paşve

 

14 Gulan, 

Cejna Ziman 

Kurd

  Biryara n:

Cejna Ziman Kurd 

b s roj: 

14 15 16 Gulan

 

Komisyona Ziman, Perwerde, and Huner ya KNKy li kombna xwe ya 4 Nsana sal [2009] biryar da ku Cejna Ziman Kurd ji sal pve wek s roj bte proz kirin. Wek tte zann, KNKy di droka Kurdistan da ewil car sala 2006 birayereke gelek giring dab ku 14 Gulan wek Cejna Ziman Kurd bte proz kirin. Ji 14 Gulana 2007 pve j bi rengek geler hatib proz kirin. Ji sal pve j d di rojn 14-15-16 Gulan da bte proz kirin. Li jr w biryara li ser Cejna Ziman Kurd ya Komisyona Ziman, Perwerde,and Huner ya KNKy didin:

Cejna Ziman Kurd ji sal pve b s roj. 14 Gulan wek Roja Cejna Ziman Kurd 2006 bi biryara KNKy hate qebl lan kirin. Cara ewil 14 Gulana 2007 li seranser Kurdistan meydann dasporay hate proz kirin ev edete di 14-15 Gulana 2008 da j bi Konferansa Ziman Kurd ya li Berln dom kir. Ji ber asmlasyona salan qedexeya bhnikr ya li ser ziman Kurd, 14 Gulan Cejna Ziman Kurd ji teref xelk Kurd ve bi germ hate qebl kirin bi coş heyecaneke mezin hate proz kirin. Xelk Kurd ev cejne wek eperek xurt y parastina ziman Kurd qebl kir l xwudan derket di mideh du salan da bi boşahyeke gelek mezin proz kir. ro bi reng metodn n zulma li ser ziman Kurd bi israr tte domandin. Di rewşeke wisa da xelk me bi xwe bi şura li ziman xwudanderketin ji KNKy daxwaz kir ku rojek tra nake rojn Cejna Ziman Kurd divt bne zde kirin. Ji ber v hewcehy, sal komisyona me, Komisyona Ziman, Perwerde, and Huner ya KNKy Cejna Ziman Kurd bi armanca dij her reng asmlasyon parastina ziman Kurd pşvebirina ziman perwerdeya Kurd, derxiste s rojan ku bi berfirehtir bte proz kirin li ser giringya ziman bi zanahtir berpirsiyartir bte rawestan. Ji sal (2009) pve Cejna Ziman Kurd d di rojn 14 -15 - 16 Gulan da bi axivtin, şah, resepsiyon, semner, konferans kombnan bte proz kirin. Li seranser Kurdistan meydann dasporay, Kurd d li gorey şert mkann xwe proz bikin di nav aktvteyan da bin. Plan prozya Cejna Ziman Kurd j bi v reng hatye tesbt kirin:

  1. 14 Gulan: Destpka prozya Cejna Ziman Kurd ye. Li ser ziman Kurd d axivtin şah bne kirin.

  2. 15 Gulan: Roja weşana kovara Hawar ye. Hawar ji bo parastin jyandina ziman kultura Kurd kedeke mezin daye. Ji ber v yk, ji bo brnana kovara Hawar d rola w ya di war parastin jyandina ziman kultura Kurd da bte biha kirin proz kirin.

  3. 16 Gulan: Ji bo giringya perwerdeya bi ziman Kurd d kombn, semner konferans bne kirin. Herweha ji bo xatiraya hem şehdn Kurdistan, ku ji bo parastina ziman, kultur hunera Kurd, netewey Kurd Kurdistan can xwe y proz feda kirine, di roja dawy ya Cejna Ziman Kurdi da, d hem şehdn Kurdistan bne brnan. Bi v armanc xelk Kurd d bi gul kullkan biine ser av, em robarn Kurdistan wan qevdn gul kullkan biavjine nav av, em robarn Kurdistan rz li giyan pak y şehdan bigirin.

