3.
Polîtîka
Neteweyî
4.
Xewna
Salan
6.
Bûyer
û helwest
7.
Bakur
û Başûr
8.
Teror
û Apartheida TCyê
9.
Berjewendîyên
neteweyî û hegemonya
10.
Makziman
û perwerde
11.
Panoramaya
welat û belavîya neteweyî
13.
Êrişkarîya TCyê û diyaloga bakur û başûr
14.
Perwerdeya
makzimanî û paradoksa Kurda
15.
Du
15
16.
Medenîyeta
bê medenîyetan
17.
Adar
û Kurd
18.
Kurdistan
bû dewlet
19.
Ronakbîr,
demokrasî û berpirsiyarî
21.
Kurdistana
Başûr
22.
Tirkîsyonîzm
û teror
23.
Bo
kupa cîhanê ya 3002ê
25.
Mirov,
polîtîk, rêxistin û Kurd
26.
Hilbijartinên
pêşedem û Kurd
27.
Nameyên ji ROJEVê hatî û
bersivên wan
28.
Demokrasî û rewşenbîr-2, Medenî Ferho
30. Ji Edîtorîya Hîwayê çend danasînên nivîsaran
***
Di
vê pirtûkê da, nivîsarên min yên di navbeyna 15ê Tîrmeha 2001 - 15ê
Tîrmeha 2002ê da yên li ser pirs û pirsgirêkên xelk û welatê me yên
aktuel, civakî, ziman, kultur û polîtîk yên di ROJEVê (*), li koşeyê
“Paşeroj”ê da, hatine
weşandin, cih digirin. Ji van nivîsaran hindek dubare di HÎWAyê
(**) da jî hatin weşandin. Hindek li ser pirs û pirsgirêkên spesîfîk
in, hindek di çarçoveyeke giştî da li ser problemên fireh yên
civatê ne. Belêm hevpişkîyeke hemû nivîsaran jî heye ku, bi
perspektîfa fireh ya humanîter, welat û netewe perwer û demokrat, analîz
û komentar hatine kirin. Di
navika hemû nivîsaran da, bi metodê analîtîk hem krîtîkên objektîv,
hem jî pêşniyarên alternatîv têne kirin.
Her
nivîsar, divêt bi taybetîyên li demê ku hatine nivîsîn, bêne biha
kirin û sengandin. Bivê nevê her nivîsar, motîf û taybetîyên demê
ku têda hatine nivîsîn û bûyerên di wî demî da pêkhatî,
werdigirin. Belêm di serî da divêt naveroka bîr û ramanî ya nivîsaran
li ber çavan bête girtin. Digel vê yêkê, hewcehî hate dîtin ku têbînîyên
kurt li binê hindek nivîsaran jî bêne danan. Bo nimûne; piştî
xilasbûna tûrnûwa pêholê ya cîhanê ya 2002ê li Koreya Başûr
û Japonyayê, li ser encamê, me zêdehîyek wekî jêrenotekê dana binê
nivîsarê. Herweha di dûmahîka nivîsara li ser hilbijartinên 3ê Teşrîna
2002ê yên li Tirkîye û Kurdistana Bakur jî, li ser encam û
rengwergirtina hilbijartinan, têbînîyeke kurt hate nivîsîn û li binê
nivîsarê hate zêde kirin.
Hesû
û paşeroja xelk û welatê me şik têda nîne ku ronahî ye. Dûr
an nêzîk, ev hesûya bi ronahî dê hetava geş berde ser welatê
me. Berwerîya ronakbîrên Kurd jî, bi hêza bîr û ramaneke têr ronahî,
azad, humanîter û demokrat, dê mejîyê mirovên me geş û ronahîtir
bike, ku jîyana beheştane bibe qismetê xelkê me jî. Em hêvî
dikin ku jîyana ronakbîrîya mirovên me jî berwertir be û di xizmeta
pêşveçûna xelkê me da be. Hêvî û xwezî ew e ku ev pirtûke jî
mil bide vê prosesê.
(*)
ROJEV, rojnameya rojane ya internetê ye. ROJEVê 9ê Hezîrana 2001ê
dest bi weşanê kir û dom dike.
www.rojev.com
(**)
HÎWA, pêveka rojnameya Özgür Politikayê ye.
ROJAN
HAZIM
Kanûn
2002
***
Têbînî:
Li
ser navê pirtûkê, “Paşeroj”ê jî, dixwazim çend gotina bêjim.
Eve midehekî dirêj e ku di cîhana nivîsîn û bi giştî çapemenî
û medyaya hindek Kurdên bakur da adeta bagerek li ser vê gotinê tête
rakirin ku heçku ev gotine ji ber perê esman hatîye xwarê!
Cîhana
zanyarîyê bêyî riberiz nabe. Şaş an rast, axir divêt
riberizek hebe. Belêm, divêt herwisa kalîteyek û standardeke zanyarîyê
jî di van riberizan da hebe. Herweha riberiz divêt bi armanc bin, berwer
bin. Heke riberiz di nîveka çembereke fasîdê da hate zivirandin, êdî
ew riberiz stewr dibe û domandina wê bê mana ye. Çawa li ser şaşîyan
riberiz, krîtîk û polemîk têne kirin, li ser rastîyan jî dikare bête
kirin. Belêm hindek rastî hene ku riberiza li ser wan bi gotina herî
sivik karekî pûç e! Yêk ji van karan jî riberiza li ser gotina “paşeroj”ê
ye. Bi taybetî hindek qelemdestên ji Kurdên rojavayê û hevtixûbên
Tirkîyeyê, şûna vê gotina “paşeroj“ê anku şûna
“musteqbel”ê, “gelecek”ê, “futur”ê, gotina “pêşeroj”ê
bi kar tînin. Hind jî ji xwe razî ne, heçku wan Amerîka ji nû ve keşif
kirî ye û bi “dîtina” vê gotinê jî zimanê Kurdî ji sefaleteke
mezin xilas kirine! Bêyî lêgerîn, pirsîn, gelo ka li navçeyên dî yên
Kurdistanê bo “musteqbel”ê çi tête gotin, çi dibêjin, anjî di
zaravayên dî yên Kurdî da çi heye nîne, hema yêkser radibin ji bin
serê xwe gotinên naylon û sentetîk çêdikin û belav dikin! Ev kes û
derodore, mixabin di şertên îro da xwudan imkan in û çapemenî û
medyayek jî di destê wan da heye, lewma jî van gotinên xwe yên şaş
û ne di cih da, gelek bi sanahî didine belav kirin û bi kar înan. Belêm
digel vî bayê terora wan jî, divêt di rastîyê da bête israr kirin
û gotinên qedîme zimanê me, yên xwerû Kurdî û hizar salî, bêne
belav kirin û di her şert û delîveyî da bêne bi kar înan.
Yêk ji serê binasan jî, materyalên heyî û bi taybetî jî mentalîteyê bi kar înana van materyalan e. Dogmatîkbûn, mixabin belêm di nav civata me da adeta bûye asêtî. Eve ji kultura tabûperestîyê têtin. Di warê ziman, helbet zaravayê kurmancî da, xebatên gelek bihadar, birayên Bedir Xanî, Celadet û Kamuran Bedir Xan kirine. Lê belê, di encam da ew jî mirov in. Şertên wan, keys û delîveyan, imkanên wan dest nedaye ku li çarnikarê Kurdistanê bigerin û gotinan berhev bikin, an lêkolînên berfirehtir bikin anjî bidin kirin. Tiştê ji wan hatî û yê ketîye ber destê wan, bi kar înane û weşandine, çap kirine. Belêm tiştekî aşkera ye ku xebata wan ya li ser zaravayê Kurmancî hem kêm e, hem jî hindek şaşî jî têda hene. Zemînê lêkolîna wan ya li ser zaravayê Kurmancî, ji rojavaya Cizîra Botan û ber bi Berîya Mêrdînê û rojavaya Kurdistanê ve ye. Hetta di tekstên wan da devokê rojhilata Cizîra Botan jî kêm e. Zêdetir devokê Cizîra Rojava, Kamişlo û Kurdên Şam û Lubnanê bi giranî ye. Xebat û lêkolîneke wan ya fireh li ser devokên Hekarî û Behdîna nîne. Ji ber hindê jî, gotin û termên li navçeyên Hekarî û Behdîna têne bi kar înan, di termînolojîya wan çêkirî da naêne dîtin anjî gelek kêm in. Eve tengîyeke xebata wan e. Helbet eve bihayê kar û xebata wan ne kêm, ne jî sivik dike. Belêm rastîyek e ku materyalên wan amade kirî ne perfekt û bê şaşî û kêmasî ne. Vêca yên ku di warê ziman da şaşîyan dikin, yêkser serî li materyalên van herdu camêran didin û heke gotinek, termek di wan materyalan da nebe, hingê vê yêkê ji bo şaşîyên xwe dikin referans. Eve neheqîyeke mezin e li wan aladarên zimanê me jî. Argumenta yên ku şûna “musteqbel”ê, “paşeroj”ê bi kar naînin ev e; goya di materyalên Celadet û Kamuran Bedir Xan da nîne! Çi bi kar tînin, “pêşeroj”! Belêm ji bo vê yêkê, nikarin çu çavkanî û referansa jî bidin. Ne ji materyalên birayên Bedir Xanîyan, ne jî ji tekst, pirtûk û materyalên kevine Kurdî. Herweha di çu eserên klasîke Kurdî da jî nîne. Aşkera ye ku nû hatîye çêkirin. Gotin, term helbet nû jî têne çêkirin. Belêm heke gotinek, termek berê hebe, di nav xelk da tête bi kar înan, hingê ne di rê da ye ku hema yêkser, ser li çêkirina gotinên nû bidin. Paşê, wekî gotinek, navek an termek tête çêkirin jî, hindek norm û pîvên ziman û zanyarîya ziman hene. Gotin û termên nûçêkirî, di çarçoveya lojîka ziman û zaravayê zimanî da dikarin bêne çêkirin. Di vî warî da heke metodolojîk neête kar kirin, hingê şaşîyên mezin têne kirin û eve jî rê li ber deformasyona ziman vedike û herweha şaşîyan li şûna rastîyan bi cih dike. Wekî di vî warî da zanîneke têrker û zelalîyek nebe, hingê riberiz jî ji xîça xwe ya ronkirin û rastkirinê derdikeve, varê dibe û carna jî dibe “komedî”!
Di
riberiza li ser van gotinên “paşeroj” û “pêşeroj”ê
da, ji bilî hindek nivîsarên ronker, hindek nivîsar bi naverok û
tarzekî wisa reben, perîşan û helbet ji zanyarîya ziman dûr,
hatine belav kirin ku, tinê mirov dikare bêje “mixabin”! Ji grafîkên
ku “pêşî û paşî” çi ne bigirin heta iddiaya ku goya ev
gotina “paşeroj” di Kurdî da nîne û gelek “tesbîtên” dî
yên pûç û sivik, bi navê zanahî, zanabûn û zanyarîyê, hem trajîk
e, hem jî gelek komîk e!
Ji
ber hindê jî, hewce nake ku di vê nivîsarê da dubare li ser gotinên
“Paşeroj” û “Pêşeroj”ê riberizê bikin. Ji ber ku,
gelek aşkera ye ku, yên ku şûna “musteqbel”,
“gelecek”, “futur”ê, “pêşeroj”ê bi kar tînin, wekî
Feqîyê Teyra jî gotî “Qet hayî ji paşrojê nebî”(*), hayê
wan hem ji gotina “paşeroj”ê nîne, hem jî lojîka gotinan serûbin
dikin û yêkser serî li wergêra mekanîk didin û ji gotinên “pêş”
û “paş”ê, bi metodekî gelek şaş û seqet, gotinên
hevedudanî yên “nû” çêdikin! Eve rêya herî sanahî û sivik e.
