Li
Tirkîyeyê, sosyaldemokratên Tirk di pirsa bi giştî maf û azadîyan da
ji serî were rêyeke ”şoven” dane berxwe û çu cara xwe nêzîkî
standardên sosyaldemokrasîya navneteweyî nekirin. (Sosyalîstên Tirk li
derveyî vê mijarê ne, ku ji wan jî kêm kitek têne, bahra pitir ya sosyalîstên
Tirk jî di nav kirasê sosyal şovenîzmê da bûn û hêj jî wisa ne.)
Belêm bi taybetî piştî bayê Turgut Ozal, baskekî nû bejin da li nav
”demokratên Tirk”. Ev reya nû di bazara polîtîk û ronakbîrî da wekî
”lîberaldemokrat” hate bi nav kirin. Van lîberaldemokrata di pirs û
pirsgirêkên maf û azadîyan da, bi zelalî nebe jî, relatîven profîlekî
”humanîst”, derêxistin pêş. Li Tirkîyeyê gava gotina ”maf û
azadîyan” hate ser maseyê, dîrekt pirsa xelkê Kurd tête têgihiştin.
Eve têgihiştineke xwezayî ye, çiku maf û azadîyên xelkekî boş
û li ser cografyaya xwe li ber çavan têne binpê kirin. Lîberaldemokratan hindek tabû sist ve
kirin. Qet nebe ”Kurd” gotin, ”maf û azadîyên Kurdan yên kesane” bi
lêv kirin. Helbet ev jargona lîberaldemokratan jî ji alîyê me Kurdan ve
bihayekî mezin nedikirin, lê axir dîsa ve xelekeke sempatîyê peyda dibû ji
teref Kurdan ve bo van lîberaldemokratan. Ev tarz axivtin û nivîsînên wan
xizmeta legalîzebûna nav û hindek xwastekên Kurdan dikir. Kurdan ew di vî
warî da teşwîq dikirin, hetta carna ji heddê wan zêdetir qedir û qîmetekî
mezin jî didan wan. Di wan salên ”dewrî Ozal” da bi taybetî gotina
”mozaîk” gelek popûler bû û van lîberaldemokratan jî axivtin û nivîsînên
xwe li ser vê gotinê dizivirandin. Ev keşfa ”Mozaîka Anadolîyê”
gelek li van lîberaldemokratan xweş dihat, ku hejmareke ne kêm ya Kurdan
jî adeta xwe berdabûn ser pêla vê gotina ”sihrî”! Di wê demê da reaksîyona
herî balkêş ji Turkeş hat ku di lîteratûra polîtîka Tirkîyeyê
da bû ”termek”! Turkeş di preskonferansekê da, li ser pirsekê, bala van ”lîberaldemokratên
Tirk” gelek hişk kêşa û ew bi ”xaînî” sûcdar kirin û ev
gotina xwe ya flaş peqand: ”Ne mozaiği ulan!” Anku
”çi mozaîk e kuro!” Esasen ev ”tesbîta masûmane” ya mozaîkê, ne îfadeya
armanc û xwastekên Kurdan, nejî çareya derdê wan bû. Lê axir, hind ji lîberaldemokratên
Tirk dihat. Hem nedixwastin bêjin Kurd û Kurdistan, hem jî nediwêran. Ev
edebîyata ”mozaîkê” li hisaba wan jî dihat. Lê belê, helbet vê gotina
mozaîkê jî tirarê (tasê) serê Turkeşê rasîst dida avêtin. Digel
hemû bêçaretîya lîberaldemokratên Tirk, ev helwest û edebîyata wan ya
”mozaîkî” ji alîyê Kurdan ve dihate biha kirin û rêz didît. Bi gotina
herî nerm em bêjin, qusûra herî mezin ya lîberaldemokratên Tirk ew bû ku,
wan ev edebîyata mozaîkê, wekî projeyeke çareserîya pirsa Kurdan dida pêş
û dixwastin ku Kurd jî vê nêrîn û pêşniyarê qebûl bikin û xwe
bikin ”hûreberên” anjî ”hûrefayansên” vê ”mozaîka anadolîyê”
û di bin navê ”nasnameya serî ya Tirkî” da, wekî kesane Kurd bijîn!
