Şeş
heyvên pêşîyê yên sala 2005ê, di qonaxa evro [îro] da, sê berêsîleyên
giring yên prosesa bizava azadîya xelkê Kurd û Kurdistanê li başûr
derêxistin pêş. Yêk hilbijartina 30ê heyva çile, ya duyê hilbijartina
Celal Talabanî [6ê Nîsanê] bo serokkomarîya Iraqê û ya sêyê jî
hilbijartina Mesut Barzanî [12ê Hezîranê] bo serokatîya ”herêm”a
Kurdistanê. Helbet di nav vî demî da, pêkhatina hukûmeta koalîsyonî ya di
navbeyna Ereban û lîsteya neteweyî ya Kurdan da jî pêgaveke giring bû, çiku
di serî da wezareta karê derve ya Iraqê, ku postekî giring e, digel çend
wezaretên dî yên fonksîyonel dîsa ve ketin destê Kurdan. Herweha di
avakirina ertêşa Iraqê da jî roleke sereke û giran di destê general û
bisporên leşkerî yên Kurdan da ye. Eve hemû tiştekê gelek konkret
nîşandidin ku Kurd, êdî hem li ser axa xwe, li welatê xwe Kurdistanê
xwudan desthilat in, hem jî di serbanê Iraqa nû da jî digel Ereban bûne
şirîkên desthilata Iraqê û herweha bûne xwudanê postên bi seng. Ev
tabloya derketîye meydanê, esasen pêkhatina armancên mînîmûm yên Kurdan
in. Hema di serî da ”federasyon” bi xwe hêj gelek têrker nehatîye zelal
kirin. Federasyon li ser ”herêman” hatîye ava kirin. Bi rengê modern,
anku federasyon li ser cografya û desthilata xelkên wê cografyayê nehatîye
danan. Heke bi konkretî bête gotin, dewleta nû ya Iraqê bi vî rengî, anku;
”Iraqa nû ya federal, ji du komarên federal, ji Komara Federal ya Kurdistanê
û Komara Federal ya Erebî, hatîye meydanê” nehatîye tesbît kirin. Eve
zeaf û kêmasîya herî mezin ya vê projeya ”Iraqa nû” ye. Belêm digel vê
”qusûr”ê jî, desthilatîya ”herêma Kurdistanê” fermîyen hatîye
qebûl kirin, ku eve jî destkevteke mezin û bihadar e. Ji ber ku ev ”hebûna
herêma Kurdistanê”, di fermîyeta belgeyî da herçend li goreyî hêz û
şiyan û xwasteka xelkê Kurd nehatibe formûle kirin jî, di pratîkê da
ji çarçoveya ”fermî” zêdetir encam daye û pêbendên digel desthilata
fermî ya sentral, anku digel hukûmeta Bexdayê, sisttir in û hukûmet û
parlementa ”herêma Kurdistanê” li ser qedera ”herêm"ê pratîken domînant
e. Di prosesa avakirina ”Iraqa nû” da ji nihe ve kivş dibe ku ev hebûna
”du cografya” û ”du netewe”tîyê, dê di rêvebirina polîtîk û îdarî
da tixûbên xwe zelaltir bike. Lê belê, ev yêke dem û bêhnfirehî dixwaze.