Bê zehmet û lêgerîn, ji “pêş”ê, ku bi serê xwe manaya
berahîkê dide, di manaya “musteqbel”ê da, gotina “pêşeroj”ê
çêdikin! Di vî warî da perîşanî û sefalet hind pêşve
çûye ku, li Stanbolê bi navê “Pêşeroj”ê û di manaya
“musteqbel” da, rojnameyeke Kurdî-Tirkî jî hatîye weşandin.(**)
Vêca bi rastî jî, Kurdîya rojavayê di warê gotin, term û bêjeyên
xwerû û kevne Kurdî da, hindî hûn bêjin jar û lawaz e. Gerçî
hindek binasên sosyopolîtîk û sosyoekonomîk hene ku Kurdîya Kurdên
rojavayê û yên hevtixûbên Tirkîyeyê, ji alîyê semantîk û rêsana
xwezayî û xwerûtîya zimanî dûr ketine, di gotin û terman da
deformasyonek pêkhatîye ku evê digel xwe mentalîteyek jî înaye ku
hindek Kurdên qelemdest yên vê cografyayê, wekî hewcehîyê bi gotin
û termên nû dibînin, şûna ku ser li xezîneya devok û diyalektên
dî û bi giştî zimanê Kurdî bidin,
hema yêkser serî li metodê “çêkirin”ê didin û gava di vî
warî da jî normên rast yên zimanzanîyê jî bi kar neînan, hingê jî
gotin û termên şaş û ne di cih da “diafirînin”! Di encam
da, bêyî pirsîn, lêgerîn û lêkolînên li ser ziman, gotinên wergêr
têne çêkirin ku ew gotin cihê xwe nagirin û naylon dimînin!
Yêk
ji wan gotinan jî “pêvajo” ye ku ji ber aşê Kurdên rojavayê
hatîye xwarê û di manaya “proses”ê da tête bi kar înan, ku ji çu
alî ve têkilîya wê bi manaya prosesê ve nîne û li goreyî normên
çêkirina gotin û terman yên lojîka zimanê Kurdî jî nehatîye çêkirin.
(Vê gavê hewceyî navdanê nîne, belêm yêkser yên ku cara pêşîn
ev terme bi kar înane, bi xwe dibêjin ku di rastîyê da ev terme ne di
cih da ye!)... Mixabin şaş hatîye “çêkirin” û îro ev
şaşîye belav bûye û tête bi kar înan. Di vê gotina “pêşeroj”ê
da jî eynî şaşî bi israr tête dubare kirin û domandin. Vêca
ev dezgeh û laboratuwarên wan yên “çêkirinê”, bi vê mentalîte
û metodên şaş, ne xizmeta zengînî û xurt kirina zaravayê
Kurmancî, ne jî ya bi giştî zimanê Kurdî nakin. Belêm
ma xema kê ye!
Halçi,
şûna “musteqbel”ê sedan sal e ku “paşeroj”, hem di
devokên Hekarî û Behdîna, hem jî di diyalektê soranî da, bi kar têt
û hem jî gelek rast hatîye danan. Li goreyî vê lojîkê, “pêşeroj”
jî, ji bo kar û kiryarên “borî” dikare bête kar înan û dê rast
jî be. Mafê herkesê heye ku şaşîyan jî bike, zerarê bigihîne
xwe û gelek tiştên dî. Belêm gava kar û kiryarek ji tixûbên
“kes”înî bori, anjî derbaz bû, êdî ew maf namîne. Mafê çu kesê
nîne ku şaşîyên ku zerarê digihînin “giştî”,
bikin. Ziman, yêk ji wan zemînên hevpişk û kolektîv e ku şaşîyan
ranake û divêt şaşîyên bi zanahî neêne kirin!
***
Çend
nimûneyên bi gotina “paş”ê û di konteksta “musteqbel” û
„pêşîyê“ - „berahîkê“ da têne gotin ev in:
 |
Paşîv =
xwarina piştî şîvê û bi taybetî di meha remezanê da ji bo
rojîyê, direngî şevê tête xwarin. |
|
Paşdest =
pare anjî malê ku ji bo rojên bêt tête veşartin, anku teserruf. |
|
Paşnîvro
= piştî nîvro; piştî nîveka rojê |
|
Paşhesû
= piştî hesûyê |
|
Paşeroj
anjî paşroj = musteqbel = gelecek = futur |
|
Paşê =
piştî demekî dî |
|
Paşnivêj
= di îbadetê musulmanan da, nivêj û zikirê ku piştî nivêjên
ferz têne kirin, anku nivêjên sunnet û zikir. |
|
Paşbap
= zarokê ku piştî mirina babê xwe tête dinyayê. |
|
Paşnav
= navê binemalî |
| Paşdem = paşedem = paşwext |
| Paşgotin = gotina li dûmahîkê = epîlog |
***
(*)
- Ev gotina “paşroj” di gramera Celadet Bedir Xan û Roger
Lescot (Weşanên
Enstituya Kurdî ya Parîsê, 1990, r. 283) da û herweha di pirtûka
Şêx Sen’an ya Feqîyê Teyran (Weşanên Roja Nû, Stockholm,
1986, r. 92, malika 223) da jî heye. Ev beyta Feqîyê Teyra di nivîsara Sidqî Hirorî „Paşeroj
anjî Pêşeroj“ da jî heye. (www.nefel.com)
(**)
Pêşeroj, 1997-1998, Stanbol, bi kurmancî, zazakî û tirkî
***
“Jîyan
têkoşîn e” yêk ji gotinên herî hevpişk yên mirovahîyê
ye. Belêm hem jîyan, hem jî têkoşîn ji alîyê manakirinê
ve relatîv in û li goreyî herkesê têne guhurîn. Ji xwe “têkoşîna
jîyanê” jî li ber vê relatîvîteyê rengên cuda werdigire. Hêvî
û daxwazên herkesê ji jîyanê cuda ne û normal e ku ev hêvî û
daxwazên wan, serdest in. Ev hêvî û daxwaze, ca an bi abstrakî, anjî
bi konkretî, di pratîkê da rota û helwesta mirov tayîn dikin. Lê wekî
hemû kara, stûna bingehîn ya pratîzekirina van xwezî û xiyalên bi hêvî
jî, xebatek e, têkoşînek e. Mirov bo nanekî zuha û tirsî jî têkoşîneke
bê westan didin. Anku destkevtên jîyanê bê bedel nînin.
Xelkê
me jî di vê ketûraba têkoşîna jîyanê da, eve serê hizaran
salan e, hem bo av û nanê xwe, hem jî daku parîyê nanê xwe bi tam û
lezet bixwe, di nav têkoşîneke dijwar da ye û bedelên mezin dide.
Belêm mixabin ku heta evro (îro) jî nehatîye hêlan ku xelkê me jî
bigihe rewşeke azad, dilşa û bextewar, ku nanê xwe, ava xwe bi
tam û lezet bixwe, vexwe, jîyana xwe xweş û geş bike. Kêm
xelk mane ku li ser ax, av û deravên xwe yên berwer, di nav xîzanî û
bindestîyê da bijîn. Digel hindê jî xelkê me kar û bizava xwe hem
bo li ser pêya manê, hem jî bo jîyaneke azad û dilşa sist nekir.
Midehekî dirêj tinê kire hawar û gazî. Bi stran, lorî, çîrok,
helbest, destan û gelek şaxên dî yên edebîyat û folklorê ev
hawar û gazîya xwe bi zimanê xwe bilind kir. Yên ku sûnda birandina
xelkê me xwarî helbet guh nedidan van gazî û hawara. Lê hevparên wan
jî, ku xwe “parêzerên mafên mirova” didan nîşandan, bûn êxsîrê
berjewendîyên xwe û nexwastin hawar û gazîya xelkê me bibihîsin.
Xelkê me ew naîvîya xwe ya pîr û pak domand û ma li hêvîyê ku
“humanîst!” di hawara wan bên. Belêm kivş bû ku ew nedihatin.
Xelkê me zend û bendên xwe vedan û dakete meydana egîdîyê. Şerekî
destanî da li hemberî bêdadîyê. Yên demên berê li milekê, tinê
organîzebûna salên 1970yî û şerê 15 salî yê li salên 1984 û
99ê hêz û qudreta navxweyî derêxiste meydanê ku rizgarbûn, azadbûn,
avakirina jîyaneke serbixwe û dilşa, bi vê hêza navxweyî dibe. Hêzên
ku bo birandina xelkê me sûnd xwaribûn ketin nav iflas û krîzeke bêbin
ku hêj jî nikarin jê derkevin. Hevparên wan ketin nav manewrayên nû
û serê xwe li hember hêz û şiyana xelkê me ya bi biryar xwahr
kirin. Digel ku evro li bakur di dereceya herî kêm da jî be, statûyeke
kulturî û polîtîk danin alîyekê, mafên herî mînîmal yên mirovî
bi dest ve nehatine jî, lê “de facto” hêz û qudreta xelkê me ya
polîtîk xwe nîşandaye û wekî sehmekê li ser serê dewleta dagîrker
diheje. Eve bi serê xwe destkevtek e. Xelkê me hatîye dereceya bi hêza
xwe bawerîyê. Divêt ev merheleye kêm neête dîtin. Li alîyê dî,
xelkê me bi vê organîzebûna xwe ya nû, xwe tinê li hêvîya dawîyê
ya serkevtinê nahêle. Di nav prosesa têkoşînê da, xwe li goreyî
hewcedarîyên sosyopolîtîk, sosyoekonomîk û sosyokulturel, ji nû ve
û xurt organîze dike. Li goreyî dereceya pêşkevtina xwe, hêz û
şiyana xwe, zanîn û têgihiştina xwe, dixwaze potansîyela xwe
bi kar bîne, aktîve bike ku çeperên şoreşa xwe saxlem bike,
cihê pê û gavên xwe xurt û binecih bike.
Êdî
demê edebîyata rebenî û perîşanîyê li paş maye. Dem demê
hingavên nû û xurt e. Avakirina jîyaneke nû divêt di nav prosesa têkoşînê
da dest pê bike. Li milekê şerê dijî dagîrkera divêt di her
cephe da û bi her awayî bête domandin, belêm herweha li milê dî jî
divêt xelk bête organîze kirin, dezgehên xwe îdare kirinê bêne ava
kirin û fonksiyonel kirin, daku bo armanca dawîyê hazir û amade bin.
Divêt çu baskên jîyanê nemînin ku nehatibin organîze kirin. Di vî
warî da yêk ji baskên herî giring yên şoreşê jî bi serê
xwe medya ye. Evro herçend mirov nikare bêje ku medyayeke xwerû Kurdî
hatîye danîn jî, lê gavên bihadar jî hatine avêtin. Televizyon bi
serê xwe şoreşek e di vî warî da û ev gave hatîye avêtin.
Rol û giringîya televizyonê di midehê van şeş salan da
derketîye meydanê ku çend guhurîn û pêşveçûnên pozîtîv û
bihadar pêkînane di jîyana xelkê me û prosesa şoreşê da.
Li bakur, di medyaya nivîskî da, bi taybetî di rojnamegerîya
rojane da, mixabin hêj jî çembera weşangerîya prokurd ya bi zimanê
tirkî nehatîye şkandin.