Em hev bawer dikin ku xelk me y Kurd d v gava giring ya parastin jyandina ziman Kurd, wek edetek netewey proz bike heta hetay bidomne. Em ji niha ve Cejna Ziman Kurd ya netewey Kurd proz dikin.

Komisyona Ziman, Perwerde, and Huner ya KNKy

  4 Nsan 2009, Bruksel

* * *

Banga Konseya Rvebir ya KNKy

li ser 

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd

 

Hem xelk neteweyn chan, di rojeke sal da, cejna ziman xwe proz dikin. Heta nihe tradisyoneke bi v reng di nav xelk Kurd da nehatib dest p kirin. Kongreya Netewey ya Kurdistan, KNKy, di sala 2006 da, bi pşniyara komisyona ziman perwerdey ya KNKy, 14 Gulan wek roja "Cejna Ziman Kurd" qebl kir dyar xelk Kurd kir. KNK hv dike ku xelk Kurd d li roja cejna ziman xwe xwudan derkeve hersal v cejna ziman xwe proz bike v cejn maynde bike wek tradisyon bidomne. Zulm zora li ser xelk Kurd di ser da bi qedexekirina ziman Kurd dihate kirin ro j tte domandin. Asmlasyona li ser ziman Kurd hatye kirin, li u zimanan nehatye kirin. Belm xelk Kurd bi rikeke nedt, li ziman xwe xwudan derket, ziman xwe jnde kir. Bi jnde mana ziman Kurd xelk Kurd j jnde ma. Xelk Kurd bi parastina ziman xwe, xwe j parast, paşeroja xwe ronah kir

KNK hazirya prozkirina "Cejna Ziman Kurd" dike. KNK starta prozbahyn "Cejna Ziman Kurd" bi programa "Rojbaş Kurdistan" ya ROJ TVy, di spdehya 14 Gulan da, dide. KNK varya roja 14 Gulan j, "Cejna Ziman Kurd" di merkeza xwe ya li Bruksel da bi resepsyonek proz dike

KNK bang li xelk Kurd timam rxistinn Kurdistan dike ku li seranser Kurdistan li hem cih warn dasporay, 14 Gulan, "Cejna Ziman Kurd" her bi i reng be proz bikin.

Ziman Kurd hebna xelk Kurd e.

Ziman Kurd paşeroja xelk Kurd e.

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd li xelk Kurd hem xelkn Kurdistan proz be.

4 Adar 2007

**

Bi biryara KNKy 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd ewil car sal tte proz kirin. Em wek KNK 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd li netewey Kurd proz dikin hv dikin ku xelk Kurd dij asmlasyon otoasmlasyon berxwe bide, ziman xwe di her xeleka jyan da bi kar bne, biparze pşve bibe

Konseya Rvebir ya KNKy

13 Gulan 2007, Bruksel

**

Portreya 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd

13-14 Gulana 2006 kombna gişt ya KNKy li merkeza KNKy li Bruksel pkhat. Di roja duy ya kombn da, anku di 14 Gulan da, [ykşemb], bi pşniyara Rojan Hazim, Komisyona Ziman Perwerdey bi ykdengya delegeyan ve hate demazrandin. Di kombna ewil ya konseya rvebir ya KNKy da, 2 Hezrana 2006, Rojan Hazim wek serok komisyona ziman perwerdey hate hilbijartin. Di eyn kombn da endamn komisyon j hatin kivş kirin. Komisyona Ziman Perwerdey, 8 Trmeha 2006 kombna xwe ya ewil li merkeza KNKy li Bruksel kir. Di kombn da ev kes hebn:

Rojan Hazim, serok komisyon

Nizamedin Togu

Haydar Işik

Mrhem Egd

Maşallah Ozturk

Ehmed Aktaş

M. Emn Yildiz

Serok komisyon Rojan Hazim, programa kar xebata komisyon pşkş kir. Di v program da plankirina kampanyaya ziman Kurd kivşkirina roja Cejna Ziman Kurd heb.

