Agirbes di hemû prosesên þerên germ da rê û metodên keysdana lihevhatinê ne. Encamên agirbesan jî, hêz û pozisyona terefan û konjonktûr tayîn dike. Gerçî ji ber reftara negatîv ya dewleta Tirkîyeyê, alîyê Kurd û dewleta Tirkîyeyê dê hêj gelek hevdu bibin û bînin û di vê rikeberîyê da, ev hevîre dê hêj gelek avê rake, lê dîsa ve Kurd divêt nekevin reþbînîyê û di armanca serkevtinê da geþbînîya xwe biparêzin. Rast e agirbesa yêkalî dest pê kirîye, belêm eve naête manaya têkoþînbesê!..
Esasen karekterîstîka armanc, hêz û pozisyon û kategorîya þerê germ yê di navbeyna terefan da kêm zêde rengê agirbesê jî kivþ dike. Aþkera ye ku du alî hene û þerê germ yê di navbeyna herdu terefan da jî du rengên þerî derdêxe meydanê. Heke em konkretîze bikin, terefê mexdûr, anku xelkê Kurd û pêþenga wî, anku PKK-KKK, di çeperê heqîyê û dad û dadyarîyê da ne û þerekî gelek heq didin. Alîyê dî, anku dewleta Tirkîyeyê, bi timamî di çeperê neheqî û bêdadîyê da cih digire û þer û têkoþîna mafxwaz û azadîxwaz ya xelkê Kurd bi israr di çarçoveya ”teror”ê da biha dike û ji ber vê yêkê jî bi çu awayî xwe nêzîkî gotûbêjeke her bi çi rengî be, nake. Di midehê van salên þerê germ da, dewleta Tirkîyeyê beramberî agirbesên terefê Kurd çu cara agir bes nekirîye, bereks ev gavên terefê Kurd wekî zeaf, jar û lawazî qebûl kirîye û êriþkariya xwe bi hêztir domandîye. Rastîyek heye ku agirbes bi serê xwe ne çareserî ye, belêm pêngavên keysdana muhtemel pêkhatin û çareserîyan e. Di salên 90î da jî alîyê Kurd çend cara ev keys da dewleta Tirkîyeyê, belêm berpirsiyarî tinê ma di stuyê terefê Kurd da û pêþhatinek çênebû. Lê cudahîya vî demî, bizava neteweyî ya xelkê Kurd di navbeyna xwe û dewleta Tirkîyeyê da kêm zêde formekî balansê derêxistîye meydanê û eve avantajekê dide terefê Kurd. Ji xwe, wekî terefê mexdûr, terefê di xeta þerê heq da, terefê ku þer û têkoþîna azadîyê dide, anku terefê Kurd û bi navê xelkê Kurd jî PKK-KKK, di nav dem û þertên ku pêþengîya xwezî û daxwazên xelkê bindest dike da, bi reftara xwe ya pozîtîv û bi vê fedakarî û însîyatîva yêkalî xîtabî xelkê serdest û xelkên cîhana humanîter jî dike û daku ev gava agirbesê xizmeta aþtîyê, xizmeta lihevhatinê bike, bangî xelkên cîhanê jî dike ku ji her alî ve mil bidine vî keysê agirbesê ku di navbeyna terefên þerî da dîyalogek pêkbêt û bi hev ra zemînê lihevhatineke mayînde bête afirandin.