Evro
li timamî cîhanê di warê teknolojîya ragihandinê da gavên hind
mezin hatine avêtin ku vêra gihiştin bi serê xwe bûye rojevek. Di
serê vê pêşveçûnê da helbet internet têtin. Internet di vî
warî da bûye şoreşek. Bi internetê kozmoseke nû hatîye ava
kirin. Okyanûseke sanal hatîye çêkirin. Vêca di vê cîhana nû da
helbet Kurd jî divêt pencereyeke mezin vekin ku bo cîhana xwe ya rastîn
ronahîyê bikêşin. Evro tête dîtin ku Kurd jî li goreyî pêşkevtin,
zanîn û şiyana xwe ji vî aletê sihrî istifade dikin. Ji xwe
rojnameya rojane ya internetê ROJEV jî yêk ji van armanc û gavan e. Ev
kar û xebatên bi vî rengî divêt bêne xurt kirin. Kurd divêt di nav
vê okyanûsê da melevanên bihêz bin. Gelek rengên melevanîya hene, lê
Kurd divêt baskên xwe fireh bavêjin û melevanîya baskanê bikin, daku
li hemberê hevrikên xwe serkevtî bin. Xwudanên armancên mezin, bihayê
gav û destkevtên biçûk dizanin. Lewma divêt biçûk mezin ji çu
hingavan dûr nemînin. Destpêka rojnamegerîya rojane û xwerû Kurdî
ya bi internetê kar û gaveke biçûk nîne. Yên ku naxwazin me bibînin,
an me biçûk dibînin, li pêş me ne. Ew dixwazin paşeroja xelkê
me reş û tarî bikin. Helbet derdê xelkê me tinê xwe nîşandan
nîne, belêm heke derdê me Kurd bûyîn û ava kirina Kurdistanê be, ku
bi timamî ew e, hingê divêt
ji hemû alet, rê û metodan istifade bikin û paşeroja xelk û
welatê xwe ronahî bikin.
Rojeva
têkoşîna xelkê me giran û tijî ye. Divêt xal bi xal û di zemînê
ramana azad da û bi berfirehî li ser bête rawestan. Ronahîkirina evro
û paşeroja xelk û welatê me, di destê me bi xwe da ye. Rêyeke dûr
û dirêje bi gelek asteng, zor û dijwarîya ve tijî, li pêşîya
me ye. Avakirina paşerojeke têr ronahî ji evro ve dest pê dike.
Lewma bo ronahîkirina paşeroja xelkê xwe, divêt mejîyên bi ronahî,
hêz û şiyana xwe ya ronakbîrî di roja evro da bi xurtî bi kar bînin.
Bi
hêvîya ku evro û paşeroja xelk û welatê me ronahî be!
15
Tîrmeh 2001
www.rojev.com
3. Polîtîka Neteweyî
Yêk
ji kar û barên ramanwerîyê, biçûk mezin li ser pirs û pirsgirêkên
şoreşa Kurdistanê rawestan, analîz, riberizîn û sentez e.
Bingehê pêrabûneke bi vî rengî jî bi tinê endîşeya li ser
berjewendîyên welat û netewe ye. Anjî
divêt wisa be!
Di
prosesa şoreşê da helbet her roj û her seet tiştên nû têne
pêş. Di encam da şoreşa Kurdistanê jî wekî hemdemên
xwe, dînamîk e û digel wê jî li goreyî hewcedarîyan guhêrbar e.
Belêm xala bingehîn û tayînker armanca şoreşê ye. Guhêrbarîyên
aktuel divêt hem li goreyî pêdivîyên şoreşê bin, hem jî
bi timamî di xizmeta şoreşê da bin. Di vê çarçoveyê da
armanca şoreşa Kurdistanê ron û zelal e: Welatekî serbixwe,
neteweyekî azad! Ev armance, xala bingehîn e ku hemû çîn, navçîn,
kategorî, grûb û baskên civatê digihîne hev. Eve armanca sereke ye
û di nav civatê da zemînê hevpişk e. Detayên dî yên şoreşê
êdî li goreyî her çîn, navçîn, kategorî, grûb û baskên civatê
têne plan û program kirin. Her alî li goreyî xwastek, armanc û
berjewendîyên xwe projeyên xwe amade dikin û pêşkêşî xelkê
dikin û bi rêya hilbijartinê jî mafê rêvebirîyê jê dixwazin. Ev
prosesa demokratîk, li nav welat û xelkên ku tekamulîya modernî û
demokrasîyê timam kirî û di nav jîyana civata xwe da tradisyoneke
wisa ava kirî, bi vî awayî pratîze dibe.
Cihê
mixabinîyê ye, belêm di nav civata me Kurda da, hêj ev evolusyona
demokratîk ne gihiştîye û helbet jî ne rûniştîye. Anku hêj
tradisyoneke bi vî rengî di nav civata me da ava nebûye. Gerçî rewşa
ku xelk û welatê me têda û statûya kolonyal, binasên bingehîn û
herweha astengên herî mezin in di pêşveçûna xelkê me da. Belêm
dîsa ve bo ava kirin û bi cih kirina krîter û tradisyonên demokratîk,
divêt li çu mazereta neête geryan. Ji ber ku di nav sîstemê kolonyal
da jî be, yêk ji karên pêşengên xelkê jî ji xwe demokratîzekirina
civatê ye. Ev prosese, şik têda nîne ku bi organîzebûnê dibe.
Di
nav kar û xebatên organîzekirina xelkê û kivşkirina armanc û
xwastekên polîtîk da enstrumanên sereke, wekî rêxistinên modern,
partî ne. Helbet bi kîjan navî be, bi giştî rêxistin aletên
armancê ne û lewma jî partî an navekî dî, mexsed jê ew e ku armanc
û xwastekên civatê kivş bike û li ser wan plan û projeyên xwe
ava bike û bo wan armanca karê pratîk bike.
Evro
di prosesa şoreşa Kurdistanê da gelek rêxistinên polîtîk
hene û ji wan piranî jî partî ne. Her yêk ji wan xwudanê program,
plan û projeyan e. Lê belê, her di serî da li ser armanca bingehîn
hevpişkîyek nîne. Tinê di hindek detayên sereke da hevpişkîyek
heye ku ew jî, kêm zêde, daxwaza azadîya xelkê û -nav otonomî an
federasyon be ferq nake-, desthilatdarîya regîyonal e, ku eve armanceke
mînîmal e. Eve jî projeyek e, çareyek e, belêm gelek aşkera ye
ku ne serxwebûnî ye.
Çarçove
û tixûbên kar û xebatên hem teorîk, hem jî pratîk yên polîtîk,
divêt aşkera, ron û zelal bin. Armanc, xwastek û kar û barên polîtîk
yên neteweyên xwudan dewlet û yên bê dewlet ji hev cuda ne. Yêk û
tinê xelkekî hinde boş li ser rûyê erdî, hem jî li ser
cografyaya xwe, maye bê dewlet, ew jî Kurd in. Wekî hemû xelkan, mafê
xelkê Kurd jî ew e ku xewn û xiyalên xwe bi aşkerayî bêje, bo
bidestêxistina wan têkoşînê bide û hesûya xwe ron bike. Ew hesû
jî serxwebûna welat û azadîya netewe ye, ku eve armanceke maksîmal e
û herweha armanca dawîyê
û ya rast ev e.
Belêm
mixabin ku prensîbên “reel polîtîk”a evro li cîhanê, giranîya
konjonkturel derdêxe pêş û bivê nevê ev yêke tesîreke gelek
xurt û konkret li ser xwezî û daxwazên polîtîk dike. Plan, program,
proje û pratîka rêxistinên polîtîk yên li ser têkoşîna xelkê
Kurd û Kurdistanê, çi mînîmal, çi maksîmal bin, dîsa ve divêt zemînekî
hevpişk peyda bikin. Eve jî gelek aşkera, ron û zelal
berjewendîyên welat û netewe ne. Li ser doza Kurdistanê polîtîka
kirin taybetîyeke xweser heye.
Xelkê
Kurd hêj banek li ser serê xwe anku avahîyê xwe ava nekirîye. Di serî
da rêxistinên ku bo avakirina avahîyekî hevpişk têkoşînê
didin, hem di warê teorîk, hem jî pratîkê da divêt rê û awayên
hevpişk derbêxin pêş û bi wan hevpişkîyan tekoşîna
xwe bidomînin. Polîtîka xelkên xwudan avahî anku xwudan dewlet û
xelkên bê avahî anku bê dewlet ne wek hev e. Rêxistinên xelkên
xwudan dewlet, di warê teorî û pratîkê da dikarin di nav rekabeteke
herî dijwar da bin û şerekî xurt li dijî hev bidin. Ser û çavê
hevdu bipelixînin jî, heke avahî anku dewleta wan kete nav tehlîkeyê,
aqilê xwe komî serhev dikin û li ser berjewendîyên ragirtina avahî
anku dewleta xwe, li hev dikin. Ev li hev kirina wan, zemînê polîtîka
neteweyî ye.
Vêca
xelkê me û pêşengên xelkê me, ev “luks”a ser û çavên
hevdu pelixandinê nîne! Hêj xelkê me avahîyê xwe anku dewleta xwe
ava nekirîye. Helbet ev rastîye naête wê manayê ku di nav civata me
da jî pirdengî, anku pluralîzma polîtîk bila nebe. Nexêr, ev pirdengîye
divêt hebe, belêm di pratîkê da divêt li ser zemînê bîr û ramana
azad û plan, program û projeyên pir alternatîv bejn bide û hesûya
civatê ron û geş bike. Ev pir alternatîvîya polîtîk, divêt
berjewendîyên welat û netewe neêxe tehlîkeyê. Bo avakirina civateke
azad û demokratîk, her rêxistin bila pêşniyarên xwe di çarçoveya
herî serbest da pêşkêşî xelkê xwe bike û bi vî rengî
destûra rêvebirin û îdarekirinê jê bixwaze. Lê gelek aşkeraye
ku, bi cih înana van xwasteka, pratîkeke herî xurt, dijwar û fedakarîyeke
bêtixûb dixwaze. Xelk digel plan, program û projeyan, prîma herî
mezin dide pratîka bi cesaret û fedakar. Ji xwe li seranserî Kurdistanê
û bi taybetî jî li Kurdistana Bakur, xelkê tercîha xwe li ser vê
pratîka mîlîtan, fedakar û dilêr kivş kirîye. Lewma divêt di
warê bi polîtîka û xelkê xwe bawerbûnê da, telaş nebe. Xelk çu
cara meyla bejn û bala xwe nîşandan û gotinên cîlakirî nagire.
Xelkê
me di midehê van sih salên dawîyê da bihayekî mezin daye têkoşîna
bi fedakarî, cesaret û mîlîtanîyê û herweha berxwedanîya pêşmergetî
û gerîllayê bênav. Xelkê me dilsax û bihazan e û sedased berê xwe
dide sicîla paqij û bi rûmet û ji ber hindê jî divêt bawerî bi
hisa wan bêtin.
Di
seranserî Kurdistanê da gelek rêxistin hene û dê hêj jî hebin. Di cîhan
û meydana polîtîka Kurdistanê da, divêt tradisyoneke tolerans û
diyalogê bête ava kirin. Hemû rêxistin li ser program, plan û projeyên
hev û du û li pêş xelkê, dikarin riberizên herî dijwar jî
bikin, belêm heke dor hate ser berjewendîyên welat û neteweyî, divêt
av û derav rawestin û sedased hevpişkîyek bête peyda kirin û li
ser zemînê parastina berjewendîyên welat û neteweyî hevgirtin pêkbêt.