Di ekuasyona sîstemê polîtîk yê Iraqa nû da êdî hertişt aşkera
bûye ku bêyî Kurdan, berikên leyizê bi cih nabin. Ji xwe werarên [semptomên]
vê yêkê ji encamên hilbijartinên 30ê meha çile derketibûn. Ekuasyona polîtîk
li ser wan encaman rengekî nû wergirt û rê li ber bi dest êxistina postê
serokkomarîya Iraqê vekir û di dîroka Iraqê da cara pêşîn têkoşerekî
doza azadîya xelkê Kurd, fîgurekî karîzmatîk, organîzator û polîtîkerekî
xwudan tecrube, bi hêza neteweyî ya Kurd, bi huvîyeta xwe ya Kurdîtî û
serokîya organîzasyoneke polîtîk, bû serokê dewleta Iraqa nû. Li goreyî
vê ekuasyona polîtîk, gava duyê teşkîla hukûmeta federal ya sentral bû
ku Kurdan di wê yêkê da jî li ser xeta neteweyî gav avêt û wezaretên
giring bi destê xwe ve înan. Hemleya sêyê ya vê ekuasyona polîtîk, pêkînana
serokatîya ”herêm”a Kurdistanê bû, ku ji bo vî postî jî Mesûd Barzanî
dihate hejmartin. Hilbijartinên 30ê meha çile, ji alîyê Kurdan ve çawa ev
encame derêxist? Bersiva pozîtîv ya vê pirsê di pratîka prosesa
hilbijartinan û di dûmahîka hilbijartinan da derkete meydanê. Kurdan li
goreyî şertên xwe û yên navçeyê û konjonktura navneteweyî,
alyanseke neteweyî û relatîven jî be demokratîk û encamgir pêkînan û bi
vî rengî ketin hilbijartinan. Heke Kurdan ”alyansa neteweyî” ne danaban
û armancên xwe yên nêzîk û mînîmal yên li ser teşkîla hukûmeteke
federal ya sentral û ronkirina statûya rêvebirîya Kurdistanê deklare
nekiriban, esasen nedigihiştin wê hejmara parlementaran û serkevtineke
mezin bo ”lîsteya Kurd” bi dest ve nediînan. Li vê derê xala kilîlî ya
vê serkevtinê, pêkînana ”alyansa neteweyî” ye. Vê hemleya ”yêkgirtî”
ya neteweyî, rê li ber destkevtên dî yên wekî, serokkomarîya Iraqê,
wezaretên hukûmeta federal û herweha hilbijartina serokatîya ”herêm”a
Kurdistanê vekir. Danana ”alyansa neteweyî” ya Kurd ya berî hilbijartinan,
evro di meydana polîtîk ya Kurdistanê da, derî li ber danana koalîsyona
neteweyî jî vekir. Pratîka van şeş mehên pêşîyê yên sala
2005ê, ji alîyê Kurdan ve tiştek gelek konkret û aşkera derêxiste
meydanê ku ew jî sêhra ”yêkgirtinîya neteweyî” bû. Kurd bi hêza vê
sêhrê gihiştin van sê armancên gelek konkret yên wekî serokkomarîya
Iraqê, wergirtina wezaretên giring û hilbijartina serokatîya ”herêm”a
Kurdistanê. Ev ”sêhr”, ne tiştekî ”mîstîk” e, ne hêzeke
”xwudayî” ye, nejî ”hêzeke nedîtî û nebînayî” ye. Ev ”sêhr”,
li ser berjewendîyên neteweyî ”yêkgirtin” e û tiştekî aşkera
û konkret e. Heke bête xwastin, qet hewcehî bi ”sûnd” û ”duayan” nîne,
hema berjewendîyên xelk û neteweyî li ser her tiştî bêne dîtin û
parastin, ew sêhr bi destê ”mirov” bi xwe tête dîtin û girtin. Vêca baş
bû ku vê carê fîgurên polîtîk yên Kurd xwastin, ew sêhr girtin û xelkê
Kurd jî piştevanîya wan kir û ev encama evro, bi hev ra hate bi dest êxistin.
Belêm divêt neête ji bîr kirin ku, ev sêhra ”yêkgirtinî”yê, ”taktîkên
sivik û bêhesû” û ”çep û lêhban” ranake! Di avakirina dewleta
Kurdistana Başûr da xelekeke zêrîn hatîye vegirtin, divêt li ber hisabên
hîç û pûç neête xerc kirin!
