Li
goreyî agahdarîyên şehridarê Mexmûra bakur, Evdilkerîm Mijinî, ku ji
2005ê were şehridar e, di hejmartina 2005ê da nifûsa Mexmûra bakur wekî
11.379 kes hatîye tesbît kirin. Lê nifûs bi hejmareke bilind jî her diçe zêde
dibe. Erdê Mexmûra bakur, berî 1998ê li tenişta Mexmûra başûr
pal û betenek çol û bi kuçeber û adeta kana mar û dupişkan bû... Belêm
îro avadan e, şîn û şînkatî ye…
Di
destpêka salên 90î da ji ber êrişkarî, şiddet, kuşt û kuştdarîya
dewleta Tirkîyeyê refeke mezin ya bakurîyan, bi giranahî ve ji dorberên bajêrên
Hekarî, Şirnex û hejmareke kêm jî ji Merdînê ber bi başûr ve
çûn… Destpêkê li ber tixûb, paşê li Etroş, li Mûsil û axir
li betenên Mexmûra başûr bi cih û war bûn. Maceraya van hizaran di
xeteke trajîk da borî. Biçûk mezin, jin û mêr tinê bi canteyên dumilkî
û parzûnên savayên xwe bi rê ketin. Bi hizaran mirovên me, sedan kîlometre
li paş xwe hêlan û di dawîyê da singê xwe li nav kuçeberên betena
Mexmûra başûr çikilandin. Pal û beteneke beyar, çol, zuha û di bin tîrên
hetava sojer da axeke toz… Bi dest û nûnikên xwe ax kolan, ber vewejartin,
erdekî ku xwe lê dirêj bikin, bisitirînin hazir kirin. Di nav wê çola zuha,
bê dar û şînkatî da, warekî şîn, adeta ”wehayek” ava kirin.
Pêşîyê dîwarên wekî şurheyan nijinandin, du sê dar û depên nîv
rizî dirêjî ser wan şurheyan kirin, naylonekî qetqetî ranan ser wan nîreyan
û çend ber jî danan ser naylonî ku bi ber bayî nekeve û xwe li bin wan
kolikên bêserûber sitirandin… Bi vê destpêka neyîtîyê neman, gav bi
gav jîyana xwe organîze kirin, hizaran destên xwe dan hev, bi zibareya hizar
salî ya tradisyona xelkê Kurd harîkarîya hevdu kirin û dîwar bi dîwar ve,
kolan bi kolanê ve kirin û ji taxekî neçar, gundekî avadan derêxistin
meydanê. Bi gund ve jî neman, xwe mezintir û bihêztir kirin, xwe kirin
şehridarî… Pêşîyê rêyên wan şose bûn, ji herî û teqinê
sereder nedibûn. Belêm nihe cade û kolanên wan yên qîrkirî [asfaltkirî]
hene. Wan dikanên ku her reng û cure mal difiroşin hene, qesab û
meywefiroş hene, salonên kuaforîyê, çayxane, salonên pîng-pong û bîlardoyê
û ya herî giring salonên înternetê hene. Ber û piştên xanîyên xwe
bi gul û kulîlkan xemilandine, dar çandine, dorberê xwe şîn kirine.
Şînkatîya li Mexmûra bakur li Mexmûra başûr ya sedansalî nîne.
Ciwanên Mexmûra başûr ji bo hewcehîya xwe ya înternetê têne Mexmûra
bakur. Li Mexmûra bakur dibistana seretayî, navînî û lîse heye û di destpêkê
da xwandin li avahîyên wekî kolikan hatîye kirin. Belêm nihe hukûmeta
federal ya Kurdistanê avahîyên nû çêkirine, dersxaneyên wan nûjen kirine.