Di
salên dawîya 80ê û salên 90î da belkî konjonktûren qîmetekî vê edebîyata
mozaîkî hebû. Lê belê, ji wan salan heta serê sedsala bîst û yêkan, avên
gelek boş rabûn û ji bin piran herikîn û hetta gelek pir û bend jî
serûbin kirin. Lîberaldemokratên Tirk danin milê dî, Kurdên ku bi keyfxweşî
û baldarî li ser ”edebîyata mozaîkê” radiwestan jî îro li ser ”çareyên
dî”, biçûk jî be ji ”çareserîya mozaîkî” pêşvetir diaxivin!
Vîzyona
sedsala bîst û yêkan
Vîzyona
serê sedsala bîst û yêkan ji alîyê me Kurdan ve ”edebîyata mozaîkê”
kire nostaljî! Lê lîberaldemokratên Tirk hêj jî li ser wê edebîyatê patînajê
dikin. Patînaj paşve çûne, asê bûne û di dawîyê da li şovenîzma
tradisyonel vegeryane. Lîberaldemokratên Tirk nihe ketine vî kanalî.
Gerçî baskê lîberaldemokratên Tirk, di nav xwe da ne homojen e û herweha
ne organîze ye jî. Ji ber hindê helwest û pozisyona hindek ji wan generalîze
nabe, lê bi hemû nûansên xwe ve, di pirsa Kurdî da, kêm zêde nêzîkî
hev dihizirin. Piştî hilweşîna rejima Seddam û avabûna Iraqa nû
ya federal, norm û pîvên nû ketin nav axivtin û nivîsînên li ser ”çareserîya
pirs û pirsgirêkên etnîkî li rojhilata navîn”! Mînîmûm şablonek
derkete meydanê di demokratîzebûna dewletên pir xelk da. Iraqa nû ya
federal ne bi dilê me Kurdan jî be, konjonktûren şabloneke pêşve pêkîna:
”Iraqa demokratîk û federal ji du neteweyên sereke û kêmanîyên dî pêktêt”.
Eve êdî mînîmûm projeya çareserkirina maf û azadîyên xelkan e li
rojhilatanavîn. Di vê projeyê da, gotina kilîl ”Iraq ji du neteweyên
sereke pêktêt” e: Anku Kurd û Ereb. Gava ev tesbîte hate kirin, fakta
cografî derdikeve meydanê. Kurdistan û Erebistan. Gerçî Erebên Iraqê
cografyaya xwe wisa bi nav nakin, lê fakt ew e. Fakta dî jî cografyaya Kurdan
e, Kurdistan e. Ne Kurdistan, nejî Erebistan sedased ne homojen in,
kêmanîyên dî jî lê dijîn, belêm bi zêdehî
ve ji neteweyên ku navê xwe dayne cografyayê pêktên. Lewma ev herdu neteweyên
boş û li ser axa xwe, dibin stûnên ragir yên dewleta nû ya federal. Di
vî warî da opsîyonên Ereban cuda bûn, lê di encam da dînamîka navînî
û konjonktûrê ev opsîyona ”konsensûsî” pêkîna.
Vêca
lîberaldemokratên Tirk, wekî Kurdên bakur li ser vê ”şablon projeya
Iraqa nû” diaxivin, tirarê serê wan jî eynî wekî yê Turkeş diavêje
û serê xwe li dîwaran didin. Reaksîyona wan, uslûba wan, zimanê wan
neoTurkeşîst e. Gelek normal e ku li bin guhê ”dewleta Tirkîyeyê”,
li Iraqê, dewleteke nû ava dibe û karaktera vê dewletê jî bi tesbîta
”du neteweyên avaker” tête îfade kirin. ”Tirkîyeya fermî” jî,
şertên xwe yên taybetî û orîjînal li alîyekê, belêm terkîben dişube
Iraqê. Du neteweyên serek hene; Kurd û Tirk. Herwisa du cografya jî hene ku