Yêkgirtina Kurdî
Di
avakirina Iraqa nû da Kurd bi tevahî xwudan rol in. Esasen di hilweşandina
rejima Seddam û tesfîyeya bermayên rejima Beasê da jî rola sereke ya Kurdan
bû û ev pozisyona Kurdan dom jî dike. Di prosesa têkoşîna antî Seddam
da, di nav bizava bi giştî neteweyî ya Kurdan da du organîzasyon, PDK û
YNK derketin pêş. Helbet grûb û rêxistinên dî yên polîtîk, yên
humanîter, yên sosyokulturel û sosyoekonomîk û herweha hêza ronakbîran jî
roleke giring leyistin. Van du organîzasyonên xwudan hêz û desthilat dijî
rejimeke antî demokratîk têkoşîneke xurt û dijwar dan, belêm beramberî
hev normên rikeberîyeke demokratîk bi kar neînan. Car dijî hev metodên antî
demokratîk bi kar înan, car hêzên xwe paralel bi kar înan, lê koalîsyoneke
neteweyî pêkneînan. Ev rikeberîya wan ya antî demokratîk hind kûr bû ku
Kurdistana Başûr di navbeyna wan da adeta bû du parçe. Hukûmetên wan
li Silêmanî û Hewlêrê bûne binasê duserîya hêza Kurd û vê yêkê
prestîja bi giştî bizava neteweyî li meydana navneteweyî lawaz kir û
hetta bû binasê provakasyonên dewletên cîran yên xirabker yên wekî Tirkîye,
Îran û Sûrîyeyê. Zeafa wan ya di warê ”yêkgirtin”ê da hind zêde bû
ku tinê Amerîkayê dikarî wan nêzîkî hev bike û di pratîkê da jî wisa
bû û Amerîkayê ew hem mecbûrî hevgirtina di navbeyna xwe da kirin, hem jî
digel wan alyanseke ”antî Seddam” pêkîna. Nîyeta Amerîkayê çi dibe
bila bibe, belêm di vê yêkê da roleke di xêra xelkê Kurd da leyist. Di van
têkilîyên PDK û YNKyê yên bi zîkzak da, kîjan rêxistin anjî serokê rêxistinê
kêm an zêde xwudanê roleke negatîv bû, tesbîta vê yêkê di hatina vê
qonaxê da êdî gelek ne lezîn e û ne di serê rojevê da ye. Her kes û her
alî, ji pencereya xwe li vê pirsê dinêre. Di vî warî da tinê ronakbîrên
Kurd yên serbixwe tesbît û analîzên objektîv kirin û daku têkilîyên
van hêzan li ser berjewendîyên neteweyî mobîlîze bin, ji dil xebitîn. Di
bizava bi giştî ya neteweyî da, lê bi taybetî jî di ya Kurdistana Başûr
da, ji partîyan zêdetir, fîgurên sereke hergav bûne lîderên organîzasyonan.
Di nav PDKyê da jî, di nav YNKyê da jî, ji rol û hêza kolektîv zêdetir,
ya ”serok”an li pêş bû. Binasên vê yêkê yên sosyopolîtîk û
sosyokulturel hene helbet, lê di çarçoveya vê nivîsarê da em li ser vê çende
ranawestin. Realîteyek heye ku senga ”lîder” di nav civata me da jî, di
nav organîzasyonên me da jî ji hebûna normalîyê zêdetir e. Rûyên negatîv
em ji bîr nekin, lê belê rûyê pozîtîv yê ”lîder”îyê jî di vê
prosesa nêzîk ya bizava neteweyî ya Kurdistana Başûr da hate dîtin. Krîtîkên
li ser şaşî û kêmasîyên heta nihe yên herdu serokan, Mesûd
Barzanî û Celal Talabanî, li milekê, belêm spesîfîken di van şeş
mehên pêşî yên vê salê da, herduyan jî bizaveke xurt kirin ku
”alyansa neteweyî” pêkbêt û li goreyî vê pêkhatina neteweyî gav bêne
avêtin. Hem serokê PDKyê Mesûd Barzanî, hem jî serokê YNKyê Celal
Talabanî, reng û rûyên xwe yên pozîtîv yên ”liderîya polîtîk”
dane pêş û rola xwe li ser van elementên pozîtîv leyistin. Ji berî
hilbijartinan, heta pêkînana lîsteya hevbeş, ji encama serkevtî ya
hilbijartinan heta plankirina hukûmeta koalisyonî ya digel Ereban, Mesûd
Barzanî û Celal Talabanî bi koordîneyeke di xêra xelkê Kurd da xebitîn. Vê
paralel karkirina wan, tesîra bizava neteweyî li ser Ereban jî xurttir kir.