Di program da 14 Gulan, ku roja duyemn ya kombna gişt ya KNKy b herweha komisyon j di w roj da hatib damezrandin, wek roja Cejna Ziman Kurd dihate pşniyar kirin. Program bi berfireh hate gotbj kirin bi ykdengya endamn komisyon hate qebl kirin. Konseya Rvebir ya KNKy j ev program teklfa komisyon bi ykdeng qebl her kir b biryara gişt. Li gorey v plan 12 Tebaxa 2006 j digel gelek rxistinn sosyopoltk sosyokulturel medyaya Kurd li avahy Mala Kurda li Koln kombneke fireh hate kirin.

Amadekar koordnasyona kombn:

KNK - [Komisyona Ziman Perwerdey]

Beşdarn kombn:

Ensttuya Kurd ya Bruksel

Ensttuya Kurd ya Berln

Ensttuya Kurd ya Stockholm

Ensttuya Kurd ya Stanbol [*]

Akademya Hunermendn Kurd

Pena Kurd Mehmet Şahn

Konfederasyona Komeleyn Kurd, Kon-Kurd

Ykitya Mamostayn Kurdistan

Ykitya Rojnamevann Kurdistan

Ykitya Elewyn Kurdistan

Federasyona Komeleyn Ezidyan

Civaka Islam ya Kurdistan Mela Şafi

Ykitya Ciwann Kurdistan

Ykitya Jinn Azad Ewrpa

Newaya Jin

Heyva Sor ya Kurdistan

Yeni zgr Politika

ROJ TV

Radyoya Deng Mezopotamyay

Ji Hevgirtina Rewşenbrn Kurdn Rojavay -

Selm Bik

PJAK

PYD

Not:

[*] Ensttuya Kurd ya Stanbol ji ber binasn teknk nikarn beşdar kombn bibin, belm serok ensttuy Sam Tan bi namey piştevanya kombn kampanyay kirin.

Nivskarn ku bi namey desteka xwe kivşkir j ev in:

Seyitxan Anter

Necb Balay

Jan Dost

Berken Bereh

Ferat Dengiz

Mehmet Tanrikulu

Plan ku Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy pşniyar kir, ji teref beşdaran ve hate parve kirin desteka xurt hate dan. Konseya Rvebir ya KKKy (Nihe KCK ye)  j 21 Tebaxa 2006 bi daxuyanyek destek da v kampanyaya KNKy.

Li gorey v plan ji 8 lona 2006 pve heta 14 Gulana 2007, roja Cejna Ziman Kurd, kampanyaya ziman Kurd hate dest p kirin.

Di mideh kampanyay da, rze kombn semner hatin kirin programn radyo TVy hatin kirin. Kampanyay di medyaya Kurd da cihek fireh girt hate destek kirin. Di 12 ileya 2007 da Sempozyma Ziman Kurd li Parlementa Belk digel Ensttuya Kurd ya Bruksel hate kirin. Di 14 Gulana 2007 da j, di droka Kurdistan da ewil car Cejna Ziman Kurd hate proz kirin. Serok konseya rvebir ya KKKy [nihe b KCK] Murad Karayilan bi rya TVy mesajeke piştgiry ya prozbahya cejna ziman belav kir. Cejn li seranser Kurdistan bi coş heyecaneke mezin hate pşwaz proz kirin.

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd, bi prozya 14 Gulana 2007 pve, tradisyoneke n hate dest p kirin ev cejna ziman d bibe eperek xurt y parastina ziman Kurd. Bila li netewey Kurd proz be.

Biryara KNKy ya li ser 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd, ji teref TZPKy [Tevgera Ziman Perwerdeya Kurd] ve j di konferansa Amed [Diyarbekir] da, 24-25 Sibata 2007, hate qebl kirin.

**

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd hate proz kirin

Serok Konseya Rvebir ya KKKy [nihe KCK ye.] Murat Karayilan mesajek bo Konseya Rvebir ya KNKy şand.