Li alîyê dî, ev þerê germ yê di navbeyna xelkê Kurd û dewleta Tirkîyeyê da, ji bilî alîyên navxweyî, tesîrê li aktorên dî yên cîhanê jî, yên ku berjewendîyên wan di navçeyê da hene, dike. Îro ev aktorên ku di meydana rojhilatanavîn da xwudan rol û tesîr in, di dîzayna polîtîka navneteweyî da jî li serê pîramîdê ne. Di çarçoveya giþtî da wekî alyanseke fireh ”cîhana rojavayê” temsîla vê hêzê dike. Ji alîyê kapasîteya ekonomîk û leþkerî ve jî serkêþîya cîhana rojavayê Amerîkaya Yêkbûyî dike. Yêkitîya Ewrûpayê jî berê [kevirê] dî yê giran yê vê alyansa cîhana rojavayê ye. Dewleta Tirkîyeyê jî ji alîyê leþkerî ve di nav sîstemê cîhana rojavayê da ye û spesîfîken jî girêdayî sîstemê leþkerî yê Amerîkayê ye û îro ketîye nav prosesa endametîya Yêkitîya Ewrûpayê jî. Lê belê, komple polîtîkên dewleta Tirkîyeyê hizaran kîlometre ji norm, rêz û rêzikên cîhana rojavayê dûr in. Hema di serî da normên sîstemê cîhana rojavayê di çareserkirina pirozîk û probleman da berî her tiþtî ”dîyalog” û ”metodên demokratîk û aþtîyane” ne. Ev herdu norm jî di ferhenga dewleta Tirkîyeyê da nînin. Tirkîyeyê bi rehaveta polîtîkên xwe yên tradisyonel û bi bawerîya hêza xwe ya leþkerî ve çu cara guhê xwe neda gazîya azadîxwaz û aþtîxwaz ya xelkê Kurd û reftara xwe ya birandinê domand. Kengî ku bizava neteweyî ya xelkê Kurd, beramberî hêza dagîrker û kolonyalîst ya dewlete Tirkîyeyê, hem ji alîyê leþkerî, hem jî ji alîyê sivîl ve, hêza organîze ya xelkê Kurd derêxiste meydanê û kêm zêde terazîyek [balansek] pêkîna, dewleta Tirkîyeyê veciniqî, belêm dîsa ve dozaja þiddeta xwe kêm nekir, bereks di dereceya wêrankirinê da zêde kir. Þiddeta dewleta Tirkîyeyê berxwedana xelkê Kurd jî xurttir kir û îro êdî beramberî otorîteya neheq, bêdad, kolonyalîst û dagîrker ya dewleta Tirkîyeyê, otorîteya xelkê Kurd jî derketîye meydanê û bi vê yêkê ve girêdayî, hem reng û pozisyona ”du terefî” zelal bûye, hem jî bîr û rehîya cîhanê û aktorên sereke yên polîtîka cîhanê jî êdî vê realîteyê dibînin. Lê dewleta Tirkîyeyê vê rewþa nû, pozisyona xelkê Kurd ya organîze naxwaze bibîne, bi kompleksa salan nikare bimehîne. Belêm li alîyê dî jî herçend naxwaze bêje jî, êdî naçar e û hawara xwe digihîne Amerîka û cîhana rojavayê ku hevkarîyê bikin ku xwe ji vê pirsgirêkê xilas bike. Lê ji bîr dike ku hevkarîya Amerîka û cîhana rojavayê jî li ser berjewendîyan e û bi çarçove û krîter e. Amerîka jî Yêkitîya Ewrûpayê jî, dibêjine Tirkîyeyê ku mafên demokratîk yên xelkê Kurd bide û dawî li vî þerê wêranker bîne. Herweha Amerîka û Yêkitîya Ewrûpayê gazî pêþengîya bizava xelkê Kurd jî dikin ku keysî bidine pêkhatinê. Ev agirbesa vê carê ji van daxuyanîyan jî kivþ dibe ku di çarçoveyeke piralî da hatîye vucûdê û terefê Kurd bersiva hêzên navneteweyî bi pozîtîvî daye û bi însîyatîveke yêkalî agir bes kirîye. Vê gava çêker ya xelkê Kurd di wijdana mirovahîyê da deng vedaye, lê serkêþên dewleta Tirkîyeyê hêj jî jibera xwe ya tradisyonel didomînin û ji birandinê pêve çu gotina nakin.
