delal, merd hem hisn mezin ji v der belav gundyn Kurd dibin, ronahy didin, hezkirin didin dilan rasty, merdy tij dikin. Aha w roj da tij dilan bin ew hezkirin, şefqet, qenc-delaly bnin. Da tarty belav bikin, ferahyeke sp bnin iyayn delal.

Yn ku ji dery Elbnat diketin jor, digel xwe befir j tij jor dikirin. Yn ku bi zehmet der li paş xwe digirtin arixn xwe paqij dikirin, bi gotina d qiyamet rabe! gazinde dikirin. Eve i hikmet e!, Xwud [Xweda] me ji xezeb biparze! digotin diketin jor. Apo Elbnat, peniya dina yena. Anku Mam Elbnat, dawya dinyay tt. Elbnat j He ya biray mi, he ya, dina tengedera, anku Bel bira, bel, dinya di nav tengavy da ye bersiv dida. Mezel [Ode] hema bjin ber bi tijbn ve b. Elbnat yn hat bi dost, bi hezkirin pşwaz dikirin. Bik mezin hem gund pşy bi rzgirtin dine dest miln w. Paş j din ser mzern rayxist bi armrg rdiniştin.

Germa kon li ser kuik disotin ji pac belav dib di. Sobeya Erzingan [Erzincan] ya di nvek da hatye danan neba, sarmayeke wisa li jor heb ku cemeda li ser simbla nedihelya. Wjna ji firtoney dihat, deng mrn ku li tenişta hev rnişt diaxivtin, dibir. Herkes behs qiyameta zivistan dikir. Li milek j qotya ttin li ber destan dizivir. Elbnat qotya ttina xwe ya dagirt diavte ber mhvann xwe ku cigareya j bipin. Zarokn w j ay li mhvanan belav dikir. Jorve tij dkla cigarey bib. Dkla reşşn li ber ronahya zer ya mell ya fanosan kmek dizivir wek plan ber bi kuik ve bihl belav dib di. Firfira yn ku aya kitleme vedixwarin mezel [ode] mişt tij kirib.

Demek bdeng hakim odey b Elbnat ser xwe bada ber bi der ve ku pişta w li der b. Riza awiş hatib jor. Wek herkes Elbnat j rab ser xwe ber bi w ve . ne miln hevdu Riza awiş hdka rnişte ser cih li tenişta kuik [ocax] li hember Elbnat. Riza awiş di dil xwe da gelek şa b ku digel Elbnat hem gund bi ber w ve bi rzgirtin rabibn

[Rper 7]

Herwek di nav hemerya ber dil dayka xwe da b. Girnijneke qubr di ry w da dihate dtin.

Xer ama Riza avuş, sare cimone ma ser ama anku Bi xr hat Riza awiş, ser ser me, ser av me hat got Elbnat. Xer mendewe apo anku Xrdar b mamo got Riza awiş. Bersiva w di nav rz rzika silavdayna Kurdewar da dilnizm neb. Belm yn d: Wiy apo sare to, cime to wesve. Lewe min o to desta anku Wey mamo, ser avn te sax bin. Tme dest te. Bi v rzgirtiny bersiva dilnizmya Elbnat didan.

Weşiya piye to cutiria? anku Sihheta bab te awan e?

Di cih da ye.

Elbnat got; Xwudan min Kures, Kemere Duzgin, ewlyayn mezin yn Drsim bila jyek dirjtir bidin hem zelamn [mrn] di civat da j tev v daxwaza Elbnat bn.

Elbnat ji bab Riza awiş, Hesenel, ciwantir b. Belm ji prn pişt w hat b. Ew dibistan, mamosta flozof gund b. Herkes hewil dida ku tiştek ji w frbibin. Yn ku pirsgirk hey dibezne nik w. Ji yn ku saxya wan xirab heta yn ku dixwastin ş bikin [bizewicin], ji pirsgirkn jin mr heta yn eşr dinyay, bersiva hertişt w dida.

Gava Mam Elbnat wisa got hate gotin, by itiraz ykser dihate qebl kirin. Di her gund bajr da kesek bi zekaya [aqil] xwe pş dikeve. Elbnat j y di Mrgesor da bi zekaya xwe pşkevt b. Mirovek her dt y gund xwe, gundn dorber eşra xwe b. Bi tecrubeya xwe ya mezin li dorber xwe dihate zann nasn. Ew pirtkxaneya ser pya b. Hekm Luqman b. Drokzan b. Kesek ku ji w baştir droka Kurd bizane neb.

