ROJAN HAZIM
Gelo li Tirkîyeyê ji pêþveçûneke maqûl û rasyonel, rast û durust dikare bête behs kirin? Heke bi çavekî objektîv li prosesa îro tête jîyan bête nêrîn, bersiveke pozîtîv mumkun xuya nake. Gerçî ji ber têkoþîna bizava neteweyî ya xelkê Kurd û presa Yêkitîya Ewrûpayê bi taybetî di van pênc salên dawîyê da hindek livînên kûselekî [kûs] pêkhatin, belêm guhorînên bi kûrahî nehatin dîtin. Guhorîn[ok]ên bûyî jî, ji ber ku dekoratîv û vîtrînal bûn, di çarçoveya reklamasyonê da man û her hind!. Ji xwe edetê dewleta Tirkîyeyê ye; guhorîn anjî guhorînokên dike jî gelek rûavkî dike û lewma jî di pratîkê da çu encamên pozîtîv nade. Zihnîyeta xwe guhorîneke esasî di halê hazir da nîne di serê rêberên dewleta Tirk da. Dewlet bi vê tengbînîya kronîk, di statûkoperêsîya xwe da bi israr e. Nîþaneyên vê reftara paþverû di amadekirina ”Makqanûna sivîl” da têne dîtin. Teyîb Erdoganî piþtî hilbijartinên 22ê Tîrmehê û bi morala hejmara bilind ya rehîyan, -ku nêzîkî seda 47an bû-, hazirkirina ”Makqanûna sivîl” hilgirte serê rojeva xwe û sîpariþa teksteke makqanûnê da çend akademîsyenên bispor. Nimûneya ku bisporan amade kirî vê gavê di nav rûper û malperên medyayê û di programên TVyan da dizivire. Partîya Erdogan jî digel van bisporan dê rengê dawîyê bidine vê nimûneya di dest da û dê pêþkêþî bîr û rehîya giþtî bikin ku li ser riberiz bête kirin. Analîz û komentaran dest pê kirîye, belêm esas ”tekst” dê piþtî xebata hevrayî ya AKPyê û bisporan derkeve meydanê û riberiza berfireh dê li ser wî tekstê dawîyê bête kirin. Di nav xelkê da gotineke qedîm heye; ”hatina pêncþembê ji çarþembê xuya ye”!. Vêca hema hêj nimûneya dawîyê derneketî jî, ji vî ”metin”ê ji ber destê profesoran derketî jî xuya dibe ku makqanûneke ku bersiva xwezî û daxwazên xelkê Kurd û kêmanîyên dî yên li Tirkîyeyê bide, di hesûyê [aso] da xuya nake. Ji ”muqeddîme”ya tekstê profesoran jî kivþ e ku tiþtekî di xera xelkê Kurd da ji vê hazirîya makqanûnê dernakeve. Þik têda nîne ku lêgerînên ber bi pêþve, nûvekirinên herî biçûk, guhorînên misqalî jî xizmeta pêþveçûna civatan dikin û pozîtîv in. Li ber vê rastîya relatîv hewildanên li ser makqanûneke nû helbet baþ in. Lê belê, her di vî tekstê ”nimûne” da jî xuya dibe ku di zihnîyeta þovenîst ya Tirkî da guhorîneke ber bi çav nayê dîtin. Li ser gotin û terman tête leyistin, li dor gotinan tête zivirîn, hevokên girovir têne rêz kirin, belêm ji rastîya îro ya civatê û problema ku tête jîyan tête revîn. Hakimîyeta gotinên nijadperês, bi hîlebazîya termînolojîk tête domandin. Zihnîyeta hakim dîsa ve ya berê ye; ”Yêk dewlet, yêk netewe, yêk ziman, yêk ala, yêk marþ”!. Ji xwe Erdogan jî di her keysî da van gotinan dubare dike û dixwaze xwe li ber dilê ertêþê þirîn bike!. Di tekstê akademîsyenan da þablona sembolên dewleta ûnîter ya Tirk tête parastin. Ji bo vê makqanûna nû gotina popûler tête bi kar înan; ”sivîl”!. Hukûmeta ”sivîl” sîpariþ daye û bisporên ”sivîl” amade kirine, lê di rastîyê da zihnîyeta ”leþkerî” dewam dike. Nimûneya ji bo AKPyê hatîye þandin ev e û piþtî rengê dawîyê jî dê bête riberiz kirin. AKP bi pragmatîzm û pratîka xwe ya van çend salan, newêre metinekî ku ertêþê aciz bike derêxe ber bîr û rehîya giþtî û meydana riberizê. Di riberizan da jî guhorînên ku bersiva rastîya îro bidin pêknayên, çiku hêza domînant dîsa ve ertêþ e û dar û desteyên ertêþê ne. Xelkê Tirk jî bi giranî ve dê ”hessasîyeta xwe ya qedîm” nîþan bide, guh nade hessasîyeta xelkên dî û hemû Tirk pêkve ji qumaþê berê dê kirasekî goya nû li komara xwe bikin û razî razî jîyana xwe bidomînin!.