Berjewendîyên
welat û neteweyî di ser hemû berjewendîyên kesînî û rêxistinî da
ne. Welatekî me heye, çu Kurdistan dî nînin. Herkes û her rêxistin
divêt vê rastîyê ji berçav dûr neke û li goreyî vê yêkê
helwesta xwe kivş bike. Li ser program, plan û projeyan, hem ji alîyê
ramanî, hem jî ji alîyê rêxistinî ve, heta dawîyê pirdengî û
pirrengî divêt bête parastin. Belêm, herweha li ser berjewendîyên
welat û netewe jî, dijî dagîrkeran divêt heta dawîyê yêkdengî bête
pêkînan. Yêkdengîyeke bi vî rengî, zemînê polîtîka pratîk ya
parastina mafên welat û neteweyî ye. Lewma jî rêxistinên polîtîk yên
Kurdistanê bila ji hev cuda bin, belêm bila bi hev ra li dijmin bidin.
Elementên
bingehîn yên polîtîka neteweyî kivş in. Di serî da parastina
nasnameya Kurdistanîbûn û Kurdbûyînê zemînê pratîka bi hev ra ye.
Herweha karînana zimanê Kurdî û pratîzekirina perwerdeya Kurdî zemînên
hevpişk in. Di bigîyanêxistina polîtîka neteweyî da hindek gotinên
ku rola kilîlî dileyizin, hene. Ew jî, hevdu qebûlkirin, diyalog û
tolerans in. Gihandina rewşeke wisa, dê li ser xwastekên bingehîn
yên neteweyî, bîr û bawerî û zemînê bi hev ra kar kirinê ava bike
û herweha imkanên parastina çeperên destkevtî jî xurt û qewî bike.
Bi pratîzekirina van elementa, divêt atmosfera şithayî ya polîtîka
Kurdistanê bête guhurîn û li esmanê Kurdistanê iklîmê aştî
û biratîyê bête serdest kirin.
01
Tebax 2001
www.rojev.com
***
Nîrê
kolonyalîzmê bi hemû giranî û zulma xwe dom dike. Belêm rastîyek dî
jî heye ku têkoşîna dijî kolonyalîzmê jî bi hemû xurtîya xwe
didome. Armanca kolonyalîsta kivş e; helandin û birandin. Lê ya
xelkê me jî aşkera ye; berxwedan û li ser pêya man! Ev rikeberîya
xelkê me û kolonyalîsta eve serê sedan salan e wekî pêlên okyanûsê
car radibe car jî dadikeve, belêm bê rawestan berdewam e. Evro xelkê
me, li goreyî seng, hêz û şiyana têkoşîna xwe, mafên li
ser peymaneke fermî hatine mohr kirin bi dest neêxistine, belêm
kolonyalîsta gelek tişt û çeper berze kirine. Eve tête manaya ku
xelkê me bi rêveçûna kûselekî jî be, ber bi pêşve diçe,
kolonyalîst jî ber bi paşve gêr dibin.
Sanahî
nîne, şerê man û nemanê, mixabin ku bi bayê birûskî nabe. Pêşveçûnên
pê bi pê, gav bi gav gelek cara dibin hemleyên herî mezin. Kêm zêde
di nav prosesên hinde giran û têkilav da, xwe livandin jî tête manaya
bizaveke xurt. Ji xwe bo hingav û hilkevtinên mezin gavên biçûk
bingehên saxlem in. Agirekî gur bêyî çirîskekê vênakeve! Yên li
ronahîya tîr û geş digerin bihayê çirîskê dizanin. Anjî di
bin zulm û zorê
da rêya xwe vekirin û fireh kirin, wekî kolana bi derzîyê tête dîtin.
Xelkê me bi salan e ku di nav kar û bizaveke bi hinde zor û zehmetîyan
ve tijî da ye, ku rê li ber xwe veke, pêşîya xwe ronahî bike. Bo
van armanc, xwezî û xwastekên heq û pîroz, bi salan e xwe organîze
dike, hawar û banga xwe bilind dike, bedelên giran dide, ku bigihe heq
û huquqê xwe yê rewa û mirovî. Yên bo van xwasteka dest bi kar
dibin, xewn û xiyalên xwe di dereceya herî bilind da plan dikin û bo
wan armanca dikevin nav kar û bizaveke dijwar.
Şik
têda nîne ku xewna herî mezin ya Kurda, Kurdistaneke serbixwe û azad
e. Bo armanceke hinde mezin, aşkera ye ku têkoşîneke di senga
wê da divêt bête dan. Di vê derê da hem xelkê me, hem jî pêşengên
têkoşer yên xelkê me, her di serî da baş dizanîn ku heke
destpêk bi polîtîkayeke xurt, saxlem û çekdar nebe, terazîya bi serê
kolonyalîstan da çûyî serast nabe. Ji berê were xelkê me gelek cara
xwe livandîye, hemle kirîye, lê hemû
demkurt bûne û ya herî xirab jî serneketine. Belêm di çarêka
dawîyê ya sedsala bîstan da, ji salên 70yî pêve, bi taybetî li salên
1974 heta 1980, li bakur xebateke berfireh û xurt hate kirin. Ew dem, ji
alîyê rêxistin, zanîn û agahdarkirina xelkê ve bo salên paşê
bû bingehekî saxlem. Êrişa cuntaya faşîst ya leşkerî
ya 1980, digel xwe berbelavîyek îna. Belêm bizava xelkê me di midehê
du sê salan da xwe zû komî serhev kir, ji alîyê pêdivîyên
hilkevtineke nû xwe amade kir. Di wê demê da amadekarîya herî giring
organîzebûna leşkerî bû. Li meydana firehe rojhilatê, ji rêzeçiyayên
Zagrosê bigirin heta lêvên Deryaya Spî, trafîka hêzên neteweyî yên
Kurd, xurt û aktîv bû. Xewn û xwezîya hemûyan ew bû ku perwerdeya
leşkerî bête timam kirin û ber bi çiya, deşt û zozanên
Kurdistanê ve biçin û li bakur agirê serxwebûnê vexin. Belêm gelek
astengên navxweyî derketin pêş û wê demê tinê rêxistineke
Kurd amadekarîyên xwe sist nekirin û bingehê xebata xwe ya leşkerî
xurt kir, kadroyên xwe yên perwerdekirî li bakur binecih kirin û 15ê
Tebaxa 1984ê jî meşaleya azadîyê vêxistin. Ew agir, hilkevtina
gerîlla bû. Ew gav PKKê da destpêkirin, pêşengî wê kir. Belêm
di rastîyê da ew kiryar xewna hemû Kurdan bû. Wekî wê gava dîrokî
deng vedayî jî, yên xwudanê bîr û bawerîyên şoreşgerî
û tekoşer, ku berjewendîyên neteweyî li ser her tiştî
digirtin, her bi çi awayî be, piştevanî kirin, yên mayî jî
hindeka dengê xwe birîn, hindeka jî serên xwe şor kirin!
Ji
15ê Tebaxa 1984ê pêve her gava gerîlla bû bezek. Her beza gerîlla bû
bayê birûskê. Ba û bagera gerîlla, pêlên okyanûsa kûr û bêbin
di dilê Kurda da rakirin. Evro ew pêl in ku şoreşa Kurdistanê
li seranserî cîhanê bilindtir dikin. Di vê pêşkevtin û bilindbûyîna
bizava neteweyî da, gelek objektîv û bêyî tagîrîyeke partîkanê,
ji hemû baskên partîyên Kurd, ked û xwuha Kurdên şoreşger
û têkoşer heye. Lê rastîyek jî heye ku divêt bi dilekî fireh bête
gotin û qebûl kirin ku bedelên herî mezin gerîllayên bênav dan wê
demê. Ew gerîlla, xort, law û ciwanên xelkê me bûn. Wan leşê
xwe yê ter û taze fedayî welat û xelkê xwe kirin. Bo bihûstek esmanê
azad, bo bêhneke bijûn, bo jîyaneke bextewar û bi rûmet, giyanê xwe
dan, xwûna xwe rêhtin ser axa xwe ya pîroz. Wan xwe heland, wan xwe
kire agir ku xelkê me xwe pê germ bike. Wan xwe kire ronahî ku xelkê
me pêşîya xwe pê bibîne. Wan xwe kire alaya serxwebûnê ku xelkê
me wê bilind bike. Wan gerîllayên bênav maceraya welatekî serbixwe da
dest pê kirin. Wan ciwana xewn û xiyalên me yên şerê çekdarî
kirin rastîya jîyanê. Belêm ya herî giring, ew gerîllayên dilêr û
palewan, alaya têkoşerên Kurd yên ji kûrahîya dîrokê hildan û
li ser sûnda wan bilind kirin. Sadiqî şop, dews û rêya wan man.
Romantîzma gerîllayî ya enternasyonalîst wan li Kurdistanê pratîze
kir. Ew bûne dewsgirên kultur û tradisyona partîzanên Balkana, kapîtanosên
Greka, gerîllayên Latîna û Asyaya Dûr. Ew bûn rûmeta xelkê Kurd di
cîhana humanîter û azadîxwaz da. Gerîllayên jîr û çalak bi van
kiryarên xwe yên şêrane, rê û hesûya şoreşa Kurdistanê
ronahî kirin. Yêk ji kar û barên ronakbîrên Kurd jî, ji xwe ronahîkirina
cîhana xelkê Kurd e. Di ronahîkirina hesûya şoreşa Kurdistanê
da armanca gerîlla û ronakbîrê Kurd digihe hev. Yêk ji rol û erkên
ronakbîrên Kurd jî xwudan
derketina bizava heq û rewa ya gerîlla ye. Têkoşîn, heyecan,
macera û romantîzma gerîllayê Kurd, di qelemê ronakbîrê Kurd da divêt
bibe çirîskên ronahîya Kurdistanê.
Xelkê
me bi salan e bo azadî û serbestîya xwe di nav maratonekê da ye. Eve têkoşîneke
domdirêj e. Carna tempoya vê maratonê kêm dibe, carna jî bi hêl
dikeve. Lê xelkê me carna jî di nav vê maratona hizaran kîlomîtro
da, kulvarên nû vedike û radibe deparên bi hêla herî bilind. Eve
beza sed mîtroyî ye. Beza sed mîtro di nav bezînan da tacê bezînê
ye. Gerîllayên 84ê jî, bezînerên depara sed mîtroyî ne. Wan
starta vê bezê, 15ê Tebaxê dan. Û wan di bêhnekê da bi serfirazî
singê xwe gihandin ber benikê armancê. Ew hawardêrên xelkê Kurd bûn
ku wan ji ber lehî û tûfana kolonyalîstên Tirk rizgar bikin. Ew qazidên
hişyarbûn û rabûna têkoşîna neteweyî bûn. Evro
maratona xelkê me dîsa didome. Kulvarên nû vebûne. Têkoşîn
wisa ye. Bi taybetî jî têkoşîna xelkê Kurd li goreyî cografyaya
Kurdistanê pêş dikeve. Rêyeke tîrerast nîne. Car evraz, car nişîv
e. Car deşt, car çiya ye. Car dol, car nihal e. Vêca ev maratona ku
armanca wê azadîya xelkê Kurd û serxwebûna Kurdistanê ye, bi hemû
reng, rê û metodan didome û divêt bidome. Têkoşîna gerîllayî
bizava herî radîkal bû û ew radîkalî û mîlîtanîya gerîllayî
divêt di her tarz têkoşînê da bêta parastin û domandin. Anku têkoşîn
divêt neête sist kirin, giyanê pak û nemir yê Gerîllayê Bênav neête
birîndar kirin.