Mesaja Karayilan li jr e:

Bila rojeke ziman Kurd j hebe

Ji bo birz serok rvebirya Kongreya Netewey ya Kurdistan,

Ji bo we hemyan, silav rzn xwe pşkş dikin di xebata we da ji bo we serkevtin em dixwazin. Biryara 14 Gulan, bi roja ziman Kurd be, em j biryareke di cih da dibnin. Bila rojeke ziman Kurd j hebe. Ziman Kurd belk di drok da, ziman her zde kevn di heman dem da ziman her zde di bin zext da mayye. Ji bo w j zimanek wiloy qedm proz, rojeke xwe hebe di cih da ye. Ji ber w yk em biryara we ya ji bo 14 Gulan bi roja ziman Kurdi be, piştbazya w dikin. Dsa di v sal da, ev roja wek roja ziman Kurdi bte pşwaz kirin, em j tişt ku bikeve ser mil me em d bikin. Tkoşna Azadya Kurdistan gelek bi cefa bi ked bi şehd pşdikeve. Tkoşna Azadya Kurdistan di vateyek da ji bo anda Kurd e ji bo ziman Kurd ye. Me heta niha ji bo ziman and gelek şehd dan. Şehdn me day ji bo jn jyandina and ziman Kurd ye. Eger ne Tkoşna Azadya Kurdistan bya, bi taybet di Kurdistana Bakur da, ji saln 70y şnda, di pşengya rber Apo da, ev pln tkoşn ya berxwedan pşneketa, belk ro ziman Kurd pir di halek xirab belengaz da bya L ema berxwedana şoreşgern Kurdistan, anda Kurd, ziman Kurd rh dan, hz dan xurt kirin. Iro gelek saz dezgehn ji bo and, ji bo ziman, li hundir welat, li dervey welat da li ser v esas bne. ji vir pv j em d ji bo pşxistina ziman hj zde hewildan pşxnin. Heta niha gelek caran me kampanya kirine. Car d curbecur wek şwazn perwerde em pşdixnin. Bi van hem hewildanan em dixwazin, ziman me, ziman Kurd, bi rast di civak da, di hem tkilyan da ziman esas be. L mixabin v xiss da lawaz heye. Ev lawaz raber dike ku dsa em hj zde, bi israr v tkoşn bibin pş. hertim wek rewşeke kampanya birxnin. Ji bo ku her kesek bi Kurd bixwne, bi Kurd bifikire, bi Kurd binivse. Di v derheq da, xebatn hn pşxnin, hemyan em piştbaz wan in. ro di Kurdistan da gelek zarava hene. Hebna zaravayan, zengnya edebyata Kurd ye, zengnya ziman Kurd ye. Divt ku mirov li van zaravaya hem l xwed derkevin xurt bikin. Yek nexe pş yek, li ser hemyan bixebitin. L ema, ro di Kurdistan da, pvst bi yk zaravay heye, wek zaravayek mill, pvst p heye. Di heman dem da, pvst bi tipn ykby heye. ro niha li alyek bi tpn Latn t nivsn, li aly d bi tpn Ereb t nivsn. Vaya wilo nabe. Pvst e hevbeş hebe, tp ykbin zaravayek me y mill hebe. Vaya elbet xebatek dixwaze, hewildan dixwaze dem dixwaze. L tişt her pvst ew e ku mirov xebateke wilo birbixne. V xiss da em dibjin, KNK dikare pşkşy bike, rolek bileyize. Yan rola KNKy ne tin di war syas da, heman dem da di war ziman and da j ji bo ku ber bi hevbn be, ji bo hevbeş pşkeve, dikare xwudan xebat rol be. Di v xiss da j em, xebata ku KNK bimeşne, em d her tim piştbazya w bikin. Li ser v esas ez carek d we hemyan ra silav rzn xwe pşkş dikim di xebata we da serkevtin dixwazim.

Murat Karayilan

Serok Konseya Rvebir ya KKKy [nihe KCK].  

