ROJAN HAZIM

Komisyona Ziman, Perwerde, Çand û Hunerê ya KNKyê, di kombûna xwe ya 4ê Nisana 2009ê da biryar da ku li payîza îsal [2009], ”Şûraya Ziman û Perwerdeya Kurdî” bête kom kirin. Ev biryare, ji rewş û realîteya ku ziman û perwerdeya Kurdî têda derket:

Statuya polîtîk ya Kurdistanê ya kolonyal, tesîra negatîv li ser hebûna zimanî dike:

zarava û devokan ji hev dûr dike
cudahîya alfabeyê kûrtir dike
her reng asîmîlasyonê bi leztir têxe

Kurd bi xwe li beramberî zimanê xwe xemsar in, zimanên dewletên serdest yên Kurdistanê, ji dereceya hewcehîyê zêdetir bi kar tînin, giringîyê nadine bi kar înana zimanê xwe û bi vê reftara xwe ya negatîv jî li ser zimanê xwe otoasîmîlasyonê bi kar tînin, ku eve jî ji alîyê Kurd ve xizmeta asîmîlasyona dewletên serdest yên Kurdistanê dike.
Kurdî di warê nivîsînê da, di nav rewşeke berbelav da ye:

têkilavîya gramerî dom dike
problema rastnivîsînê di dereceya herî bilind da ye

Nebûna Kurdî ya di nav sîstemê fermî yê perwerdeyê da jî bi serê xwe yêk ji sebebên esasî yê pirsgirêkên zimanî ye. Bi taybetî li Tirkîye, Îran û Sûrîyeyê ”polîtîka dewletê” gelek req û hişk antî perwerdeya Kurdî ye. Di van dewletan da, rê li ber perwerdeya sîstematîk ya Kurdî hatîye girtin. Di nav sîstemê perwerdeyê yê fermî da cihê Kurdî nîne. Eve bi serê xwe astenga herî mezin e li ber pêşkevtina zimanê Kurdî. Ev polîtîka asîmîlasyonîst ya van dewletan dibe sebebê lawazbûna zimanî. Ji ber ku bingehê pêşkevtina zimanî sîstemê perwerdeyê ye. Zimanê ku perwerdeya bi giştî pê neyê kirin, bivê nevê hêza xwe ya zanyarî berze dike. Di nav Kurdan bi xwe da, hindek kar û xebatên li ser perwerdeya bi Kurdî têne kirin. Lê çiku ev karên xwumalî jî ne sîstematîk in, encamên ku zimanî motîve bikin an nadin, anjî kêm didin. Ji alîyê pedagojîk û zanyarî ve jî kêmî û lawazîyeke micid heye di nav kar û xebatên Kurdan da:

perspektîveke perwerdeyê ya li goreyî realîteya civata Kurdî nîne
di warê perwerdeya giştî, programa perwerdeyê, teknîka perwerdeyê û materyalan da, ne ji alîyê teorîk ve, nejî ji alîyê pratîk ve, sîstemekî pedagojîk û zanyarî nîne
materyalên ji bo perwerdeya Kurdî kêm in

Di pirsa ziman û perwerdeya Kurdî da, yêk ji kêmasîyên bingehîn jî nebûna polîtîka neteweyî ye. Ziman û perwerde, du elementên giring û bingehîn yên zemînê neteweyî ne. Daku xelk û neteweyê pêkve û kolektîv dijî, di standardeke bilind da bête perwerde kirin, pêdivî bi krîter û normên yêkgirtî heye. Karên ku îro têne kirin zêdetir di çarçoveyên lokal û ferdî da ne, lewma jî ji bo pirsgirêkên ziman û perwerdeya ku divêt xîtabî civata kolektîv bike, nabin çare.
Hebûna Kurdistana Federal û perwerdeya Kurdî ya lê heyî, tecrubeyek derêxistîye meydanê. Lê problemên ziman û metod û teknîkên perwerdeyê li wê derê jî dom dikin. Konfilîkta zaravayî jî yêk ji problemên Kurdistana Federal e ku tesîreke negatîv li ser sîstemê perwerdeyê û gihandina giştî dike. Lewma ev tecrube ji alîyên xwe yên pozîtîv û negatîv ve, kêmî û zêdehîyên xwe ve, divêt li goreyî norm û krîterên zanyarî û pedagojîk bête riberiz kirin û encamên bikêr jê bêne derêxistin.
Tecrubeyek jî, di çarçoveyeke teng û lokal da be jî, li “Wargeha Mexmûra” [ku ji penaberên Kurdên bakur pêkhatîye] ya li Kurdistana Federal derketîye meydanê. Perwerde li wê derê bi Kurdîya alfabeya bi tîpên Latînî tête kirin ku eve di nav fermîyeta Kurdistana Federal da [ku perwerde bi alfabeya bi tîpên Aramî-Erebî tête kirin], nimûneyeke balkêş e ku li ser bête rawestan.
Yêk ji problemên ziman û perwerdeya Kurdî jî ew e ku adeta maka gelek kêmasî û probleman e jî. Ew jî cudahîya alfabeyê ye. Di realîteya îro da êdî du alfabe têne bi kar înan: Alfabeya bi tîpên Latînî û alfabeya bi tîpên Aramî-Erebî. Li başûr em dizanin alfabeya bi tîpên Aramî-Erebî bi kar têt. Li rojhilat jî wisa ye. Helbet eve ji ber fermîyeta alfabeya bi tîpên Aramî-Erebî ya dewletên Iran û Iraqê derdikeve. Heke dewleta Tirk di serê sedsala 20an da biryara guhorîna alfabeyê nedaba, li bakur jî da herwekî demê Osmanîyan alfabeya bi tîpên Aramî-Erebî bête bi kar înan. Lê îro li bakur û rojava [Sûrîye] alfabeya bi tîpên Latînî bi kar têt. Ev cudahîya alfabeyê nêzîkbûna zaravayên bakur û başûr asteng dike, herdiçe ji hev dûr dike û herweha îmkanê ji hevdu têgihiştinê jî ji hale radike anjî gelek û gelek kêm dike. Eve bi sere xwe problem e û divêt prosesa çareserîyê bête dest pê kirin. Amanc divêt yêkkirina alfabeyê be.

