Agirbes
di hemû prosesên şerên germ da rê û metodên keysdana lihevhatinê ne.
Encamên agirbesan jî, hêz û pozisyona terefan û konjonktûr tayîn dike.
Gerçî ji ber reftara negatîv ya dewleta Tirkîyeyê, alîyê Kurd û dewleta
Tirkîyeyê dê hêj gelek hevdu bibin û bînin û di vê rikeberîyê da, ev
hevîre dê hêj gelek avê rake, lê dîsa ve Kurd divêt nekevin reşbînîyê
û di armanca serkevtinê da geşbînîya xwe biparêzin. Rast e agirbesa yêkalî
dest pê kirîye, belêm eve naête manaya têkoşînbesê!..
Esasen
karekterîstîka armanc, hêz û pozisyon û kategorîya şerê germ yê di
navbeyna terefan da kêm zêde rengê agirbesê jî kivş dike. Aşkera
ye ku du alî hene û şerê germ yê di navbeyna herdu terefan da jî du
rengên şerî derdêxe meydanê. Heke em konkretîze bikin, terefê mexdûr,
anku xelkê Kurd û pêşenga wî, anku PKK-KKK, di çeperê heqîyê û
dad û dadyarîyê da ne û şerekî gelek heq didin. Alîyê dî, anku
dewleta Tirkîyeyê, bi timamî di çeperê neheqî û bêdadîyê da cih digire
û şer û têkoşîna mafxwaz û azadîxwaz ya xelkê Kurd bi israr di
çarçoveya ”teror”ê da biha dike û ji ber vê yêkê jî bi çu awayî
xwe nêzîkî gotûbêjeke her bi çi rengî be, nake. Di midehê van salên
şerê germ da, dewleta Tirkîyeyê beramberî agirbesên terefê Kurd çu
cara agir bes nekirîye, bereks ev gavên terefê Kurd wekî zeaf, jar û lawazî
qebûl kirîye û êrişkariya xwe bi hêztir domandîye. Rastîyek heye ku
agirbes bi serê xwe ne çareserî ye, belêm pêngavên keysdana muhtemel pêkhatin
û çareserîyan e. Di salên 90î da jî alîyê Kurd çend cara ev keys da
dewleta Tirkîyeyê, belêm berpirsiyarî tinê ma di stuyê terefê Kurd da û
pêşhatinek çênebû. Lê cudahîya vî demî, bizava neteweyî ya xelkê
Kurd di navbeyna xwe û dewleta Tirkîyeyê da kêm zêde formekî balansê derêxistîye
meydanê û eve avantajekê dide terefê Kurd. Ji xwe, wekî terefê mexdûr,
terefê di xeta şerê heq da, terefê ku şer û têkoşîna azadîyê
dide, anku terefê Kurd û bi navê xelkê Kurd jî PKK-KKK, di nav dem û
şertên ku pêşengîya xwezî û daxwazên xelkê bindest dike da, bi
reftara xwe ya pozîtîv û bi vê fedakarî û însîyatîva yêkalî xîtabî
xelkê serdest û xelkên cîhana humanîter jî dike û daku ev gava agirbesê
xizmeta aştîyê, xizmeta lihevhatinê bike, bangî xelkên cîhanê jî
dike ku ji her alî ve mil bidine vî keysê agirbesê ku di navbeyna terefên
şerî da dîyalogek pêkbêt û bi hev ra zemînê lihevhatineke mayînde bête
afirandin.