Li
vê derê hewce ye gelek objektîv bête gotin ku, di warê şerê çekdarî
da, ew şêrê di dilê her Kurdekê da, li bakur, PKKê hişyar
kir û berda ser rêya azadî û serxwebûnê. Digel hemû şaşî
û kêmasîyên xwe, her wê PKKê, armanca organîzekirin û destpêkirina
şerê gerîllayî, ku me hemûya dabû ber xwe, heta dereceyekê bire
serî. Belêm mixabin ku xasyeteke herî xirab ya xelkê me, çavnebarî
ye ku ew jî bûye nexweşîyeke kronîk di nav jîyana polîtîka
Kurdî da. Lewma rekabeta polîtîk ya Kurda jî ne wekî ya xelkên dî
ye: Heke te ne kiribe, yên kirî li ber çavên te reş û tarî ne!
Ev nêrîn û helweste, heke zerar daba kes û rêxistinekê tinê, mirov
da bêje ku qeydî nake, ew kar ber bi wê zerarê dikeve. Belêm zerara
herî mezin dide bizava giştî ya neteweyî ya xelkê me.
Di
rojeke wisa da gotina herî bihadar silaveke ji dil e bo giyanê Gerîllayê
Bênav. Di rojeke wisa da xelkê me divêt bihazan be û çi cihê lê, rêzdarîya
xwe nîşan bide. Belêm ya herî di cih da, qevdeke kulîlkên zozan,
mêrg û çîmenan bavêjin nav çem û robarên Kurdistanê. Ava Zê, Xabûr,
Çemê Araz, Çemên Firat û Dicle û hemû av û deravên Kurdistanê,
bila bi gul û kulîlkên rengareng bêne xemilandin vê rojê. Rêzgirtina
Gerîllayê Bênav bila geşt, şahî û seyran be. Yên li derveyî
Kurdistanê jî bo bîrînana Gerîllayê Bênav, li her derê, qet nebe
li mala xwe, li ber qevdek anjî guldangek gul û kulîlka, findikekê vêxin
û wan law û egîdên Kurdistanê bi bîr bînin.
Ew
hêjayî rondikên çavan in!
Bila
vîn û silava herî mezin bo Gerîllayê Bênav be!
15
Tebax 2001
www.rojev.com
Hîwa,
hj. 35
***
-
Bo Hetavî -
Kesek
anjî civatek heke di serî da digel xwe aşt nebe krîz hingê dest pê
dike. Binasên digel xwe aştnebûnê gelek in. Ji alîyê kesekê ve
hebûna kompleksan bi serê xwe negatîvîyeke mezin e. Di encam da civat
jî ji kesan pêktêt.
Civatek
heke bi piranî ji kesên xwudanên kompleksên herî çal, biçûk û
nizim pêkhatî be, helbet dê di nav xwe da neaşt be, rizî û gemar
be. Bêşansîya xelkê me jî, mixabin di destê kolonyalîstên
hinde bê kalîte da ye! Eve terîfa kolonyalîzma Tirkîyeyê ye.
Gotineke giştî û belav heye; istisna rezikê xirab nakin. Rêzika
civata Tirk jî di vê dereceyê da ye. Helbet kesên dûrî vê çarçoveya
negatîv hene, lê hejmara wan kêm e û istisna ne. Xelkek li pêş
me ye, ku erd û axa bab û bapîrên me ji me standîye, hemû hebûnên
me talan û wêran kirine. Em li ser axa me bi xwe reben û perîşan
kirine, ker, lal û nebîn kirine, dest û pêyên me qeyd û bend kirine.
Ji per û baskên Asyaya Dûr, ji çol û beyarên Mançûryayê li ser pişta
hespên ponî, birsî, têhnî, lat û rût û pêxwas hatine û rûniştine
ser axa me ya bi xêr û bêr. Ma boçi har û hêc nebin! Boçi xwe hinde
li ser ewra nebînin! Parîyê nanê me ji devê me derêxistine, bax û
bexçeyên me talan kirine, av û deravên me kirine malê xwe û bi rûçirîyeke
nedîtî jî evro radibin dibêjin ”an hejê bike, an terk bike”! Li
ser vê axa bi xêr û bêr, li ser av û deravên hinde boş û bi
bereket, jîyaneke heram diajon, ma ew bêfirêt nebin dê kî bibe! Çu
cara afirandêr û yên avakirin û çêkirinê nebûne. Daîm yên
xirabkirin û wêrankirinê bûne. Bi vê kultura vandalîst mezin bûne.
Ji ber hindê jî ne ji aştî, ne ji biratî, ne jî ji wekhevîyê têdigihin.
Di ferhenga wan da cihê van gotina nîne. Wan ji dijminî, neyartî û
zulm û zordarîyê pêve tiştek li dora xwe nehêlaye. Ev xasyetên
hinde xirab û qirêj bo xwe kirine madalya û kirine stuyê xwe. Li wan pîroz
be! Xwudanên dîrok û kultureke hinde dûrî aştîyê, dê çawa di
serî da digel xwe û paşê jî digel der û cîranên xwe aşt
bin. Civateke bi van kiryarên neqenc rabûy û gihiştî, dê çawa aştîyê
digel cîranên xwe pêkbîne. Kerem kin berê xwe bidinê; dewleta Tirkîyeyê
digel kîjan cîranên xwe aşt e? Her di serî da digel kîjan çîn,
bask û grûbên civata xwe aşt e? Civatek, xelkek anjî neteweyekê
raman bikin ku di nav paranoyayeke hinde kûr da dipirpite, dê çawa
digel xwe aşt be û aştîyê bîne û binecih bike? Paranoyaya
wan ya ”herkes dijminê me ye” hind bêbin, kûr û kronîk e ku êdî
dermanê vê nexweşîya wan jî peyda nabe. Gelo xelkek, neteweyek
anjî dewletek hinde ji elementên mirovî dûr dikeve? Belê, nimûne
xelkê Tirk û dewleta Tirkîyeyê ye. Piranîya xelkê Tirk, bi çavkorî
piştevanîya hemû polîtîka, kiryar û pratîkên nemirovî yên
dewleta xwe dike. Jîyana xwe li ser birandin û têkbirina xelkekî dî
avakirin, ma gelo ji Tirkîyeyê pêve bo kesê dibe qismet!
Ji
dewrê Selçûkîya bigirin heta evro (îro), Kurdistan û timamî
Anatolya dagîr kirine, xelkên xwecih yên vê cografyaya mezin di bin
zulma xwe da nalandine, hindek ji wan birandine, yên mayî jî dane ber aşê
hêranê ku wan jî di nav dem û salan da bikin ar û ax û ji dîrokê
rakin. Di demê Împaratorîya Osmanîyan da ji Kurdistan, Mezopotamya,
Anatolya û Erebistanê bigirin heta Balkana û bakura Afrîkayê, xelk û
neteweyên di vê cografyaya hinde fireh da bi salan di bin nîrê zulma
xwe da girtin, hemû heyîyên wan yên aborî, kulturî û civakî talan
kirin, kavil û wêran kirin û di şûna wan da kultura xwe ya ji hemû
elementên mirovî dûr, serdest kirin. Di timamî demê desthilatîya xwe
da, ji şer û ajaweyê pêve tiştek nedane xelk û neteweyan. Rêz
û siyaneta xelk û neteweyan negirtin, zimanên wan helandin û kulturên
wan biçûk dîtin. Jîyana xwe bi talana mal û heyîyên xelkan
domandin.
Di
dawîyê da çi lê hatin? Xwe şkandin, xwe biçûk kirin. Xelkê
Tirk, wekî mîratxwerên vê dîroka reş ya Osmanîya, komara evro
ya Tirkîyeyê jî li ser vî mîrateyê talan û wêrankirinê ava kirin.
Di encama vê kultur û tradisyona hov da helbet aştî nabe. Xelkê
Tirk hem di demê împaratorîyê da, hem jî di demê niha yê komarê da
nifşên neteweyê xwe bi kultura zulm, zor, talan û dagîrîyê
mezin û perwerde kirin. Evro jî berê xwe bidinê; di timamî perwerdeya
wan da ji mezinahîya neteweyê xwe û biçûk dîtina xelk û neteweyên
dî pêve çi didin nifşên xwe. Li pal û betenên Kurdistanê bi tîpên
gir çi dinivîsin: ”Tirkek bedelî cîhanê ye!” û ”Dilşahî
ye ku kesek bêje ez Tirk im!”. Eve hem nijadperestî ye, hem jî bi xwe
nebawerbûne, kompleksa xwe biçûk dîtinêye. Lewma xelkê Tirk her di
serî da digel xwe ne aşt e.
Evro
baş kivş bûye ku xelkê Tirk û rêberên wan bi vê polîtîka
xwe ya dijmirovî, talan û dagîrkerî tinê paşeroja xwe reş
û tarî dikin. Di midehê çend sedsalan da Anatolya ji xelkên xwecih
vala kirin, ramalîna etnîkî bi kar înan, belêm nikarîn Kurdistanê
û xelkê Kurd bibirînin. Lê dîsa ve desta ji wê polîtîka xwe ya qirêj
û gemar bernadin û rika xwe ya req û hişk bi israr didomînin.
Berxwedana xelkê Kurd ya bi salan danin alîyekê, hema di wê berxwedan
û serhildana 15 salan ya şerê gerîllayî da, dewlet û xelkê Tirk
çi bi destê xwe ve înan? Destên xwe bi xwûntir kirin, dîroka xwe reştir
kirin, sicîla xwe xirabtir kirin û ya herî girîng jî di rastîyê da
paşeroja nifşên xwe tarîtir kirin. Xelkê Kurd çi lê hat?
Rast e, gelek şehît dan, mal, gund, bajêr wêran bûn, xelk perîşantir
bû, bêdadîyên mezin dîtin ji xelk û dewleta Tirk. Belêm dîsa ve ne
birhan, ne helyan û li ser pêya man û evro jî berxwedana xwe ya heq,
rewa û pîroz didomînin. Xelk û dewleta Tirk çi dikin? Rê nadin aştîyê,
rê nadin pêkhatinê, rê nadin li hev hatineke herî biçûk. Rûyê xwe
ji hemû hewildanên xelkê Kurd yên aştîyane digirin. Neku xelkê
Kurd nas bikin, xwastekên xelkê Kurd qebûl bikin, her naxwazin xelkê
Kurd bibînin. Başe, encama vê polîtîka xelk û dewleta Tirka,
gelo dê bo wan xêr û xweşîyê bîne? Nexêr û nexêr! Mixabin,
xelkê Kurd ketîye nav destên dewlet û xelkekî hinde ser hişk,
tengbîn, egoîst û dûrî bihayên mirovî!
Çare
çi ye? Xwe sist kirine gelo? Nexêr! Xelkê Kurd bi her awayê polîtîka
xwe ya heq, rewa û mirovî dê têkoşîna xwe bidomîne. Polîtîka
bi hemû metoda tête kirin. Baskên polîtîkê fireh in. Xelkê me ji
duhî were her metod bi kar înaye û dê bîne jî. Evro rê û kanalên
polîtîka sivîl, demokratîk û aştîyane dane pêş û fişareke
tîr û tijî dide ser rejima Tirkîyeyê. Xelk û dewleta Tirk, wisa têdigihiştin
ku gava xelkê Kurd şerê çekdarî sekinand û alaya aştîyê
bilind kir, dê li mala xwe rûnun û paşê jî her tişt dê li
goreyî dilê xelk û dewleta Tirk wekî berê bidome. Çi xwe xapandineke
kûr e!