yêk Kurdistan e, ya dî jî Tirkîye ye. Di herdu cografyayan da jî homojenîyeke
safî nîne, belêm di cografyayên xwe da neteweyên piranî Kurd û Tirk in. Kêmanîyên
wekî Ereb, Tirk, Çerkez, Ermenî û Suryanî-Kildanî li Kurdistanê li deverên
cuda hene. Herweha Li Tirkîyeyê jî piranî Tirk in, lê bi nifûsa xwe ve
xelkê duyê jî dîsa ve Kurd in û di serî da Stanbol, Enqere, Mersîn, Edene,
Konya û Izmîr û gelek bajêrên dî, nifûseke zêde Kurd dijîn. Kurdên bi
taybetî li Konya, Enqere, Mersîn, Edeneyê dijîn, di tax û navçeyên xwe da
nêzîkî tixûbê homojenîyê ne. Bi vê hejmara xwe ve Kurd li Tirkîyeyê grûba
herî boş in. Li dûv wan Laz, Çerkez, Ermenî, Cihû, Rûm, Boşnak,
Ereb û kêmanîyên dî yên Kafkasî tên. Di nav tixûbên fermî yên Tirkîyeyê
da, esasen ”dewleteke ji du neteweyan pêkhatî”, -ku dewleteke federal an
konfederal helbet dê mînîmûm ji du neteweyan pêkbêt-, tinê ji yêk opsîyonan e,
ne tek û tinê ew opsîyon heye. Xelkê Kurd li Kurdistana Bakur bi piranî li ser çareya serxwebûnê
dihizire, belêm konjonktûren opsîyonên federal û konfederal jî têne plan
kirin. Ji ber hindê, wekî lîberaldemokratên Tirk hêj ji nihe ve xwe li opsîyona
”dewleteke ji du neteweyan pêkhatî” jî gij bikin, hingê dîyar e ku ew
jî çareserîyê, demokratîzebûnê naxwazin û bi vê helwest û nêrînê jî
dikevin rêza hêzên tradisyonel yên rasîst û şoven.
Yêk
ji van lîberaldemokratên Tirk jî nivîskara rojnameya Radîkalê, Nuray Mert
e, ku piştî berdana parlementerên DEPê Leyla Zana, Hatîb Dîcle, Selîm
Sadak û Orhan Doganî, çend opsîyonên çareserîya xelkê Kurd dihatin
axivtin, ku yêk ji wan federasyon û ya dî jî ev formûlê ”dewleteke ji du
neteweyên avaker pêkhatî” bû ku nîveka vê opsîyonê nehatibû tijî
kirin jî. Tinê wekî pêşnîyar dihate axivtin. Nuray Mert, di nivîsara
xwe ya bi navê ”Du unsurên bingehîn” da, (24/06/2004), nerazîbûna xwe dîyar
dike û adeta Kurdan wekî Turkeşîstan tehdît dike û dibêje ”anku çi?
Du unsurên bingehîn çi ye?” û Kurdan bi nasyonalîzma wekî nasyonalîzma
Tirkî îtham dike. Aşkera ye ku ev uslûb û helwesta ”lîberaldemokrat”
Nuray Mertê, eynî wekî reaksîyona Turkeş e. Turkeş digot; ”çi
mozaîk e kuro!”. Nuray Mert jî dibêje; ”Du unsurên bingehîn çi ye?”
û Kurdan bi tengbînî û nasyonalîstî sûcdar dike û gazî ”lîberaldemokratan”
dike ku dijî vê helwest û nêrîna Kurdan derkevin. Nuray Mert, bi
paradokseke mezin û kor, daxwaz, xwastek, helwest û nêrînên Kurdan dike nav
qalibê nasyonalîzma rasîst û faşîst ya Tirkî. Çi sefaleteke fikrî
ye ku ev lîberaldemokrata Tirk ketîyê. Lê belê, ev ”lîberaldemokrata
Tirk” bi vê uslûba xwe ji çarçoveya bîr û ramanî û riberiza ronakbîrî
derdikeve û gelek hişke hişk pozisyoneke neoTurkeşîst werdigire.