Ji alîyê materyal û pêdivîyên malî yên mamostayan ve desteka hukûmetê
di dereceya têrîyê da nebe jî dom dike û tête hêvî kirin ku zêdetir
hevkarî bête kirin. Mamosta bi fedakarî û li goreyî hêz û şîyana
xwe ya zanyarî, xwe bi xwe amadekarîyên dersan dikin, bi karê kolektîvî
xwe digihînin, materyalên dersan bi xwe hazir dikin. Dibistanên Mexmûra
bakur bi îmkanên xwe yên gelek teng û kêm jî be, bi mufredateke relatîven
tijî, perwerdeya xwe dikin û xwandekarên gihiştî mezûn dikin û rêdikin
unîversîteyê. Heta nihe 117 xwandekar dayne unîversîteya Selahedîn ya Hewlêrê
û dereceya jîrîya xwandekaran li goreyî wan şert û îmkanên teng, dîsa
ve bilind e. Perwerdeya Mexmûra bakur bi timamî bi Kurdîya tîpên latînî tête
kirin ku eve bi serê xwe serkevtinek e. Tinê ji bo amadekarîya unîversîteyê
û adaptasyona sîstemê perwerdeya başûr, rojê du seet Kurdîya bi
alfabeya tîpên erebî jî ders tête dan.
Xwecihên
Mexmûra bakur, ji neyîyê, heyîn, ji nebûnê, hebûn afirandine û jîyana
xwe organîze kirine. Rewşa xelkê Mexmûra bakur, ne wekî berî çend
salan e, baştir e û pêşveçûneke berbiçav tête dîtin. Îro têkilîyên
xwe yên digel hukûmeta Kurdistanê û dezgehên dî yên fermî, bi rêya
şehridarîyê didomînin. Helbet gelek kêm û kasîyên bingehîn yên
Mexmûra bakur hene; binaxeya wê, kanalîzasyona wê, av û elektrîka wê, rê,
cade û kolanên wê pêdivîyê ji nû ve danan, çêkirin û restorasyonê ne.
Bo xwecihan mijûlgeh û kargeh, kar û xebat hewce ne û herweha ji bo
peydakirina kar û xebatê geryaneke destûrî jî zerûrî ye û eve jî erkekî
mirovî yê hukûmeta Kurdistanê ye ku xelkê Mexmûra bakur jê bêbahr neke.
Mexmûra bakur hewcehî bi pirtûkxaneyeke zengîn jî heye. Ji bo dibistanên
Mexmûra bakur, di serî da materyal û pirtûkên dersê û xwandinê û pêdivîyên
xwandekaran divêt bêne temîn kirin û rêkirin. Eve jî bi hevkarîyeke kamil
û organîze dibe û divêt kes û organîzasyonên xêrxwaz seferber bin…
Li
alîyê dî, nivîskar, hunermend, ronakbîr anjî polîtîkerên Kurd yên ji
bakur, hetta yên parçeyên dî jî, gava bi seradanî diçin Kurdistana Başûr,
divêt biçin seradanîya xwecihên Mexmûra bakur jî bikin. Ew hizaran kes, ji
ber polîtîka birandêr ya dewleta Tirk bar kirine çûyne wê derê. Ew mexdûrên
rejima kolonyalîst ya dewleta Tirk in û kesên ku dijî rejima Tirk têkoşînê
didin, di kîjan bîr û bawerîyê da bin ferq nake, bi seradanîya Mexmûra
bakur, dê qet nebe desteka moralî bidine wan ku eve wezîfeyeke ehlaqî û
wijdanî ye.
Rêvebir,
mamosta, xwandekar û pêkve xelkê Mexmûra bakur, di nav wan şertên
dijwar da jî be jîyaneke jîndar organîze kirine û di rê dibin. Bila
ked û renca wan helal be û ronahîya çavên wan geştir be. Tête hêvî
kirin ku hevkarîyeke xurt digel wan bête kirin. Eve
herwisa gazîyek e jî…
ROJAN HAZIM
26
Teşrîn [November] 2006