Li
milê dî, xelkê Kurd reng û rûyekî nû înaye xebat û bizava aştîyê
jî. Evro bizava aştîya milîtanî di rojevê da ye. Xelkê Kurd narûne
û li hêvîya insafa xelk û dewleta Tirk namîne. Dê aştîyê bi
ked û xwuha xwe pêk bîne. Xelkê Kurd dê bi hemû metodên bizava aştîya
milîtanî zora rejimê bibe û wan mecbûrî rûniştina ser maseya aştîyê
bike.
Doza
polîtîk ya xelkê Kurd, dozeke heq e. Hemû rê û awayên tekoşîna
wan rewa ne. Armanca wan pîroz e; welatekî azad, serbixwe û jîyaneke
bi rûmet û bextewar. Yên ku vê xwezî û armanca mirovî bo xelkê me
gelek dibînin, dê li ber ba û bagera bizava aştîyane ya xelkê me
pûç bin. Xelkê me dê di vê têkoşîna xwe da sedased serbikeve
û bigihe van xwezî û daxwazên xwe yên heq û rewa û bi serbilindî
li ser axa xwe bijî. Belêm xelk û dewleta Tirk, dê hem li beramberî
xelkê Kurd, hem jî beramberî dîrokê û hemû mirovahîyê serê xwe
şor bikin!
Xelkê
me şîfreya bizava aştîya aktîv û milîtanî veresandîye.
Herweha xelkê me di midehê van du salan da baş da kivş kirin
ku aştî li mala xwe rûniştin nîne. Aştî bizavek e,
serhildanek e. Çu tişt bê bedel bi dest nakeve. Serkevtin û çeperên
evro, bi têkoşîna bê rawestan ya çekdarî bi dest kevtin. Niha jî
bizava sivîl û aştîyê ya milîtanî divêt bê rawestan bête
domandin. Anku di vî demê tekoşîna sivîl û aştîyane da jî
slogan divêt ”nonstop aksîyon” be.
Xelkê
Kurd, xwe û hemû nifşên xwe, bi bihayên mirovî û aştîyane
perwerde kirîye. Evro jî nifşên xwe bi van bihayên mirovî û aştîyane
perwerde dike, daku paşeroja xwe ronahî bike. Ji xwe çi rojên ku
neteweyên cîhanê, bi rêya Rêxistina Yêkitîya Neteweya, kirine mal
û mîrateyê hemû mirovahîyê, xelkê Kurd pîroz dike. 1ê Îlonê jî
bi vê bîr û bawerîyê wekî roja aştîya cîhanê ji alîyê xelkê
me ve tête pîroz kirin. Xelkê me hewcehî bi aştîyê heye û pîroz
dike. Yên hewcehî bi aştîyê nebin, hingê dê bedelên rêyên ne
aştîyane bidin û aşkeraye ku xelk û dewleta Tirk, dê ji vê
bazarê gelek zerarê bibînin. Dîyar e, Ankara aştîyê naxwaze!
Lewma dergehên xwe bo bizava aştîya aktîv û milîtanî digire.
Keyfa wan e. Xelkê Kurd, bizava xwe ya neteweyî digel hemû awayan, bi rêyên
aştîya milîtanî jî dê bidomîne û nifşên xwe bi vê
kulturê perwerde bike. Xelkê me, hem digel xwe aşt e, hem dixwaze
û dikare digel hemû xelkan aşt be, hem jî bi xwe bawer e û ji ber
hindê jî, ji perwerde û kultura aştîyê natirse û dê nifşên
xwe bi vê kulturê mezin bike û paşeroja xwe bi bizava aştîya
milîtanî li ser xîmê aştîyê ava bike.
Divêt
neête ji bîr kirin ku, heta Kurdistan rizgar nebe, xelkê Kurd azad û
serbest nebe, li vê cografyayê aştî pêknaêt!
Bi
hêvîya ku hetava aştîyê esmanê Kurdistanê jî geş û ronahî
bike, daku hem kotrên aştîyê azadane bifirin, hem jî Hetav û hemû
Hetavên Kurdistanê di nav aştîyeke dadyar da mezin bibin!
***
Hetavê
nazdar,
Bi
hêvîya jîyekî dirêj î bi xweşî û serfirazî, roja bûyîna te
pîroz be.
01
îlon 2001
www.rojev.com
Hîwa,
hj. 36
***
Hindî
ku statûya xelk û welat me têda bi vê rewşê dom bike, pirs û
pirsgirêk ji rojeva me kêm nabin. Welatekî dagîr, xelkekî bindest û
rejimeke xwûnxwar. Niha ji ber vî aşê ku her roj û her seet mafên
mirovan di nav her du beraşên xwe da dihêre, helbet dê zor û zulm
biçe. Rejima Tirkîyeyê xwe bi timamî endeksî vê polîtîka hêran û
helandinê kirîye. Carekê mengene li ser stuyê xelkê Kurd şidandîye
û çu werarên sistkirinê jî xuya nakin. Di vî warî da mixabin ku
xelkê Kurd bi tinê ye, anku xelkê me bi tinê hatîye hêlan. Eve rastîyek
e li ber çavan. Rejimê li Tirkîye û Kurdistanê zelzeleyeke mezin pêkînaye,
belêm xelkê me adeta bi tinê hatîye hêlan di bin enkazê zelzeleyê
da. Mer û tevir tinê di destê xelkê me da ne. Lê yêk kes, anjî
organîzasyoneke ”sivîl”, anjî ”humanîter” naête hawarê!
Tiştekî
enteresan e, ne li şer, ne jî li aştîyê, yêk du kes têne,
kesek anjî organîzasyoneke çep û demokrat ya Tirk, li rêza têkoşîna
herî dorteng û hevpar ya demokrasîyê naête dîtin. Heye nîne Kurd.
Esas eve jî helwest û kultureke kevin ya xelkê Tirk e beramberî xelkê
Kurd. Li leşkerîyê, gelek çîrok têne gotin li ser Kurda, lewma
di nav Tirka da gotineke belav heye; ”Haydi Kürt Memet nöbete”, anku
hema çi biqewime ferman hazir e; ”Dê Memedê Kurd, here nobê”. Vêca
vê kulturê sîrayetî hemû pratîka çep û demokratên Tirka jî kirîye...
Armanc demokrasî ye? Dê Kurdo! Mafê mirov hewce ye? Yallah Kurdo! Azadî?
Kurdo here pêşîyê! Bo van xwasteka bedel divêt bête dan? Kurd egîd
in, cesûr in! Realîte ev e li Tirkîye û Kurdistana Bakur! Ji ber hindê
jî hemû rîsk û barên giran ketine ser milên xelkê Kurd. Berxwedan
û têkoşerîya azadîyê, demokrasîyê, wekhevîyê, dadîyê û aştîyê
û herweha bedelên ku bo van armancan bêne dan jî, tinê bo Kurda mane.
Ji xwe xelkê me di nav bêdadîyeke nedîtî da dijî, serda jî hinde
barên giran ketine ser pişta xelkê me ku eve bi serê xwe bêdadîyeke
mezin e. Gerçî xelkê me çu gazindeya ji vê rewşa xwe nake, ji
ber ku bo armancên hinde mezin û pîroz, hilgirtina van barên giran, îdealek
e û bi ber dikeve. Belêm rewş jî ev e. Li Kurdistanê em têdigihin,
welatê me, xelkê me bindest e, ji hemû mafên mirovî bêbahr e, di bin
zulmeke nedîtî da dijî, helbet dê di nav aksiyoneke gelek mezin da be.
Lê belê, li Tirkîyeyê jî ev bizave bi timamî adeta tinê bo Kurda
hatîye hewale kirin. Nimûneya herî dûmahîkê ya konkret, ji xwe
aksiyona aştîyê bû. Başe, ma ev mîrata aştîyê tinê
bo Kurdan e? Tinê Kurda hewcehî bi aştîyê heye gelo? Ev pratîka
dawîyê ya çep û bi giştî hêzên ku xwe demokrat dihejmêrin li
Tirkîyeyê, yêkser paradoksek e. Hem xwudanê îdealên humanîter û aştîyê
bin û hem jî di nav helwesteke ”ne ew sûk û ne ew bazar” da bin,
eve nabe. Ev kes û hêzên ku xwe bi van xasyetên humanîter didin nas
kirin, divêt rewşa xwe ji serî ve bidin ber çava û serê xwe bi vê
paradoksê biêşînin. Anku çi? Bizaveke aştîyê tête organîze
kirin, Kurd bi tinê ne, mitîng tête qedexe kirin, Kurd bi tinê ne,
Kurd digel hemû zor û lêdanê dîsa ve bi hizaran dadikevin kolanan,
belêm bi tinê ne. Bo aştîyê şehîda dide û dixwaze şehîdê
xwe bi seramonî rake û veşêre, dîsa ve Kurd bi tinê tête hêlan.
Bi vî awayî naçe serî. Divêt piştî vê tecrubeyê çu tişt
wekî berê nemîne û neçe! Divêt vê rastîyê bi hemû kes û hêzên
çep, demokrat û bi giştî humanîterên Tirk bidin zanîn. Nexwe,
çu werarên ku ew li ser van şaşî û kêmasîyên xwe
rawestin, naêne dîtin. Mirov nikare vê helwesta wan wekî xemsarîyekê
bihejmêre. Ji ber ku bi zanahî tête kirin. Êdî bûye nexwşîyeke
kronîk. Digel hindê jî divêt rexneyên herî dijwar li vê helwestê bêne
kirin û herweha fişara li ser wan bête domandin ku xwe biguhurin û
di bizava aştî û bi giştî demokrasîyê da aktîv bin. Ev der
û dorên Tirk, berî bûyerên 1ê îlonê, li ser kiryarên dewletê yên
li bajêrkê Elkî (Bêşebab) ya Hekarîya qewimî jî bêdeng man.
Ji aktîvîstên mafê mirovan yên Kurd pêve kes ji alîyê Tirka ve li
ser danebarkirina bi darê zorê ya xelkê Elkîyê ne rawesta û
helwesteke protestoyî nîşan neda. Ev herdu bûyerên li meha Tebax
û Îlonê li Kurdistan û Tirkîyeyê pêkhatî, divêt bibin binasên
riberizeke micid li ser helwesta çep û demokratên Tirk.
Helbet
eve rûyekî madalyonê ye. Rûyê dî jî divêt bête dîtin. Aksiyona aştîyê
ya 1ê Îlonê ji alîyê xelkê Kurd ve digel hemû kêm û kasîyên
navxweyî û zulma dewletê, serkevtî derbaz bû. Armanc, bi rê û metodên
sivîl û aştîyane û bi milîtanî, bilindkirina dengê xelkê Kurd
bû. Eve pêkhat. Kiryarên wisa bê bedel nabin. Mixabin ciwanekî çelenk
şehît ket. Belêm aksiyona aştîyê gihişte armanca xwe. Hêz
û qudreta xelkê Kurd dîsa ve li meydana pratîkê hate imtihan kirin û
serkevtin bi dest ve hat. Eve giring e. Di vê aksiyona aştîyê da
û paşê jî di veşartina Zeynel Durmuş da, xelkê Kurd milîtanîya
xwe nîşan da. Lê belê, ne di aksiyona 1ê Îlonê, ne di şehîtbûna
Zeynel Durmuş, ne jî di bûyera meha Tebaxê ya zulm û îşkenceya
dewletê li Elkîya Hekarîyê da, nivîskar, hunermend, kesên navdar û
bi giştî ronakbîrên Kurd, helwesteke konkret ku deng vede, nîşan
nedan. Bi pêşengîya aktîvîstên mafê mirov yên Kurd ji Awrûpayê
heyet hatin gazî kirin û di bin rîzkên giran da çûn seredanîya xelkê
Elkîyê kirin, derd û kulên wan, ji wan bi xwe guhdarî kirin, şîddeta
dewletê afîşe kirin û herweha piştevanîyeke germ li xelkê
navçeyê kirin. Belêm mixabin, yêk du istisna têne, nivîskar û
hunermendên navdar yên Kurd, bi insiyatîva xwe li ser bûyerê ne
rawestan, guhê xwe nedan hawar û gazîya xelkê perîşan yê navçeya
Elkîyê. Eve ji kêmasîyê wêda, qusureke mezin e.