14 Gulan 2007, Kurdistan

**

Resepsyona Cejna Ziman Kurd

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd bi resepsyonek li merkeza KNKy li Bruksel hate proz kirin. Ji byanyan heta Kurdan nzk 70 kes beşdar v resepsyon bn. Resepsyon bi axivtina serok Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy Rojan Hazim dest p kir. Paş j endam komisyona ziman perwerdey Nzamedn Tog j axivt. Hozan Dilovan bi cumbuşa xwe kur w Reşo j bi meya xwe, sazbend Hekm j bi bilra xwe muzkeke xweş pşkş mhvanan kirin. Ji byanya nivskar Dogan Ozguden xanima xwe, serok Institute for International Assistance and Solidarity, Gerd Greune ji Belk end kesn d yn Belk beşdar resepsyon bn. Ji organzasyonn Kurdan j, serok KNKy El Egd, serok Kongreya Gel Zubeyir Aydar, serok PYDy Fuad Barzan, serok Ensttuya Kurd ya Bruksel Derwş Ferho, serok Civata slam ya Kurdistan Mela Şafi, nner DTPy (Partya Civata Demokratk) y Ykitya Ewrpay Fak Yagizay, endamn konseya rvebir ya KNKy Gulistan Perwer, Hw Berwar, Ferde Abbasoglu, Tahir Kemalzade, Felemez Başboga, Corc Aryo,  endamn komisyona ziman perwerdey Haydar Işik, Mrhem Egd, Mamoste Maşallah, Ehmed Aktaş, ji Akademya Hunermendan Seyitxan, serok Ykitya Mamostayn Kurdistan Muharrem, ji Yek-Kom Bahaddin Dogan, temslkar PDK-Iran, Kawa, ji nivskaran Meden Ferho, Amed Tigrs, Dyar Boht, Jr Dilovan ji rojnamevann Roj TV Radyoya Deng Mezopotamyay, Mamoste Kazim, Ejder Şxo, Mehmd Onder, Duzgun Deniz, Aynur Bozkurt herweha gelek mhvann d j beşdar resepsyon bn. Resepsyon seet 18.00y var dest p kir heta 21.00 şev dom kir. Di resepsyon da xwarinn edet ji mhvanan ra hatin pşkş kirin.

Roj TVy resepsyon bi kameray kşa kire ne belav kir. Rojnameya zgr Politikay j ney resepsyon weşand.

Ber prozya Cejna Ziman Kurd spotreklamek bi sponsorya ROJ TVy hate kirin heftyek di TVy da zivir. Di spotreklam da serok KNKy El Egd, serok Kongreya Gel Zubeyir Aydar, serok Konseya Rvebir ya KKKy [nihe KCK] Murat Karayilan, serok Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy Rojan Hazim, serok Kon-Kurd Nizamedin Togu, jina Kurd Şehnaz Atug, zarok Mervan Denz [kea rojnamevan Dzgn Denz], nivskar Meden Ferho, rojnamevan Avesta Aysel Aydin bi zaravay kurmanc, rojnamevan Erdal Er bi zazak rojnamevan Pran j bi soran spotn li ser giringya makziman Cejna Ziman Kurd pşkş kirin.

Ney Cejna Ziman Kurd di ROJ TV, Radyoya Deng Mezopotamyay, Rojnameyn Azadya Welat, Yeni zgr Politikay gelek malpern Kurd yn wek Xweza, Diyarname, Ciwan gelekn d da j cih girt.