Di namzet nîşandana Celal Talabanî bo serokatîya Komara Iraqê da jî vê
reftara ”yêkgirtî” rol leyist û encam jî bi vê hêza yêkgirtinî hate
bi dest êxistin. Piştî hilbijartina Celal Talabanî ji bo serokdewletîya
Iraqê, êdî dor hatibû teşkîlkirina hukûmeta koalîsyonî ya digel
Ereban. Di vê yêkê da jî, enîya Kurdan bi balanseke li ser berjewendîyên
neteweyî postên wezaretan li hev par ve kirin. Di çareserîya vê pirsê da jî
Mesûd Barzanî û Celal Talabanî, postên xwe yên ”serokatî”yê bi pozîtîvî
bi kar înan. Di vê prosesê da helbet di navbeyna PDK û YNKyê da zîkzak
çêbûn, carna peywendî hatin dereceya qutbûnê, lê belê ev yêke di kanalê
riberiz, dîyalog û axivtinên berfireh da rotayeke normal bû, çiku ”du alî”
li ser pirs û pirsgirêkan dihatin nik hev û dixwastin çareyeke ”hevpar”
derêxin meydanê. Hebûna ”du alî”yan di vê prosesê da divêt wekî
qazanceke demokratîk bête qebûl kirin. Baş bû ku her tiş di nav du
lêvên rêxistinek anjî lîderekê da nebû. Bi taybetî di demê hilbijartina
serokê ”herêm”a Kurdistanê da, ev rikeberî û riberiza di navbeyna YNK
û PDKyê da rûdayî, herçend çarçoveyeke gelek demokratîk ya qanûnî
nedabe jî, lê dîsa ve li goreyî berjewendîyên neteweyî encam da û pirsa
serokatîyê hate çareser kirin. Digel vê pirsê, yêkkirina parlementê û
hukûmeta Kurdistanê jî hate çareser kirin ku eve birîna herî kûr bû di
leşê Kurd da. Di çareserîya hilbijartina serokê ”herêm”a Kurdistanê
da jî Mesûd Barzanî û Celal Talabanî roleke pozîtîv û çêker leyistin.
Du Kurd
Di
dîroka civatan, ya xelk û neteweyan û ya biçûk mezin hemû organîzasyonan
da rola kesên gihiştî, karîzmatîk û bi karakterîstîkên lîderîyê
ve raçandî gelek giring e. Lîderan di dîrokê da rolên negatîv jî, yên
pozîtîv jî leyistine. Di kategorîzekirina van lîderan da, xala sereke û
bingehîn, bîr û bawerî û armanca doza wan e. ”Lîder” hene di rêza
neheqî û bêdadîyê da ne û helbet dê rola wan jî negatîv be. Lîder hene
di rêza heq û dadîyê da ne û şik têda nîne ku ew jî rola pozîtîv
dileyizin. Eve duhî wisa bû, evro jî wisa ye û dê subehî jî wisa be. Gerçî
lîderên ku doza azadîya xelk û neteweyê xwe didin, herçend objektîven di
rêza heqî û dadîyê da bin jî, lê eve naête wê manayê ku ew ”lîder”
kamilen demokratîk in. Gelek ”lîder” hene, têkoşîna azadîyê didin,
dijî antî demokratîzmê şerekî dijwar dikin, lê di nav xwe da ji norm
û krîterên demokratîkîyê dûr in. Lîder hene, gava ku bi navê xelk û
neteweyê xwe welatê xwe rizgar kirin, nîrê kolonyalîzmê şkandin, dawî
li desthilata kolonyalîst înan, belêm piştî ku desthilata xwumal
damezrandin, rûyê xwe yê antî demokratîk derêxistin pêş û ji rêza
heqî û dadîyê dûr ketin û bûn despot. Nimûneyên
bi vî rengî gelek in. Lê lîderên ku rûspîtîya xwe ya di demê têkoşîna
azadîyê da heyî, piştî wergirtina desthilatê jî domandî û didomînin
jî ne kêm in. Ji duhî Gandî û evro jî Mandela nimûne ne di vî warî da.
Wan hem di demê têkoşîna azadîyê da, hem jî piştî rizgarbûnê
jî sadetî û demokratîkbûna xwe parastin. Gandî berî rizgarîyê jî wekî
derwêşekî doza azadîyê dijîya û piştî rizgarîya xelk û welatê
xwe jî dîsa ve wekî derwêşekî sade û rûnûr jîyana xwe domand. Gava
fanatîkekî Hindî ew kuştî, kirasê wî yê spî li ber bû û bi wî rûyê
xwe yê spî û serbilindîya xwe ya mezin çavên xwe niqandin. Serokatîya wî
ya dewletê kêm kêşa, belêm ew nihe jî ”serok” e di dilan da û dê
heta hetayê jî wekî serok bimîne. Mandelayî jî timamî jîyana xwe fedayî
azadîya xelkê xwe kir. Ew berî zîndanê lîder bû, di zîndanê da jî wekî
lîderekî xwezayî ma û gava ji zîndanê bi serbilindî derketî jî di dilê
xelkê xwe da her ew ”lîder Mandela” bû. Di hilbijartinan da germahîya
herî tîr ya xelkê xwe di dilê xwe da his kir û bû serokê dewleta nû ya
Afrîkaya Başûr. Mandelayê ku di timamî jîyana xwe da bo azadî, dadî,
wekhevî û demokrasîyeke kamil têkoşîn dayî, gava rûnişte ser
sandelîya serokdewletîyê jî ew normên rast ji bîr nekirin, tinê dewreyekê
ma li ser postê serokdewletîyê û bi reftareke nimûneyî rika mana li ser
sandelîyê ne domand û dewreya dûyê nebû namzet û rê li ber
nifşê nû vekir. Mandela bi vê reftara xwe ya modern, serokatîya
xwe ya xelkî mayînde kir û wekî serokekî xwezayî navê xwe di dilê xelkê
xwe û hemû mirovên humanîter û demokrasîxwazan da wekî motîfekî zêrîn
nexşand û navê xwe nemir kir.