Nivîskarek
Kurd, her li ser çi be, gava pirtûkeke wî anjî wê tête qedexe kirin,
qiyametê radike û heta jê bêt pirsê enternasyonalîze dike.
Hunermendek jî gava kaset anjî cd-yeke wî anjî wê, anjî kar û
berhemeke dî ya hunerî, tête qedexe kirin, dîsa her wî tiştî
dike. Belêm heke dor hate ser zulm û zora rejimê ya li ser xelkê, xwe
badidin û sed binasa bo xwe peyda dikin ku xwe ji pirs û bûyera dûr
bikin. Bi gotina herî nerm, ev helweste, ne helwesteke ronakbîrî ye!
Branş anjî pozisyona wî anjî wê çi dibe bila bibe, ronakbîrê
Kurd divêt herweha aktîvîstê doz û pirs û pirsgirêkên xelkê xwe
be.
Helwesta
beramberî bûyera, nîşana îdentîtêta ronakbîrî, humanîstî,
demokratî, çepî û şoreşgerîtîyê ye. Teorîzekirina van îdentîtêta
mixabin lê manayeke giring nade. Zemînê pratîk, kaxeza turnusolê ye,
eyneya vê helwestê ye.
Digel
van helwest û kiryarên negatîv, lê dîsa ve hêvîya mezin di nav xelkê
bi xwe da ye. Xelk êdî ser û stuyê xwe naçemîne. Reya wan ya
berxwedanê geş bûye. Generasyona nû, nimûne ye bo vê çendê.
Ciwanên Kurd, bi heyecan, bawerî û milîtanîyeke nedîtî xwe adeta
diavêjin nav agirî. Ev helwesta wan, dereceya fedakarî û cesareta wan
ya bêtixûb nîşan dide.
Du
ciwan, du law, du egîdên Kurd, di meha Tebax û Îlonê da, bûne nimûne
bo vê helwesta têkoşer û netirs. Yêk Rasim Aşan bû ku li
Elkîyê bi cesareteke mezin hemû kiryarên hovane yên ku dewleta Tirk
li xelkê navçeyê kirî, li ber çavên leşker û karmendên rejimê,
yêk bi yêk bo heyeta Komela Mafê Mirov ya Amedê gotin. Muxtarê gundê
Bêzalê, Celal Aslan, bi rûsarî, rûreşî, serşorî û
tirsonekîya xwe, xwast rejimê heq derêxe, zulma wan veşêre. Belêm
Rasim Aşanê ciwan, kurê maleke hejar û feqîr ya ji gundê Çemê
Pîrê, egîdîya xwe, netirsîya xwe nîşan da û hemû kirêtî û
îşkenceyên ku leşker û polîsên dewleta Tirk li gundîyên wî
kirî, gotin û adeta tifî ser û çavên muxtar Celal Aslan û karmendên
rejimê kir. Rasim Aşan dizanî ku dê bedelê vê cesareta xwe bide
û ji xwe wekî heyeta mafê mirova vegerîyayî Amedê, rê li wan hate
birîn û Rasim Aşan hate girtin.
Ciwanê
dî, Zeynel Durmuş, endamê baskê ciwana yê HADEPê, çeleng û aktîvîstê
bizava aştîyê, di aksiyona aştîyê da li Stanbolê ji alîyê
polîsên rejimê ve hate şehît kirin. Li ser dozeke rewa û pîroz,
li ser kiryar û aksiyoneke heq, bi fedakarî û cesaret, xwe avête pêşîyê
û şehît ket. Alaya wî nekete erdî, hevalên wî hilgirt û niha
di destên hizaran ciwanên Kurd da ye û ber bi xewn û xiyala Zeynel ve,
ber bi Kurdistaneke serbixwe û azad ve tête pêl dan.
Du
ciwan, du law, du egîd û du aktîvîstên milîtan yên bizava neteweyî
ya xelkê Kurd û welatê wan Kurdistanê: Yêk girtî ye li zîndanên
rejima hov ya Tirkîyeyê. Yêk jî mixabin şehît ket, belêm axa wî,
ya ku wî serê xwe yê ezîz di ber da dayî, ew hilgirte nav germahîya
xwe û rapêça ku bibe hêz û enerjîyeke mezintir bo nifşên têkoşer
yên xelkê Kurdistanê.
Ev
herdu ciwan, bi helwest, kiryar, fedakarî û cesareta xwe ve, nimûne ne
bo şoreşa Kurdistanê. Xelkê me xwudanê generasyoneke nû ya jîr,
têkoşer, fedakar, dilêr û netirs e. Hêvîya xelkê me divêt
xurttir be. Hindî ku xelk û welatê me xwudanê van nifşên serhildêr
û têkoşer be, paşeroja xelk û welatê me dê ronahî be.
15
Îlon 2001
www.rojev.com
Hîwa,
hj. 37
***
Piştî
bûyera 11ê Îlonê ya bi serê Amerîka Yêkbûyî hatî, kivş bû
ku dê asyaya navîn, rojhilata navîn û rojhilata nêzîk bişarhe.
Li asyaya navîn bo Amerîka û cîhana rojavayê problema sereke rejima
Talîban ya Afganistanê ye, ku hem rejim bi xwe wekî tehlîke tête dîtin,
hem jî ji ber ku Usame Bin Ladin diparêze û herweha piştevanîya wî
dike, ku Ladin û rexistina wî El Qaîde, gelek kiryarên terorî dijî
Amerîkayê pêkînan.
Li
rojhilata navîn û nêzîk jî du pirsên sereke hene ku heta di çarçoveyeke
kamil da çareser nebin, ne herêm aram dibe, ne jî serê dinyayê ji êş
û jana xilas dibe. Heta ku Filistîn bi timamî rizgar nebe û xelkê
Filistînê li ser axa xwe dewleta xwe ya serbixwe ne damezrîne, ne Israîl
ne jî herêm û hetta dinya rehetîyê nabîne.
Pirsa
ji vê girantir jî ya xelkê Kurd e. Hewceyî çu remildarîya nîne;
heta ku pirsa xelkê Kurd jî çareser nebe, anku heta Kurdistan rizgar
nebe, xelkê Kurd serbest û azad nebe û dewleta xwe ya serbixwe, anku
dewleta Kurdistanê ava neke, ne navçe ne jî dinya ji vê janeserê jî
xilas nabe.
Berpirsiyarên
rewşa evro, ku di serî da Amerîka Yêkbûyî û cîhana rojavayê
ne, niha bi xwe tûşî gelek dijwarî û astengan bûne. Ji ber hindê
jî çi bi serê wan bêt, jana xwe berî her tiştî li rojhilata navîn
û nêzîk dide der. Hem li rojhilata nêzîk Îsraîl, hem jî li
rojhilata navîn Tirkîye, bi timamî pişta xwe dane Amerîka Yêkbûyî
û bi vê avnehî û piştrastîyê polîtîkayên xwe didomînin.
Di
nav van hişkegirêyan da em zirbîna xwe bidine ser pirsa xelkê
Kurd. Piştî bûyera Kuweytê û şerê kendavê konjonkturek pêkhat
ku xelkê me li başûr imkaneke mezin bi dest êxist. Di serî da
Amerîka û cîhana rojavayê, helbet di bin sihwaneya Rêxistina Yêkitîya
Neteweyan da, herçend tixûb hatibin teng kirin jî, pişka mezin ya
Kurdistana Başûr hilgirtin bin ewlehîya xwe û di bin vê sihwaneyê
da herêm ji hêzên rejima Seddam hate paqij kirin û hêzên polîtîk yên
Kurd bûne desthilatdar. Anku Kurdistana Başûr, mixabin ku çend bajêrên
stratejîk yên wekî Mûsil, Kerkûk û Xaniqîn ne têda, gihişte rêvebirîya
xwe bi xwe û îdareya Kurdistanê pêkhat. Ji hilbijartinên 1992ê heta
evro bi taybetî dewleta Tirkîyeyê ev rewşe bo xwe wekî tehlîke dît
û dijî vê pêkhatina “de facto” kete nav hewildanan ku têkbibe.
Belêm ev helwesta Tirkîyeyê ne li goreyî berjewendîyên Amerîka û cîhana
rojavayê bû, lewma jî nikarî bigihe ya dilê xwe û yêkser vê
destkevta li başûr xirab bike. Di midehê nêzîkî deh salan da
dewleta Tirkîyeyê bi her awayî nîyeta xwe kivş kir ku ew nahêle
li binê guhê wan dewleteke Kurda ava bibe. Di nav Kurdan da şerên
navxweyî heke bi binas û berjewendîyên desthilatîya polîtîk
derketibin jî, dewleta Tirkîyeyê bi hemû imkanên xwe ve, şer
germ û gurtir kir, xwast di navbeyna hêzên Kurd da dijminahîyê kûr
bike ku bigihe wê mexseda xwe ya nemirovî, ku Kurdistana Başûr bin
negire. Dewleta Tirkîyeyê ji ber van armanc û berjewendîyên xwe, hem
li bakur şerê dijî xelkê me girantir kir, welat wêran û kavil
kir, bi hizaran mirovên me kuştin, hem jî di her keysî da, goya bi
navê ewlehîya xwe, êrişî başûr kir û xwast dagîr bike.
Belêm ji ber wê konjonktura heyî, nedikarî dagîrîya xwe domdirêj
bike.
Evro
bûyereke nû, hem jî di nîveka Amerîka Yêkbûyî da pêkhatîye ku
tesîra xwe yêkser li timamî cîhanê kir. Lê belê, bûyerên bi vî
rengî zêdetir tesîra xwe li navçeyên aloz, bi arêşê û têkilav
dikin, ku hem rojhilata navîn, hem jî ya nêzîk bi zêdehî ve dikelin.
Di demekî wisa da Tirkîyeyê hemû anten, lûle, fûze û projektorên
xwe dirêjî ser Kurdistanê kirine, ku gelo dikare bi çi awayî serê
Kurda jê bike. Dewleta Israîl jî bi vê keysperestîyê rabû û çawa
bûyer li Amerîkayê pêkhat û serokkomar Bush gef dan ku dê bersiveke
xurt bidin, hemû hêza xwe ya şer ajote ser Filistînîya.
Vêca
polîtîka Tirkîyeyê jî bi vî rengî didome. Wan jî piştî gef
û gurên Amerîkayê, yêkser şûrê xwe hejandin ku ew amade ne, ku
dijî “terorîzmê” hevkarîya Amerîkayê bikin. Tercumeya terora wan
jî Kurd in. Wan her yêkser dest bi qutana dahola şer kirin û
herweha hêj ji niha ve dest bi çêkirina planên têkbirina destkevta
Kurdistana Başûr kirin.