Helbet eve ”dubilmoralî”ya wê ye. Eynî lîberaldemokrat Nuray Mert digel
”hevbîr”ên xwe seferan amade dike û diçe seradanîya Filistînîyan li Sûrîye,
Lubnan û Urdunê dike, dijî kiryarên dewleta Israîl piştevanîya bizava
xelkê Filistîn dike. Bila bike, ji ber ku ew vê piştevanîyê belkî
nihe dike, lê Kurd bi salan e ku piştevanîya xelkê Filistînê dikin,
digel ku Filistînîyan çu cara piştevanîyeke xurt digel xelkê Kurd
nekirin jî. Lê ew lîberaldemokrata Tirk, Nuray Mertê çend caran seradanîya
Diyarbekir, Wan û Hekarîyê kirîye ku dilê xelkê Kurd di cografyaya wan da
bikire. Eynî Nuray Mert û hevbîrên wê, aktîvîstîyê ji bo doza turbanîstên
îslamî dikin, belêm qet piştevanîya çalakîya xwandekarên Kurd ya ji
bo perwerdeya zimanê Kurdî, nekirin. Nihe ji vê reaksîyona wê xuya dibe ku
polenên kulîlkên Kurdistanê alerjîyê di wê da peyda dikin. Ji kî derê
bo kî derê! Lîberaldemokratên Tirk, hindî ku Kurd opsîyonên xwe zengîn
dikin, alternatîvên çareserîya pirsa Kurd û Kurdistanê zêde dikin, ew jî
xwe li çeperên şovenîzma qedîm ya Tirkî asê dikin. Cihê ku lîberaldemokrat
Nuray Mert û hevbîrên wê hatîyê, mixabin em bêjin, belêm çeperê
neoTurkeşîstan e; anku ”çi mozaîk e kuro” û ”du unsurên bingehîn
çi ye?” eynî mentalîte ye û zemînê hevpişk yê vê zihnîyetê jî
”antî Kurd” û ”antî Kurdistan” bûyîne.
Di
encam da, wekî em derzîyê dirêjî çavê lîberaldemokratên Tirk dikin, divêt
sûjinê jî di çavê xe da biçikilînin! Heke em fakta Kurd û Kurdistanê û
opsîyonên xwe zelal û ron nekin, ma xema lîberaldemokratên Tirk e, pirsa
xelkê Kurd û Kurdistanê!
Fakt
çi ye? Xelkê Kurd bi nifûseke gelek boş, nêzîkî 20 milyonan, li ser
axa xwe, li cografyaya xwe, anku li Kurdistanê û hem jî gelek homojen dijîn.
Kurdistan hatîye dagîr kirin, bûye kolonî û bi sîstemê kolonyalîzma
kevin û nû, gelek zalimane ji alîyê TCyê ve tête îdare kirin. Eve fakt e
û divêt bêyî ku bête beqem kirin û şêlandin, aşkera bête gotin.
Pirsa çareserîya polîtîk armanceke mezin e û li cihê xwe dimîne. Organîzasyonên
pêşeng û rêber yên polîtîk, dikarin li goreyî bîr û bawerîyên
xwe, plan, proje û opsîyonên ji hev cuda pêşniyar bikin, têkoşîna
xwe di vî warî da bidomînin. Belêm, karê sereke zelalîya fakt û opsîyonî
ye. Divêt vê fakta Kurdistanê di nav dev û lêvên lîberaldemokrat, anjî
”bîlûmûm demokrat”ên Tirk da bidine gotin û axivtin. Di serî da Kurdên
ku aktîvîstîya doza Kurdistanê dikin û hetta Kurdên ku di medyaya bi giştî
Tirkî da cih digirin, divêt fakta Kurdistanê, navê Kurdistanê legalîze
bikin, normalîze bikin. Şûna ku bêjin ”doğu” (rojhilat), ”güneydoğu”
(rojhilatabaşûr), bila dîrekt Kurdistan bêjin. Yên ku ji bajêrên Tirkîyeyê
diçin bajêrên xwe, bila navê welat, navê Kurdistanê bêjin. Navê
cografyaya Kurdistanê divêt bête bilind kirin. Eyaleta Kurdistanê li Iranê
legalen fermî ye. Li Iraqê, Kurdistan ”mîkrofederal” jî be, bi nav û îdareya
xwe, anku ”Kurdistana Iraqê”, bi statû û pozisyoneke navdewlet, bûye parçeyê
dewleta hevpişk ya Iraqa nû. Li Kurdistana Bakur û li nav Kurdên Tirkîyeyê,
opsîyonên Kurdan çi dibin bila bibin, ji mînîmûm projeyê bigirin heta
otonomî, federal, konfederal û yên serxwebûnê diparêzin, divêt navê
welatî, navê Kurdistanê bi israr bi kar bînin. Divêt ev jargona "du
cografya, du netewe", -ku lîberaldemokratan gelek aciz dike-, ji bilî
"uslûba polîtîk", di axivtina rojane da jî domînant be. Divêt em
wan fêrî vê faktê bikin. Dê fêr bin. Divêt fêr bin!
25
Hezîran 2004
ROJAN
HAZIM