Li
Kurdistana Başûr, kadroyên ku şerê azadîyê dayî evro di postên
rêvebirîya dewleta nû da cih digirin. Eve qewimîneke normal e. Rêxistin û
kadroyên polîtîk yên doza azadî û rizgarîyê, gava rejimên neyar hilweşandin,
helbet ew têne ser kar û desthilatê werdigirin destê xwe. Li Kurdistana Başûr
jî bi giranî du organîzasyonên mezin PDK û YNKyê û serokên wan Mesûd
Barzanî û Celal Talabanî, têkoşîneke bê westan dan, rejima kolonyalîst
û hov bi hêz û taqeta xelkê xwe û hevkarîya hêz û dewletên demokrasîxwaz,
hilweşandin û hatin ser hukûm. Mesûd Barzanî û Celal Talabanî fîgurên
sembol yên doza xelkê xwe bûn li Kurdistana Başûr. Wan bo azadî,
rizgarî, dadî, aştî, wekhevî û demokrasîyê têkoşîneke mezin
dan. Evro gihiştin qonaxa ewil ya mexseda xwe. Hem rejima Iraqê dane hilweşandin
û rê li ber avakirina Iraqeke nû vekirin, hem jî Kurdistan rizgar kirin,
xelkê xwe azad kirin. Xelkê me li parçeyê başûr di pêşengîya
wan û organîzasyonên wan da nîrê kolonyalîzmê şkand. Ew pêşeng
û kadroyên şoreşa azadîyê bûn. Wekî hemû serokên şoreşên
azadîyê li cîhanê, ew jî bûne serokên welat û dewleta nû. Proseseke
normal e ku, organîzasyon û kadroyên ku şoreş kirî û serkevtî, pêkve
dibin damezrênerên welat û dewleteke nû. Bi taybetî Kurdistana Başûr,
piştî şer û têkoşîneke dûr û dirêj gihişte azadîya
xwe û ji nû ve wekî dewleteke modern ji serî pêve tête damezrandin û
organîze kirin. Ew serok, kadro, eleman û pêşmergeyên şoreş
îdare kirî, helbet dê rol û wezîfeyên damezrênerîyê jî bînin cih.
Evro eve tête dîtin û kadroyên ku şoreş pêkînayî dewleteke nû
ava dikin û organîze dikin. Serliqên pêşmergeyan evro kumandanên ertêşê
ne, serokên hêza pêşmerge evro generalên ertêşa nû ne, kadroyên
polîtîk yên partî û rêxistinan evro dîrektor û musteşar in. Kadroyên
rêvebirîya rêxistinên polîtîk evro wezîr in. Ew heval û dostên ku di
rojên tarî da, di salên 80yî da li cade û kolanên Sûrîyeyê, li Şamê,
li Qamişlo û Beyrûda Lubnanê mil bi mil digerîyan, ji kombûn heta kombûneke
dî dibezîn, evro wezîr in, serok û endamên parlementê ne. Ew pêşmerge
û serokpêşmergeyên ku li çîyayên Kurdistanê hevçeper bûn, evro polîs,
leşker, kumandan û general in. Ew kadroyên ku li welatên Ewrûpayê beza
dîplomasîyê dikirin evro konsolos in. Ew kadro, eleman û pêşengên
şer û têkoşîna azadîyê didan, evro dewleta ku bi salan xiyal
dikirin, tam li goreyî dilê wan nebe jî, ji bo paşerojeke bi ronahî ava
dikin. Di serê van hemûyan da jî, serokê YNKyê Celal Talabanî bûye serokê
dewleta ku berê dixwast reya wan hişk bike, wan ji ser rûyê erdî bibirhîne.