Tirkîye
li vî demê ku bi her awayî bêhna şer jê têt, xwe amade dike ku
dê çawa Kurda hem li bakur bêdeng bike, hem jî destkevta başûr
çawa hilweşîne. Hemû plan û programên xwe li goreyî vê ihtimalê
pêktîne. Di ber ra jî, tila xwe dirêjî nav Kurdên başûr dike
û wan berdide hev. Niha grubeke nû ya Islamî bejn daye û seda sed li
paş wê, dewleta Tirkîyeyê jî heye. Dewleta Tirkîyeyê di
beramberî Kurda da ketîye nav tirs û komplekseke mezin û bi çu awayî
ne hazir e, ku misqalek maf bi destê Kurda bikeve. Di nav planê dewleta
Tirkîyeyê da bo Kurda maf cih nagirin, belêm qirkirin û pelixandin,
şkandin û hilweşandin di serê rojeva wan da ye. Li milekê PDK
û YNKê li dijî hev dizêrîne, li milê dî jî hevkarîyeke xurt ya
malî û leşkerî dide grûbên Islamî. Bi taybetî jî grûbeke nû
hatîye organîze kirin, ku di armanca wan da destkevt û serkevtinên
neteweyî nînin, armancên dînî di serê her tiştî da ne. Ev
organîzeya bi navê “Jund El - Islam” anku “Leşkerên Îslamê”,
grubeke paramiliter e û ji Afgan, Tirk, Ereb, Iranî û hindek Kurdan ve
pêkhatîye, ku digel Iran û Iraqê destê Usame Bin Ladin jî di nav da
ye, gelek xurt ji alîyê dewleta Tirkîyeyê ve jî tête fînanse kirin
û berdidin desthilatîya neteweyî ya Kurdistana Başûr. Dewleta
Tirkîyeyê li hemberî Kurda digel herkesê dikare tifaqê bike. Li nav
welatê xwe goya dijî radîkalîzm û fundamentalîzma Islamî ye, belêm
bo berjewendîyên xwe û bi teybetî jî dijî Kurda, hevkarî û tifaqa
herî mezin digel van grûbên kevnepereste Islamî dike ku bizava neteweyî
ya Kurda têkbibe.
Berî
vê bûyera li Amerîkayê jî, dewleta Tirkîyeyê ketibû nav bizaveke
xurt digel rejima Seddam, ku di navbeyna Tirkîye û Iraqê da dergehekî
nû vekin. Ji ber ku dergehê Xabûr bo Kurdên başûr hem kanalekî
aborî, hem jî derekî têkilîdanîna derve ye. Niha dixwazin dergehekî
dî vekin ku başûr hilgirin binê ablûkayê û bifetisînin, heke
xema wan xêra rejima Seddam anjî parastina ‘yêkitîya dewleta Iraqê’
nîne. Bi vekirina derekî nû mexseda wan ew e ku korîdorekî stratejîk
pêkbînin, ku manewrayên xwe yên leşkerî çêtir bikarin bikin.
Bi vî korîdorî, hem dê borîya petrolê kontrol bikin, hem dê hatina
aborî ya ji petrolê, ji ser xelkê başûr bibirin, hem jî dê rê
û rêbara lojîstîk ya PKKê bi timamî qut bikin. Ji kîjan alî ve em
berê xwe bidinê, mexseda dewleta Tirkîyeyê fetisandina bizava neteweyî
ya xelkê Kurd e û xirab kirina Kurdistanê ye.
Dîsa
li ser Ava Zê li Hekarîya digel fîrmayên Amerîkayê dixwazin sikirekî
mezin li ser Ava Zê ava bikin. Bi vê projeyê armanca wan pêşvebirin
û başkirina rewşa xelkê xwecih nîne. Ji ber ku sikirekî li
ser Ava Zê, di serî da ji alîyê çandinê ve bi kêr naêt, çiku erdê
Hekarîyê, bi taybetî jî başûra Hekarîyê, bi kêrî çandina avî
naêt û hemû dol, nihal, çiya û zozan in. Ji alîyê hewcehîya elektrîkê
ve jî bi ber nakeve. Ji xwe dorberên Hekarîya di demê şerê 15
salî da hatîye kavil û wêran kirin û xelk bi darê zorê hatîye koç
û bar kirin, gund hatine vala kirin. Nifûsa mayî jî, bi elektrîka
Kebanê hewcehîya xwe bi zêdehî ve dibîne. Mexsed ne baş û qenc
kirina rewşa xelkê wê derê ye. Armanc, li navçeyeke stratejîk,
ku Gelîyê Zê di demê şerê gerîllayî da asêtirîn çeper û
bingehê bizava neteweyî bû, çêkirina sikirekî stratejîk e, ku bo
berjewendî û armancên leşkerî bi kar bînin. Li milekê dê
navbeyna bakur û başûr, tixûbî bikin av ku têkilîyê bibirin û
bikarin navçeyê bi rehetî kontrol bikin. Li milê dî jî, çi gund û
bajêrkên biçûk yên mayî jî dê bi bin avê bikevin û navçe bê
mirov bimîne. Eve armancên leşkerî ne, ne yên mirovî ne. Bo
dewleta Tirkîyeyê jî armancên mirovî ne hewce ne. Ew dijî xelkê
Kurd hewcehîyê bi hemû rê û armancên nemirovî, tîne. Amerîka jî
bi vê projeya Ava Zê dixwaze ji milê rojavayê ve kontrola Iranê bike
û ji milekê ve jî hem wekî endamê Natoyê piştevanîya dewleta
Tirkîyeyê bike, hem jî tixûbê Natoyê ji rojhilatê ve hilgire bin
ewlehîyê.
Piştî
êrişa li ser Amerîkayê, rojhilata navîn, ku Kurdistan di nîvekê
da ye, di bin tehdît û tehlîkeyên mezin da ye. Di konjonktura evro da
tehlîkeya herî nêzîk dewleta Tirkîyeyê ye bo Kurdan. Di pêrabûna
tolhildanîya 11ê îlonê da, yêk ji armancên Amerîkayê yên leşkerî
jî rejima Seddam e. Di nav agirekî wisa da Tirkîye dê bixwaze dijminahîya
xwe ya ku evro didomîne, bi her awayî xurttir bike ku encameke konkret
ya şkandina bizava neteweyî ya xelkê Kurd werbigire. Li milekê dê
bixwaze destkevta başûr têkbibe, li milê dî jî dê li keysekê
bigere ku rêvebirîya polîtîk ya PKKê, -ku di şertên evro da pêşengîya
bizava neteweyî ya Kurdistana Bakur, PKK dike-, an destgîr bike anjî
bikuje.
Heke
muhtemel dîzayneke nû ya Amerîkayê li rojhilata navîn pêkbêt, “dîzayna!”
dewleta Tirkîyeyê jî têkbirina bi giştî bizava neteweyî ya xelkê
Kurd e. Di vî demê nazik da her tişt adeta li ser pira selawatê
ye. Lewma yêk ji armancên Amerîka Yêkbûyî heke dijî Seddam
parastina Kurdistana Başûr be, ya Tirkîyeyê jî têk birin e. Belêm
dibe ku ji ber armanc û berjewendîyên nêzîk û dûr yên cîhana
rojavayê û Natoyê, Amerîka rê nede ku Tirkîye di balanseke hinde
nazik da, li ser pirsa başûr bigihe mexsedên xwe yên qirêj. Lê
di têkbirina bizava bakur da, dûrî ihtimalê nîne ku Amerîka û Tirkîye
dîsa li hev bên, -di girtina Öcalan da ji xwe di navbeyna wan da
tifaqek xurt hebû-, ku bi taybetî rêvebirîya PKKê zeîf bikin, otorîteya
PKKê bişkênin û bizava neteweyî li bakur qet nebe lawaz bikin.
Heke Tirkîye vê vîzeyê jî ji Amerîkayê werbigire, şik têda nîne
ku dê bi xurtî êrişî PKKê û bizava neteweyî li bakur bike, ku
hêj ji niha ve dest bi tirpan kirina bizava legal ya Kurda kirîye. Di
demekî wisa da, Amerîka bo berjewendîyên xwe yên dewletî û navçeyî
dûr nîne ku rêvebirîya polîtîk ya Kurdên bakur feda bike, çav li
kiryar û êrişên dewleta Tirkîyeyê bigire, daku li başûr
valahîyek pêk neêt. Dîsa di ihtimaleke wisa da Kurdên başûr jî
divêt gelek pragmatîk hereket nekin ku bizava neteweyî li bakur têk biçe
û divêt çavê wan yê parastinê li ser bizava Kurdên bakur be. Di pêkhatineke
bi vî rengî da balansa herî mezin divêt di navbeyna Kurda da bête danîn.
Ji milekê divêt başûr bête parastin û çeperên heyî bêne xurt
kirin, belêm li milê dî jî divêt bizava neteweyî li bakur jî bête
parastin û bi çu awayî rê neête dan ku şkestin pêk bêt. Ev rewşe
ji alîyê Kurda ve gelek nazik e û hişyarî û berpirsiyarîyeke
mezin dixwaze. Lewma hem Kurdên bakur, hem jî yên başûr divêt li
goreyî şert, imkan û hêza xwe hem bingehên xwe yêk bi yêk biparêzin,
hem jî rê nedine rejima Tirkîyeyê ku êrişeke berfireh bîne ser
Kurdistanê ku armanca wan kivş e; têkbirin û birandina doza
Kurdistanê ye!
Xelkê
Kurd evro bi taybetî hem li bakur hem jî li başûr di bin terora
dewleta Tirkîyeyê da ye û divêt xelkê Kurd jî, rojeva xwe bi vî
rengî amade bike ku di ihtimaleke şerê navçeyî da keys nekeve
destê dewleta Tirkîyeyê, ku bigihe armanca xwe ya nemirovî û bizava
neteweyî ya xelkê Kurd li bakur bişkêne û bi taybetî jî
destkevta Kurdistana Başûr hilweşîne.
Çareya
herî mezin yêkitîya hemû hêzên organîze yên Kurdistanê ye. Heke
xelkê me dixwaze êrişên dewleta Tirkîyeyê pûç bike; birc, bend
û sikirên herî mezin tifaqa navxweyî ye. Bi taybetî li başûr
berpirsiyarîya mezin dikeve ser milên PDK û YNKyê. Mesut Barzanî û
Celal Talabanî di roja evro da, divêt pêşengîya tifaqa navxweyî
bikin. Yêk berpirsiyarî jî dikeve ser milên PKKê, ku ew jî hem li başûr
pozisyoneke neteweyî werbigire û li ser van berjewendîyên neteweyî bê
qeyd û şert piştevanîya rêvebirîya Kurdistana Başûr
bike û digel wan çeper û destkevtên başûr biparêze, hem jî bi
hişyarîyeke mezin li bakur di nav alarmeke xurt da be û bi timamî
xwe amadeyî parastinê bike ku êrişên dewleta Tirkîyeyê bêne
betal û pûç kirin.
Di
vî demê nazik da, ji ber ku tehlîkeya nêzîk dewleta Tirkîyeyê ye û
armanca herî mezin ya wan jî fetisandina bizava neteweyî ya xelkê Kurd
ya li bakur û hilweşandina destkevta başûr e, divêt hêzên
Kurd yên li rojhilat û başûra rojavayê û hemû Kurdên li dîasporayê,
piştevanîyeke xurt digel Kurdên başûr û bakur bikin.
Heke
Afganistan û Iraq di nav tixûbên bombe û fûzeyên Amerîkayê da bin,
Kurdistan, hem ji bakur hem jî ji başûr ve, di nav tixûbên êrişa
herî nêzîk ya dewleta Tirkîyeyê da ye. Parastina Kurdistanê ji van
herdu çeperan ve erkekî herî mezin û lezîn e li ser milên hemû
Kurdan.
01
Çirî 2001
www.rojev.com
Hîwa,
hj. 38
***