Ew bjer dam y van şevn zivistan yn dirj b daw b. By ku aciz bzar bibe digot. Xwud dizane ka ev end car e behs seferberya yk, şer ris Osmanya [y] li 77-78, paş seferberya duy, qetlama Ermenya kirib. Elbnat bi taybet zarok şa dikirin.  Bikn ku lavay w dikirin Apo ma re sanike vaze! anku Mamo bo me roka bje!, w j nedişkandin j ra rok digotin. Zarok daku guhdarya w bikin, heta nveka şev nedinivistin. Wan digel ku ji ber b xewy avn wan giran dibn stuy wan dikete ber wan j, bi rik dixwastin guhdarya w bikin. Paş j babn wan ew dikirin pişta xwe, koşa xwe dibirin ser nivnn wan.

Mezela [Odeya] mhvanan ya Elbnat ye mişt tij b. Ji bil Hesenely nisax [nexweş], hema bjin hem gund li w der bn

[Rper 8]

Fesl hal ehwal pirsn qederek dirj kşab. Elbnat dizan ku mirov d li hvya tiştek ne gava bi dengek bilind wisa got: Baqil, d saza xwe hilgire dest xwe cerg min. Herkes li hvya te ye, w j qet xwe li nazan neda saza ku j ra hatye dirj kirin hilgirte koşa xwe ewil akort kir. Paş ji bi wan tiln bi huner qesdeyn ku Drsimyan di ceman da digotin ldan. Qesdeyn ku pesindarya Duzgun Kures dikirin bn. Carna j xwe badida ser qesdeyn li ser jana ku Hz. Uşey [Hz. Huseyin] kşay yn li ser Kerbelay. Eve hema ykser dibn rondikn jinan ku ji nveka dil wan y zirav tenik derdiketin. Jana Uşey ya bi sedan sal dil wan dax kirib carek. Pişt van qesdeyan j bi w deng xwe y dilsoj derbaz strann ceng yn Drsim b.

Pane pane, bira ne pane

Esker dewlet amo Drsim ser

Mezal ci mede pane

Mae wane camerd cira yene dina?

Na roze roza kirmancya

Bira, me winde pane

Lxin, lxin birano lxin

Leşker dewlet dora Drsim girtye

Eman nedin lxin

Dayk dibje, ma mr boi tne dinyay?

ro roj roja Kurdayety ye

Birano nesekinin lxin

Baqil gava digot pane pane [lxin, lxin], xwe li ser saza xwe diemand badida, bilindahyek, ji dil bynek jndehyeke cuda dihat deng w. Simbln w yn boq reş yn daweşyaye ser lvn w, li nik egdn Demanan heku dij dijmin xurt di nav şerek da ye, şleke hov [wehş] dab ry w y tirş vekişyay. Ji bin birhyn [biryn] xwe yn reş str yn gir, heku ji strka sleha xwe ya pnc lib dinre, avn xwe ji pln gurya agir venediqetandin.

Dora zelaman [mran] tij xort bn pişt wan j daykn wan rniştibn. Baqil gava byern li Demanan rojavaya Drsim qewim wek destanan digot bi w deng xwe y dilsoj, rondikan dest bi barn kirib ji avn jinikan. Ewil rondikn xwe bi bdeng diwerandin, belm paş girna bi dengek bilind j dihate bihstin. leya [Derd - Zehmetya] eşrn Drsima rojavay rondikn avn wan b. Jana ku her jinik, zarok mrikn w der dikşa, jana wan b. Ma ji bil girn da i bikin?

 [Rper: 9]

De way way way

Lemin way.

Axzonqo wesayyo

Lemin na ci miz dumano

Sare Kirmancu qirkerdo

Lemin way.

Ax way way way

Li min way.

Mal wrana Axzonq [Xozat]

Li min eve i mij dman e

Milet Kurd tte qir kirin

Li min way.

Strana da dv hev. Gava Baqil distra ji ciwanan yn ku pra digotin hebn. Mezela [Odeya] Elbnat bi deng zelaman [mran] dizingin. Eve strann xem, kul keser kerb bn.