Celal Talabanîyê ku bi salan e di maceraya azadîya xelkê xwe da cih girtî,
dijî rejima Iraqê şer kirî, evro serokê dewleta Iraqa nû ye. Celal
Talabanî, bi huvîyeta xwe ya Kurdîtîyê, bi huvîyeta xwe ya serokîya YNKyê,
bi huvîyeta xwe ya têkoşerîya doza Kurdistanê bû serokê dewleta
federal ya Iraqa nû. Mesûd Barzanî, bi navê xelkê xwe, bi huvîyeta xwe ya
polîtîk, bi jîrî û têkoşerîya xwe bû serokê dewleta Kurdistana Başûr.
Mesûd Barzanî, xwudanê mîrateyekî mezin û pîroz e. Ew kurê Mela Mustefa
Barzanî ye. Mustefa
Barzanî, sembolê bizava neteweyî ye. Mesûd Barzanî li ber destê serokekî
navdar mezin bûye, li ser dezgehê wî û li ber perwerdeya wî ya polîtîk
gihiştîye. Mesûd Barzanî herweha ehlaq, edeb, têgihiştin û
serwextî ji re û xwûna babê xwe Mela Mustefa Barzanî wergirtîye. Hem wekî
mirov, hem wekî pêşmerge, hem jî wekî polîtîker dersên herî bijare
ji babê xwe, ji serokê neteweyê xwe, ji serokê partîya xwe Mela Mustefa
Barzanî standine. Mesûd Barzanî gelekî bi şans e ku kurê wî babî ye.
Lê belê, evro Mesûd Barzanî tinê bi wî mîrateyê bihadar yê babê xwe
nehatîye vê rêzê. Mesûd Barzanî, di prosesa dirêj ya têkoşînê da
xwe gihandîye, di meydana şer da bûye pêşmergeyekî netirs, di
platformên polîtîka sivîl da bûye kadro û dîplomatekî aktîv û ev hemû
şîyan û jîrîya xwe, zanîn û serwextîya xwe, bêyî armancên şexsî
û malekînî, daye xizmeta şoreşa xelkê Kurdistanê û bi vê kêrhatîya
xwe hatîye vê dereceyê. Mesûd Barzanî kurê şer, têkoşîn û
şoreşê ye. Ew di nav pêlên şerê azadîyê da hatîye dinyayê.
Ew kurê esmanê azad yê demê Komara Kurdî ya Mahabadê [1946] ye. Wî ew
hewayê bijûn yê azadîya Komara Kurdî ya Mahabadê hilkêşaye nav dil
û hinavên xwe. Wî çavên xwe di nav wê herc û merca damezrandina Komara
Kurdî ya Mahabadê da vekirine vê dinyayê. Wî hem bi hewayê azadîya damezrîna
Komara Kurdî ya Mahabadê xwe têr û tijî kirîye, hem jî xema têkçûna
wê komarê di nîveka dil û hestîyên xwe da his kirîye û bo xwe kirîye
rika domandina têkoşîna azadîyê. Di demê têkçûna komarê da berî
ku Qazî Muhemed ji teref ertêşa Íranê ve bête girtin, Mela Mustefa
Barzanî li Mahabadê diçe nik Qazî û jê dixwaze ku teslîmî Íranê nebe
û digel wan bête çîyayên Kurdistanê. Lê mixabin Qazî bi gotina Barzanî
nake. Belêm berî ku teslîm bibe tikayekê ji Barzanî dike; ”Sozê bide ku
heta rizgarîya Kurdistanê hûn dê têkoşînê bidomînin” û madalya
û alaya Komara Kurdî ya Mahabadê teslîmî Mela Mustefa Barzanî dike. Barzanî
wan bi serbilindî ji Qazî werdigire û hem sozê dide Qazî û hem jî sûnd
dixwe ku ew dê heta rizgarîya Kurdistanê têkoşînê bidomîne û wê
alayê bikêşe ser stûna li ser axa Kurdistanê çikilandî û li esmanê
azad yê Kurdistanê bide pêldan. Hizar mixabin ku jîyê Mela Mustefa Barzanî
têra nekir ku bi çavên xwe rizgarîya welatî bibîne û wê alaya emanetê
Komara Kurdî ya Mahabadê li esmanê Kurdistanê bi pêl bide. Belêm wî jî
ew emanetê pîroz teslîmî kurê xwe, Mesûd Barzanî kir û şîreta herî
mezin lê kir ku ew wê alayê li esmanê azad yê Kurdistanê bide pêldan. Mesûd
Barzanî hem tikaya Qazî Muhemed, hem jî şîreta babê xwe îna cih û ew
alaya pîroz kêşa ser stûna li ser axa Kurdistana azad. Mesûd Barzanî
li ber wê alayê, di nîveka parlementa Kurdistanê da, di bin çavên girnijî
yên Mustefa Barzanî da, hem hêvîya Qazî Muhemed, hem ya babê xwe Mustefa
Barzanî, hem jî hêvî û xwezîya xelkê Kurd ya bi salan kire rastî û sûnda
serokatîya dewleta Kurdistanê xwar. Di wî demî da hem axa li ser gora Qazî
Muhemed li Mahabadê, hem axa li ser gora Mustefa Barzanî li Barzan, hem jî
axa li ser gorên hemû şehîdên Kurdistanê bi giyan ket û gul û kulîlkên
rengareng vedan û bişkivîn.