Dewleta Tirk, hukûmeta Tirk, polîtîkerên Tirk, xelkê Tirk, ronakbîrên Tirk, gelo bi Kurdan dileyizin? Anku bi rastî dihizirin ku Kurd dê bo vê duaya wan bêjin ”amîn”!. Makqanûna ku îro tête hazir kirin, mumkun e ku hindek rotûþên biçûk jî lê bêne kirin, belêm kivþ e ku di zihnîyeta hakim da, ku ew jî di manaya giþtî da parastina nasyonalîzma Tirk e, guhorînên hêvîdar nayêne kirin. Ji ber hindê divêt Kurd vê yêkê qebûl nekin. Li goreyî normên pêþveçûna relatîv, tekstê makqanûna nû, ji makqanûna 12ê Îlonê dikare pêþvetir be, belêm ji alîyê problematîka xelkê Kurd ve ev pêþveçûn nayê dîtin. Bo Kurdan krîtera pêþveçûnê, „Bo Kurdan çi tîne“ ye. Çu mecbûrîyeta Kurda nîne ku di navbeyna du nimûneyên negatîv da bibin teref û li beramberî tekstê „þer“ yê makqanûnê, destekê bidine tekstê „ehvenî þer“ yê makqanûnê. Ehvenîþerê ku dadinin ber Kurdan jî esasen „þer“ e. Bi metinê makqanûnê yê îro di dest da, [ku ihtimala guhorîneke têrker jî nayê dîtin], çend gotina „sivîl“ danin pêþ û paþ jî, zihnîyeta ertêþî, ya monîst û monolîtîk, ya Tirkîst tête domandin û sîstemê dewleta kolonyalîst tête tehkîm kirin. Makqanûna ku rastîya îro ya Tirkîyeyê û daxwaz, pozisyon û statûya xelkê Kurd îfade neke, formûle neke, ji alîyê xelkê Kurd ve nayête qebûl kirin û divêt neyête qebûl kirin jî. Helbet metinê dawîyê û demê referandûmê hêj ne kivþ e, lê axir ji axivtin û reftara mezinên dewleta Tirk û nimûneyên „makqanûna sivîl“ yên di bazara polîtîk da têne dîtin, bo xelkê Kurd çu îþaretên hêvîyê xuya nakin. Heke metinê dawîyê yê makqanûna nû digel Kurdan neyête hazir kirin -[Paradoksa Kurdan jî ew e ku heta îro jî amadekarîyek ji bo makqanûneke demokratîk nekirine û eve jî qusûra Kurdan e!.]- û xwastekên Kurdan -qet nebe yên mînîmal- têda cih negirin, hingê Kurd divêt reftar, pozisyon û rengê rehîya xwe ji nihe ve zelal û kivþ bikin: Belê an No!.
ROJAN HAZIM
12 Îlon 2007