Cigare hatin pan. Dilsojya stranan hate riberiz kirin. Mewj, pestl, t, gz hatin xwarin. Wek hercar li hvya trbna kombn hate man. iku zarok li ber nivistin bn. Esil yn mereqdar j ew bn. av dsa ve li ser Elbnat bn. Y j hez dikir an hez nedikir, iku heta ro kes gotineke şkestin nikarb j ra bibje. Hind ku j hez dikirin, hind j j ditirsan gund. Nifrnn w zinar diderizandin, golik dikirin terim, mirov di heftya xwe da dixistin nav cihan. Ji ber ku gundyan eve dizann, cih w fireh rehet b. Cafo Derg di saln bor da ji ber destdirjya li ser zevya tmn Uso Kor km mab jyana xwe ji dest bide. Elbnat gava guhorna tixb dt wisa got; Kuro Cafo, ma ne şerm e ev tişt te kir? Ma aha van tman d bo te bimne? Cafo Derg li ser van gotina bi hirs xwe berze kirib. Herwek bi xwe bawerya ejderhay rniştye serkany bac xwast, em Mrgesor bi ser qrn girtib. Li ser v yk Elbnat j kln tixb nane cih ber: An tu d qebl bik, anj divt tu bizan ku germahya kuik [ocax] te d sar be, tu nikar zarokn xwe germ bik. Ji bo v yk j ez d lavay Duzgun ku li pşber me ber xwe dide me bikim.. Leriznek lingn Cafo Derg girtib, tirs timam leş w zevt kirib, wek bizina di dev gurg da lhatib. Bi deng xwe y lerizok şaşby: Mamo, mamo, Xwud bela xwe bide te! Ma tu d mala min bxwudan bik?. Elbnat tu dizan gotib b, belm li dv bez b b dest w daxwaza bexşna xwe [efya xwe azakirina xwe] kirib. Jina Cafo Derg j xwe avtib berpyn w ku mr w aza [ef] bike. Axir timam Mrgesoryan bawer dikirin ku Cafo Derg ji belayeke mezin xilas bib. Heke rika xwe domandiba, bik, mezin, jin, mr di w bawery da bn ku di her hal da nedigihişte heftya d.

[Rper: 10]

Jinan digot ku ew kes ku di şevn eyny [ny] da li ser kany findik [mm] hildikir [vdixist] Elbnat b. Elbnat ilfindika tarya şev, aqil ronahya roj b.

Li rex kuik [ocax] pişta xwe dab balgeh mehfr y bi kay hatye tij kirin li gundyn xwe dinr. tena b. Dihizir. Misoger dihizir ku ji kder dest p bike. Dixwast ku guhdarn w bhnik nebin. Destn xwe bi rihn xwe yn ku heta navika w dirj da nan xwar. avn xwe zivirandine ser Riza awiş bi rza staty ber xwe da zelamn [mrn] ku li hember rex w rnişt. Hem bi dilxwaz rawestabn ku dest p bike. Bhneke tr ya cigarey mezel [ode] zevt kirib. Ronahya fanosn ku li hindava kuik hilawst di nav v dkla reş şn da mell bib.

Gava Elbnat bi deng xwe y ji ber cigarey str gur by dest bi axivtin kir got: Ero bira, seferberlige de eskere Rus ame, anku Birayan li seferbery leşker ris [Rs] hat, av hem zivirbne ser w. ro d behs i kiriba? rokeke Kurd, serphatyeke şer, anj drok? Belk ber end heftyan guh xwe dabn eyn tişt. Lakn di van şevn zivistan da dikarin i bikin? Ji milek ve gotinn w dihatin tgihiştin j. iku tiştn ku ji w frdibn neqil zarokn xwe dikirin.

Leşker ris Kurdistan. Erd esman leşker ris b. Gir iya ew bn. Erzingan [Erzincan] ketib. Nam nav Osmanyan neb li hal. Gava dor hate cerdevany, bac standin Osman dib ulih, belm li ber pşketina risan j wek krşkan direv. Kitek leşker wan neb li Drsim. Di v dem da general ris qazid rkiribne nik begn eşrn Kurd. Ji van Osmanyan hn Ermen j Kurd j gelek dikşin. Werin bibine yk. Li hev werin. Em bi hev ra zeleyek li Osmanyan bidin. Ermenyan agah dinan [tnan] dibirin. Begn Kurd li Şnaxay kombibn gotbja rewş dikirin. Axay eşra ark mhvandar dikir. Eşrn mezin yn Drsim li w der bn. Hindek began gotin ku dem rizgarbna ji Osmanyan hatye. Xwastin ku bi Ermenyan bibin yk. Digel ku eve dixwastin, belm bawerya wan bi Ermenyan j nedihat. Dixwastin bjin ku li milek ji zulma Osmanyan rizgar bibin li mil d j belaya Ermenyn kafir li ser xwe nealnin. Hindekan j gotin ku Osman li ber kafir ketine nav tengavy, hevkarya wan nekirin li esaleta Kurdan nayt. Brahm [Ivrahm - Ibrahm] Beg ev nrne diparast. Hema nebjin Brahm Beg j biborin.

-dom dike....

ser