Du
Kurdên têkoşer, Celal Talabanî, serokê YNKyê û Mesûd Barzanî, serokê
PDKyê dîyarîya têkoşîna xwe ya domdirêj ji xelkê Kurdistanê
wergirtin û yêk ji wan bû serokê dewleta Iraqa nû, yêk jî bû serokê
dewleta Kurdistanê. Di fermîyeta Iraqê da herçend navê wê ”herêma
Kurdistanê” jî be, pratîken ”dewleta federal ya Kurdistanê” ye û Kurdên
parçeyê başûr gihiştin hesûya herî nêzîk ya mexsed û xwezîya
xwe ya mezin, anku serxwebûnê. Evro ”dewleta federal” subehî ”dewleta
serbixwe”. Ermenîstan çawa di demê Yêkitîya Sovyetan da li nav federalîya
Sovyetan jî be, hêvîya hemû Ermenîyan bû, ku piştî hilweşîna
Sovyetan evro dewleteke serbixwe ye, Kurdistana Başûr jî vê gavê fermîyen
bi statûya ”herêma Kurdistanê” jî be -[lê
em federal qebûl bikin]-, hêvîya
hemû Kurdan e. Nexşe li serê parçeyên dî yên Kurdistanê.
Bi
van bîr û hizir û hisên welatperwerî û neteweperwerî, em Celal Talabanî
û Mesûd Barzanî pîroz dikin û hêvî ji wan dikin ku ji bo xelkê xwe, hemû
xelkên li Kurdistanê û herweha bo Iraqa nû jî bibine çirayê ronahî û xêr
û xweşîyê. Dîsa em hêvî dikin ku Mesûd Barzanî û Celal Talabanî
bibine danerên demokrasîyê li Kurdistanê û rê li ber avakirina demokrasîyeke
kamil vekin. Xelkê Kurd û ew jî wekî serokên şoreşa Kurdistanê,
mexdûrên rejimên antî demokratîk bûn. Tête hêvî kirin ku ew di demê
serokatîyên xwe da hemû norm û krîterên demokrasîya kamil pêkbînin, çavdêrîya
azadî, dadî, wekhevî û mafên mirov bikin û bibine rêberên binecihkirina
van bihayên mirovî yên ûnîversal li Kurdistanê û Iraqê. Gelek serokên
bizavên neteweyî li cîhanê, gava bi ser ketin û welat û xelkên xwe azad
û rizgar kirin, ji normên demokrasîyê dûr ketin, jîyana xelkên xwe xweş
û bextewar nekirin. Belêm xelkê Kurd hêvî dike ku Mesûd Barzanî û Celal
Talabanî dê bi xwudan derketina norm û krîterên demokrasîyê, xweş û
geş kirina jîyana xelkê xwe demên serokatîyên xwe bi tac bêxin û di
dilê xelkê xwe da cihekî zêrîn wergirin. Tifaqa wan ew jî mezin kirin,
xelkê Kurd jî şa û bextewar kir. Divêt ev tifaqe bête ragirtin.