Ji ber van hemû binasên [sebebên] sereke yên problema ziman û perwerdeya Kurdî, divêt gotûbêjek û riberizeke zanyarî û pedagojîk hebe. Yêk ji kêmasîya di vî warî da jî nebûna têkilî û danûstandinê ye. Ji bo vê yêkê jî divêt platform bêne amade kirin. Platformeke ku têda ziman û perwerde bête axivtin û gotûbêj kirin jî divêt bi normên zanyarî bête organîze kirin. Kanalê ziman û perwerdeyê dînamîk e, ne statîk e, lewma divêt daîm bi kar û xebatên zanyarî ve bête nûjen kirin. Platformên ji zana, bispor û akademîsyenan pêktên, rê, metod û teknîkên çareserîya probleman derdêxin meydanê û didine xizmeta prosesa pratîk.

Bi vê armancê; Komisyona Ziman, Perwerde, Çand û Hunerê ya KNKyê di cih da dît ku ”Şûraya Ziman û Perwerdeya Kurdî” bête kom kirin ku pirs û pirsgirêkên ziman û perwerdeya Kurdî bi berfirehî li ser maseyê bêne rayêxistin û gotûbêj û riberizên zanyarî û pedagojîk li ser bêne kirin ku encamên pozîtîv bêne bi dest xistin.

”Şûraya Ziman û Perwerdeya Kurdî”, ji ber vê karekterîstîka xwe ya spesîfîk, dê bi timamî ji zana, bispor û akademîsyenên Kurdî pêkbêt û bibe platforma peydakirina çareserîya problematîka ziman û perwerdeya Kurdî. ”Şûra” dê di rojên 5-6ê Teşrîn-Mijdara [November] îsal [2009] da li paytextê Belçika Federal li Brukselê bi slogana “Dijî her reng asîmîlasyonê: Ziman: Kurdî, Perwerde: Bi Kurdî” kom bibe. Terkîba beşdarîya ”Şûra”yê dê di çar kategorîyan da be:

zana, bispor û akademisyenên Kurdî: ev grûb dê danezanên zanyarî û pedagojîk pêşkêş bikin.
guhdarên ”Şûra”yê: dê ji mamosta û kesên bi perwerde û bi zimanî ve mijûl bêne vexwandin. Ev grûb jî dê digel pêşkêşerên danezanan bi aktîvî beşdarî gotûbêj û riberizan bibin.
mêhvanên protokolê: dê li goreyî konsepta ”Şûra”yê bêne vexwandin. Ev grûb jî dê axivtina mêhvandarîyê bikin û bi beşdarbûna xwe dê destekê bidine “Şûrayê”.
medya: helbet hem ji ber têkilîya medyayê ya direkt bi zimanî ve, hem jî ji bo ragihandina bîr û rehîya giştî, medyaya Kurdistanê jî dê bête vexwandin.

Di dawîya “Şûrayê” da, tête hizirîn ku bigihine encameke konkret ya bi vî rengî:

deklerasyoneke zanyarî û pedagojîk bête belav kirin.
organeke bisporî ya ji hejmareke maqûl pêkhatî ya bi navê ”Şêwira Ziman û Perwerdeya Kurdî” bête danan ku di prosesa teorîk û pratîk ya ziman û perwerdeya Kurdî da, rêberî û rênîşanîyê bike.
tradisyona ”Şûra”yê bête dest pê kirin ku du salan carekê kom bibe.
xelatê ”Zimanê Kurdî” hersal di roja sêyemîn [16ê Gulanê] ya ”Cejna Zimanê Kurdî” [14 – 15 – 16ê Gulanê] da ji teref ”Şêwira Ziman û Perwerdeya Kurdî” ve bête dan.

ROJAN HAZIM

Endamê Konseya Rêvebir ya KNKyê

Serokê Komisyona Ziman û Perwerdeyê ya KNKyê

25 Nîsan 2009

Têkilî [Kontak]:

ROJAN HAZIM, e-mail: belg@xweza.com, anitosa@gmail.com, kongrakurdistan@gmail.com

serî