Li
alîyê dî, ev şerê germ yê di navbeyna xelkê Kurd û dewleta Tirkîyeyê
da, ji bilî alîyên navxweyî, tesîrê li aktorên dî yên cîhanê jî, yên
ku berjewendîyên wan di navçeyê da hene, dike. Îro ev aktorên ku di
meydana rojhilatanavîn da xwudan rol û tesîr in, di dîzayna polîtîka
navneteweyî da jî li serê pîramîdê ne. Di çarçoveya giştî da wekî
alyanseke fireh ”cîhana rojavayê” temsîla vê hêzê dike. Ji alîyê
kapasîteya ekonomîk û leşkerî ve jî serkêşîya cîhana rojavayê
Amerîkaya Yêkbûyî dike. Yêkitîya Ewrûpayê jî berê [kevirê] dî yê
giran yê vê alyansa cîhana rojavayê ye. Dewleta Tirkîyeyê jî ji alîyê
leşkerî ve di nav sîstemê cîhana rojavayê da ye û spesîfîken jî
girêdayî sîstemê leşkerî yê Amerîkayê ye û îro ketîye nav
prosesa endametîya Yêkitîya Ewrûpayê jî. Lê belê, komple polîtîkên
dewleta Tirkîyeyê hizaran kîlometre ji norm, rêz û rêzikên cîhana
rojavayê dûr in. Hema di serî da normên sîstemê cîhana rojavayê di çareserkirina
pirozîk û probleman da berî her tiştî ”dîyalog” û ”metodên
demokratîk û aştîyane” ne. Ev herdu norm jî di ferhenga dewleta Tirkîyeyê
da nînin. Tirkîyeyê bi rehaveta polîtîkên xwe yên tradisyonel û bi bawerîya
hêza xwe ya leşkerî ve çu cara guhê xwe neda gazîya azadîxwaz û aştîxwaz
ya xelkê Kurd û reftara xwe ya birandinê domand. Kengî ku bizava neteweyî
ya xelkê Kurd, beramberî hêza dagîrker û kolonyalîst ya dewlete Tirkîyeyê,
hem ji alîyê leşkerî, hem jî ji alîyê sivîl ve, hêza organîze ya
xelkê Kurd derêxiste meydanê û kêm zêde terazîyek [balansek] pêkîna,
dewleta Tirkîyeyê veciniqî, belêm dîsa ve dozaja şiddeta xwe kêm
nekir, bereks di dereceya wêrankirinê da zêde kir. Şiddeta dewleta Tirkîyeyê
berxwedana xelkê Kurd jî xurttir kir û îro êdî beramberî otorîteya neheq,
bêdad, kolonyalîst û dagîrker ya dewleta Tirkîyeyê, otorîteya xelkê Kurd
jî derketîye meydanê û bi vê yêkê ve girêdayî, hem reng û pozisyona
”du terefî” zelal bûye, hem jî bîr û rehîya cîhanê û aktorên
sereke yên polîtîka cîhanê jî êdî vê realîteyê dibînin. Lê dewleta
Tirkîyeyê vê rewşa nû, pozisyona xelkê Kurd ya organîze naxwaze bibîne,
bi kompleksa salan nikare bimehîne. Belêm li alîyê dî jî herçend naxwaze
bêje jî, êdî naçar e û hawara xwe digihîne Amerîka û cîhana rojavayê
ku hevkarîyê bikin ku xwe ji vê pirsgirêkê xilas bike. Lê ji bîr dike ku
hevkarîya Amerîka û cîhana rojavayê jî li ser berjewendîyan e û bi çarçove
û krîter e. Amerîka jî Yêkitîya Ewrûpayê jî, dibêjine Tirkîyeyê ku
mafên demokratîk yên xelkê Kurd bide û dawî li vî şerê wêranker bîne.
Herweha Amerîka û Yêkitîya Ewrûpayê gazî pêşengîya bizava xelkê
Kurd jî dikin ku keysî bidine pêkhatinê. Ev agirbesa vê carê ji van
daxuyanîyan jî kivş dibe ku di çarçoveyeke piralî da hatîye vucûdê
û terefê Kurd bersiva hêzên navneteweyî bi pozîtîvî daye û bi însîyatîveke
yêkalî agir bes kirîye. Vê gava çêker ya xelkê Kurd di wijdana mirovahîyê
da deng vedaye, lê serkêşên dewleta Tirkîyeyê hêj jî jibera xwe ya
tradisyonel didomînin û ji birandinê pêve çu gotina nakin.
Di
vê rewşa nû da, hêza Kurd gavek li pêş e û bi însîyatîv e.