Di vê rewþa nû da, hêza Kurd gavek li pêþ e û bi însîyatîv e. Amerîka ji ber hebûna xwe ya li navçeyê aktîvtir xuya dike û berpirsiyarekî xwe jî bi navê ”Koordînatorê PKKyê” wezîfedar kirîye. Partnerên Tirkîyeyê û Iraqê jî kivþ bûne. Rêberên dewleta federal ya Kurdistana Baþûr jî di nav reftareke pozîtîv û çêkerîyê da ne. Yêkitîya Ewrûpayê jî bi aktîvî nebe jî di dewreyê da ye û razîbûna xwe ya ji bo reftara terefê Kurd aþkera kirîye. Lê belê, çu nîþanên hazirîya çêkerîyê, li terefê dewleta Tirkîyeyê naêne dîtin. Gerçî ji bo dîtina emareyên lihevhatinê hêj dem zû ye. Lê hema îndîrekt, ji ser Amerîka û Yêkitîya Ewrûpayê jî be, çu sînyalên dîyalogê naêne dîtin ku Tirkîye wekî dewlet digel terefê Kurd rûne anjî danûstandinekê bike. Halîhazir tiþtê xuyayî, Tirkîye bi rêya koordînatorê xwe, Amerîkayê dide zorê ku metodên leþkerî bi kar bînin û zûtirîn dem dawîyê li ”merkeza terorê” bînin!.. Vêca heke Amerîka û Yêkitîya Ewrûpayê, bi angajebûna vê prosesê ve, di vê vîraja tehisok da, terefê Kurd di rê da bihêlin û fiþara li ser dewleta Tirkîyeyê kêm û sist bikin, esas hingê dê krîz li navçeyê kûrtir be û di muhtemel rûdaneke kaosî da, digel Kurda, Amerika û Yêkitîya Ewrûpayê û helbet dewleta Tirkîye jî, dê zerareke mezin bibînin. Lewma berpirsiyarî tinê di stuyê terefê Kurd da nîne, Amerika, Yêkitîya Ewrûpayê û herweha Tirkîye jî berpirsiyar in û divêt her alî vê berpirsiyarîyê nîþan bide. Divêt tiþtek baþ bête zanîn; Kurd organîze ne, bedelên mezin dayne û dizanin ka çi dixwazin. Kurd her bi çi awayî be, dê maf û azadîyên xwe bi dest bêxin û di vê yêkê da bi biryar in. Di serî da Tirkîye, paþê Amerîka û Yêkitîya Ewrûpayê jî divêt hisaba xwe li ser biryardarîya terefê Kurd çêkin û heke dixwazin pirsgirêka heyî bi rêyên demokratîk û aþtîyane çareser bikin, bila pozîtîv, aktîv û çêker bin.
Dem, þert û konjonktûra ku agirbes lê hatîye îlan kirin, ji alîyê navxweyî, navçeyî û navneteweyî ve di lehê terefê Kurd da ye. Lê ji ber pozisyona dewleta Tirkîyeyê û alyansa wan ya digel Iran û Sûrîyeyê, pêþketin û vehunandina prosesa agirbesê di nav tehlîke û rîskên piralî da ye. Eve jî aþkera ye ku hiþyarîyeke mezin dixwaze. Di demên hinde bi rîsk û tehlîkeyan ve tijî da, divêt çeperên navxweyî bêne xurt kirin. Di serê van çeperan da jî tifaqa navxweyî têtin. Hêz û dînamîkên neteweyî li çaralîyê welatî, divêt berjewendîyên neteweyî di serê her tiþtî da bigirin û destên xwe bidin hev ku bikarin encameke di xêra xelkê Kurd da ji vê prosesa agirbesê derêxin. Berpirsiyarî ne tinê di stuyê hêza pêþeng da ye. Hem wekî hêza pêþeng ya bakur, PKK-KKK, divêt bi þuûr û berpirsiyarîyeke neteweyî hereket bike û zemînê dîyaloga navxweyî pêkbîne, hem jî hêzên dî yên neteweyî jî divêt bi bîr û hizir û pratîka rekabeta stewr û negatîv hereket nekin û pêkve hemû dînamîkên neteweyî di parastina berjewendîyên neteweyî da bi hev ra gavan biavêjin. Zirhê parêzer yê van prosesên ku rê li ber pêkhatinan vedikin, dîsa ve tifaqa navxweyî ye. Hêza pêþeng be, yên dî bin, berpirsiyarîya îro, piþtevanî û hevgirtina neteweyî ferz dike. Heke Kurd dixwazin, di vê prosesa agirbesê da, rîsk û tehlîkeyên ku ji muhtemel taktîkên Amerîka û cîhana rojavayê û herweha ji êriþkarî û sabotorîya dewleta Tirkîyeyê derkevin kêm bikin, anjî ji halê rakin, çare dîsa ve yêkgirtinîya neteweyî ya li seranserê Kurdistanê ye.
ROJAN HAZIM
13 Çirî [Oktober] 2006