**

Axivtina ROJAN HAZIM ya li resepsyona 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd

Mhvann hja,

Hn hem bi xr hatin v resepsyon.

ro 14 Gulana 2007 ye di droka Kurdistan da ewil car e ku rojek wek Cejna Ziman Kurd tte proz kirin. Ziman Kurd yk ji wan zimanan e ku cejnek heq kirye. Heta ro gelek ziman bi ber asmlasyonn xelk dewletn serdest ketine hindek ji wan j mixabin ku helyane ketine nav rpern drok. Belm, ziman Kurd ji v kadastrofa mezin, bi ket rab j be, xwe rizgar kirye jyana xwe garant kirye. Ev berxwedana ziman Kurd di km zimanan da tte dtin. Km ziman hene ku li ber asmlekirin birandina her dijwar karne xwe li ser pya jnde bihlin. Ger ew rişkarya asmlasyonst hj j dom dike li ser Kurd bi taybet j li parey bakur, li Tirkyey, Tirkzasyon di dereceya her birandr da tte domandin. Belm heke bi gişt li rewş bte nrn, herend jar lawazkirina Kurd bte dtin j, l mirandina Kurd ji teref asmlatorn Tirk ve d ne mumkun e, ji ber ku bizava netewey ya xelk Kurd, wek pla ava bihar frya ye ev pşkevtine tesra poztv li ser ziman j dike bi kar nana Kurd her die pşdikeve. Vca ji ber v berxwedana proz ya ziman Kurd ya beramber asmlasyona Tirk zimann d yn dewletn serdest yn Kurdistan, cejna ziman d heq ziman Kurd ye j. Gelek ziman hene li chan cejnn xwe proz dikin. Yk ji wan j Bengal ye ku ew j 21 Sibat cejna xwe proz dikin. Bengal j v roj, bi munasebeta dij asmlasyona Urdu ya di dem kolonyalzma Pakistan da ku ji bo fermkirina Bengal tkoşn kirine, proz dikin.

Nimneyek j ya ziman Tirk ye ku wek zimanek asmlator li ser ziman Kurd tte bi kar nan; Cejna Ziman Tirk j 26 lon ye ev biryare j 26 lona 1932 di Kongreya ykemn ya ziman Tirk da hatye girtin ji w roj were j fermyen tte proz kirin. helbet gelek nimneyn d j hene li chan

KNKy j sala 2006, bi pşnyara Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy 14 Gulan wek roja Cejna Ziman Kurd qebl lan kir. Eve gav biryareke drok ye. Ji ber ku ziman Kurd hj j berxwedana xwe ya dij asmlasyon didomne. Di serda j, di nav Kurdan bi xwe da j edet km axivtina Kurd her die zde dibe eve r li ber otoasmlasyon j xweş dike. Lewma ziman Kurd ji du alyan ve, hem dij asmlasyona der ve, hem j dij otoasmlasyona navxwe berxwe dide. Vca ev prozkirina cejna ziman d şura li ziman xwedderketin mezin bilind bike di ser mirov Kurd da.

Erf edet, bi gişt tradisyon pişt bn byeran pktn. Destpkirina prozkirina Cejna Ziman Kurd j d bibe eperek xurtkirin pşvebirina ziman Kurd em hv bawer dikin ku d di nav xelk me da bibe tradisyoneke saxlem her sal ji sala bor geştir bte proz kirin.

Em 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd li netewey xwe, li netewey Kurd proz dikin.

Herweha em ji dil spasya we j dikin ku hn hatin beşdar v roja Cejna Ziman Kurd bn v cejna bihadar li we j proz dikin.

ROJAN HAZIM

Endam Konseya Rvebir ya KNKy

Serok Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy

14 Gulana 2007, Bruksel

**

Nivsarn li ser 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd li jr in:

 