Amerîka ji ber hebûna xwe ya li navçeyê aktîvtir xuya dike û berpirsiyarekî
xwe jî bi navê ”Koordînatorê PKKyê” wezîfedar kirîye. Partnerên Tirkîyeyê
û Iraqê jî kivş bûne. Rêberên dewleta federal ya Kurdistana Başûr
jî di nav reftareke pozîtîv û çêkerîyê da ne. Yêkitîya Ewrûpayê jî
bi aktîvî nebe jî di dewreyê da ye û razîbûna xwe ya ji bo reftara terefê
Kurd aşkera kirîye. Lê belê, çu nîşanên hazirîya çêkerîyê,
li terefê dewleta Tirkîyeyê naêne dîtin. Gerçî ji bo dîtina emareyên
lihevhatinê hêj dem zû ye. Lê hema îndîrekt, ji ser Amerîka û Yêkitîya
Ewrûpayê jî be, çu sînyalên dîyalogê naêne dîtin ku Tirkîye wekî
dewlet digel terefê Kurd rûne anjî danûstandinekê bike. Halîhazir tiştê
xuyayî, Tirkîye bi rêya koordînatorê xwe, Amerîkayê dide zorê ku metodên
leşkerî bi kar bînin û zûtirîn dem dawîyê li ”merkeza terorê” bînin!..
Vêca heke Amerîka û Yêkitîya Ewrûpayê, bi angajebûna vê prosesê ve, di
vê vîraja tehisok da, terefê Kurd di rê da bihêlin û fişara li ser
dewleta Tirkîyeyê kêm û sist bikin, esas hingê dê krîz li navçeyê kûrtir
be û di muhtemel rûdaneke kaosî da, digel Kurda, Amerika û Yêkitîya Ewrûpayê
û helbet dewleta Tirkîye jî, dê zerareke mezin bibînin. Lewma berpirsiyarî
tinê di stuyê terefê Kurd da nîne, Amerika, Yêkitîya Ewrûpayê û herweha
Tirkîye jî berpirsiyar in û divêt her alî vê berpirsiyarîyê nîşan
bide. Divêt tiştek baş bête zanîn; Kurd organîze ne, bedelên
mezin dayne û dizanin ka çi dixwazin. Kurd her bi çi awayî be, dê maf û
azadîyên xwe bi dest bêxin û di vê yêkê da bi biryar in. Di serî da Tirkîye,
paşê Amerîka û Yêkitîya Ewrûpayê jî divêt hisaba xwe li ser
biryardarîya terefê Kurd çêkin û heke dixwazin
pirsgirêka
heyî
bi rêyên
demokratîk û aştîyane çareser bikin, bila
pozîtîv,
aktîv û çêker bin.
Dem,
şert û konjonktûra ku agirbes lê hatîye îlan kirin, ji alîyê navxweyî,
navçeyî û navneteweyî ve di lehê terefê Kurd da ye. Lê ji ber pozisyona
dewleta Tirkîyeyê û alyansa wan ya digel Iran û Sûrîyeyê, pêşketin
û vehunandina prosesa agirbesê di nav tehlîke û rîskên piralî da ye. Eve
jî aşkera ye ku hişyarîyeke mezin dixwaze. Di demên hinde bi rîsk
û tehlîkeyan ve tijî da, divêt çeperên navxweyî bêne xurt kirin. Di serê
van çeperan da jî tifaqa navxweyî têtin. Hêz û dînamîkên neteweyî li
çaralîyê welatî, divêt berjewendîyên neteweyî di serê her tiştî
da bigirin û destên xwe bidin hev ku bikarin encameke di xêra xelkê Kurd da
ji vê prosesa agirbesê derêxin. Berpirsiyarî ne tinê di stuyê hêza pêşeng
da ye. Hem wekî hêza pêşeng ya bakur, PKK-KKK, divêt bi şuûr û
berpirsiyarîyeke neteweyî hereket bike û zemînê dîyaloga navxweyî pêkbîne,
hem jî hêzên dî yên neteweyî jî divêt bi bîr û hizir û pratîka
rekabeta stewr û negatîv hereket nekin û pêkve hemû dînamîkên neteweyî
di parastina berjewendîyên neteweyî da bi hev ra gavan biavêjin. Zirhê parêzer
yê van prosesên ku rê li ber pêkhatinan vedikin, dîsa ve tifaqa navxweyî
ye. Hêza pêşeng be, yên dî bin, berpirsiyarîya îro, piştevanî
û hevgirtina neteweyî ferz dike. Heke Kurd dixwazin, di vê prosesa agirbesê
da, rîsk û tehlîkeyên ku ji muhtemel taktîkên Amerîka û cîhana rojavayê
û herweha ji êrişkarî û sabotorîya dewleta Tirkîyeyê derkevin kêm
bikin, anjî ji halê rakin, çare dîsa ve yêkgirtinîya neteweyî ya li
seranserê Kurdistanê ye.
ROJAN HAZIM
13 Çirî [Oktober] 2006