Enteresan e, di seramonîya sûnda Mesûd Barzanî da ya li parlementa Kurdistanê
[14ê Hezîranê], konsolosê duyê yê Amerîkayê yê Bexdayê, di axivtina
xwe da hevokeke kilîl bi kar îna; ”Neyarên we ji ber belavîya we cejnê
dikin, vê firsetê nedine wan”. Eve hem gotineke maqûl û di cih da bû, hem
jî li pêş rêvebirên hukûmet û parlementa Iraqê yên Ereb û herweha
bi rêya medyayê jî bo hemû neyarên xelkê Kurd mesajeke manadar bû. Paşê
eve ne tinê bo Mesûd Barzanî û Celal Talabanî hatibû gotin, ku wan bi
salan serê hevdu xwaribû, herwisa ji bo hemû xelkê Kurd hate gotin. Ev
şîreta dostane jî divêt bibe guhark di guhê serok û rêvebir û hetta
hemû Kurdan da. Mesûd Barzanî û Celal Talabanî, ji vî danê emirî pêve
û piştî van serkevtinan û wezîfeyên xwe yên serekî, mecbûr in ku bo
wan îdealên xwe yên şoreşê bixebitin. Heke dixwazin di dilê xelkê
xwe da sertac bin, divêt bo demokrasîya welatê xwe, bilindkirina standarda jîyana
xelkê xwe bêyî terefgirî kar bikin. Mesûd Barzanî û Celal Talabanî û
helbet digel rêxistin û hemû kadroyên xwe yên xwudan berpirsiyar, divêt rê
nedin rejimeke bi heykelên beton! ”Hertişt ji bo bextewarî, şahî
û serfirazîya xelkê Kurd û xelkên dî yên li Kurdistanê”, divêt bibe
destûra wan. Helbet gopalê sêhrê di destê wan da nîne ku demildest jîyanê
pê xweş bikin û ji xwe xelk jî li hêvîyê nîne ku dê di rojek an du
rojan da beheştê ava bikin, belêm ev wezîfe û postên wan bo wan şans
in û divêt vî şansî di xêra xelk û welatê xwe da bi kar bînin. Mesûd
Barzanî û Celal Talabanî, evro êdî ne serokên hêza opozisyonê ne, ew bûyne
serokên welat û dewletê. Mesûd Barzanî serokê dewleta Kurdistanê, Celal
Talabanî serokê dewleta federal ya Iraqê ye. Ew
evro iqtidar in, xwudan desthilat in. Dîreksîyona welat û dewletê di destê
wan da ye. Hukûmet û îdareya fermî di destê organîzasyonên wan da ye û
ew jî di serê vî pîramîdê rêvebirîyê da ne. Mesûd Barzanî û Celal
Talabanî û organîzasyonên wan, eleman, kadro û rêvebirên wan hemû pêkve
xwudan berpirsiyar in. Xelk, ronakbîr û polîtîker, kes û organîzasyonên
sosyokulturel û sosyoekonomîk, dê heta demekî maqûl keys bidine wan ku rast
û durust kar bikin. Divêt ew jî der û pencereyên xwe li ber pêşniyar
û rexneyan negirin. Dê opozisyoneke demokratîk beramberî wan jî hebe û divêt
tehemmûlkar bin, xwe qadirî mutlaq nebînin, têkilî û danûstandina xwe
digel xelk, ronakbîr û hemû kes û hêzên opozisyonî di dereceya pozîtîv
da rabigirin. Mesûd Barzanî, Celal Talabanî û rêvebirîyên wan divêt çu
cara ji bîr nekin ku serkevtina wan jî, ya xelk û welat û dewletê jî, di
xebitandina çerxa demokrasîyeke kamil da ye. Kurdistan nû wekî dewlet tête
danan û organîze kirin, lewma berpirsiyarîya destpêkê gelek jîyanî ye. Bi
taybetî Mesûd Barzanî wekî serokê Kurdistanê, divêt timamî şiyan û
zanîna xwe û berpirsiyarîya xwe ya serokatîyê di maksîmûm dereceyê da bi
kar bîne ku dewleta Kurdistanê bi norm û krîterên demokrasîya kamil bête
ava kirin û di rê birin. Mayîndebûna navî, bi cih înana van kar û barên
mezin pêktêt. Tête hêvî û bawer kirin ku Mesûd Barzanî û Celal Talabanî
di vê bîr û hizir û berpirsiyarîyê da ne.
ROJAN
HAZIM
15
Hezîran 2005