14 Gulan roja Cejna Ziman Kurd ye

01 Gulan 2007, Yeni zgr Politika

ROJAN HAZIM

Cejn, ji hewcehyn erf edet, sosyokulturel, sosyopoltk, netewey, drok anj dn bin, ji bo ferd civat byn byer platformn prozy ne. Civat wek pkhatineke kolektv bi hev ra cejnn xwe proz dike. Ferd j cejna xwe digel ferdn d parve dike. Lewma karekterstka sereke ya cejn, prozya kolektv e. Cejn li ser bn byn byeran ava dibin bi v reng j dibin tradisyonn kom yn maynde berdewam. Cejn di jyana ferd da be, anj di ya kom da be, şahy sembolze dike. Cejn herweha ferd be, an kom be, encama serkevtinek ye. Di jyana xelk neteweyan da sedan cejn hene ku bi hizir breke tr tij ya hevray tne proz kirin. Di nav van cejnn bi hevratyeke bilind da tne proz kirin, yn netewey dn, di ser da tn. L di nav v silsileya cejnan da j yn her kolektv cejnn netewey ne. Netewe wek hebneke kolektv, ji aly sosyolojk br hizir ve heterojen e, belm ji aly stna ragir ve homojen e. Ziman stna ragir ya netewey ye ji xerca homojen ya netewey pkhatye. Netewe bi ziman xwe y ykpare hebna xwe diparze bi v reng xwe maynde berdewam dike. Neteweyn bi ber riş, dagr birandin dikevin, di ser da xwe bi hza ziman xwe li ser pya dihlin. rişkar, dagrker kolonyalst j, xelk neteweyn ku bindestkir, her di ser da ji aly ziman ve hildigirin bin zeptrepta xwe metodn birandina ziman wan bi kar tnin ziman xwe serdest dikin. Tkoşna dij van dagrker kolonyalstan j di ser da bi parastina ziman dest p dike. Di rikeberya xelk Kurd dewleta dagrker kolonyalst ya Tirk da ev prosese hate jyan mixabin ku hj j dom dike. Dewleta Tirk, birandina netewey Kurd her ji destpka komar pve bo xwe kire armanc ji bo v poltka xwe ya qirj j aş hrana ziman Kurd, anku mekanzmaya asmlasyon di dereceya her bilind da xebitand. Dewleta Tirk bi poltka asmlasyon xwast reya jyan ya netewey Kurd bibire xelk Kurd nne bike. Belm nikar di v poltka xwe ya dijmirov da sernekevt. Ziman netewey Kurd, Kurd, her bi i reng be xwe parast pşve bir. Ziman Kurd, wek alaya deng ya netewey Kurd, di hiş br gewrya mirov Kurd da jnde ma heta hza xwe ya dawy, dij asmlasyona Tirk berxweda. Dewleta Tirk, herend ro j poltka xwe ya asmlasyon didomne j, l d nikare Kurd bihelne. Ziman Kurd, dij asmlasyona Tirk, serkevtye cejna xwe heq kirye. Netewey Kurd, deyndar ziman xwe ye divt bi cejneke mezin v serkevtina ziman xwe proz bike. Vca di van waran da pşengyek j pdiv ye.

Kongreya Netewey ya Kurdistan j, di v war da gaveke drok avtye 14 Gulan wek roja Cejna Ziman Kurd qebl lan kirye. KNKy di banga xwe ya 4 Adara 2007 da wisa gotye: Hem xelk neteweyn chan, di rojeke sal da, cejna ziman xwe proz dikin. Heta nihe tradisyoneke bi v reng di nav xelk Kurd da nehatib dest p kirin. Kongreya Netewey ya Kurdistan, KNKy, di sala 2006 da, bi pşniyara komisyona ziman perwerdey ya KNKy, 14 Gulan wek roja Cejna Ziman Kurd qebl kir dyar xelk Kurd kir. KNK hv dike ku xelk Kurd d li roja cejna ziman xwe xwudan derkeve hersal v cejna ziman xwe proz bike v cejn maynde bike wek tradisyon bidomne. Zulm zora li ser xelk Kurd di ser da bi qedexekirina ziman Kurd dihate kirin ro j tte domandin. Asmlasyona li ser ziman Kurd hatye kirin, li u zimanan nehatye kirin. Belm xelk Kurd bi rikeke nedt, li ziman xwe xwudan derket, ziman xwe jnde kir. Bi jnde mana ziman Kurd xelk Kurd j jnde ma. Xelk Kurd bi parastina ziman xwe, xwe j parast, paşeroja xwe ronah kir. Ev biryare gelek di cih da ye, biryareke netewey ye. Di prosesa tkoşna azadya xelk Kurd parastina ziman Kurd da, beramber asmlasyona zimann dewletn dagrker kolonyalst bi taybet j dij asmlasyona Tirk, berxwedaneke xurt hate dan di v rikebery da ziman Kurd, digel hem km kasyan j be, serkevt bye. L bel, tehlkeya li ser ziman Kurd hj j dom dike divt hişyar baldarya ji bo parastina ziman Kurd bte domandin şura li ziman xwe, li Kurd xwudanderketin jnde bte girtin bizava di v war da nete sist kirin. Cejna Ziman Kurd ji ber v yk d bibe platforma her xurt ku xelk Kurd hem dij asmilasyon bi zann serwext li ziman xwe xwudan derkeve, hem j bi br hizirike ykgirt ya netewey nşana hebna xwe, anku ziman xwe, bi cejnek proz bike ev cejne d bibe binas bilindbna hiş br şura parastina ziman di nav civat da ku eve herweha d otoasmlasyona li navxwey j bişkne. Bi v hvy, 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd, bila li netewey Kurd proz be!

Ez v car nivsara xwe bi paragrafa ji banga KNKy bi daw tnim. KNK bang xelk xwe dike, guh bidin: Bo organzasyonn sosyopoltk, sosyokulturel, sosyoekonomk, medyaya Kurd, ronakbr, nivskar, rojnamevan, hunermend, rvebirn poltk dar yn Kurdistan timam xelk Kurd; Ji nav elementn ku neteweyan pktnin, ziman y sereke ye. Ziman denttta neteweyan e. Ziman alaya deng ya neteweyan e. Ziman me, ziman Kurd j, nşana hebna xelk Kurd e. Ziman me, ziman Kurd, denttta xelk me ye. Ziman me, ziman Kurd, alaya deng ya netewey me ye. Ziman me, ziman Kurd, bi salan ji teref dewletn kolonyalst dagrker ve hate qedexe kirin, asmlasyoneke nedt li ser ziman Kurd hate bi kar nan ev poltka asmlasyon bi rengn cuda ro j tte domandin. Belm xelk me, wek hem xelkn chan, bi rik, berxwedan tkoşneke xurt, ev hebna xwe ya proz parast. ro xelkn chan sal rojek cejna zimann xwe proz dikin. KNKy j bi v br bawer bihazanna berxwedana proz ya ziman Kurd ya dij asmlasyon, roja 14 Gulan wek roja Cejna Ziman Kurd qebl lan kir. KNK hv bawer dike ku xelk Kurd d v roj bi hizir breke bilind ya netewey proz bike wek tradisyon bidomne. KNK bang dike ku 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd, li Kurdistan, li her der ku Kurd l, bi şah, bi semner, konferans, sempozym axir her bi i reng be, bte proz kirin. Parastina Kurd, parastina Kurdety ye. KNK ji nihe ve 14 Gulan Cejna Ziman Kurd proz dike.

**

 

Ziman mirov

25 Nsan 2007, Yeni zgr Politika

AHMED AKTAŞ

Li ser ziman gelek axaftin hatine kirin. Ev gotinn hatine kirin hem di cih xwe de ne rast in. L mixabin hz dewletn desthilat nahlin her kes her gel bi kfa dil xwe ziman xwe bi kar bne and hunera xwe bij. Machiavelli, di pirtka xwe Prens de, dibje; Eger hn hez dikin gelek bixin bin dest xwe, pwst e hn ber hem tişt ziman anda w di nava ziman anda dewleta xwe de bihelnin (asimile bikin). Dewletn dagirker hem, l bi taybet Dewleta Tirkiyey, wisa xuyaye ku şreta Makyavel baş girtiye dev j bernade! Ne bi ten ziman kurdan qedexe kiriye di nava ziman xwe de dihelne, navn erdngariy heta yn ajalan j guheriye. Bi v j ranewestiya ye, hem anda kurdan j ji xwe re dixe mal b şerm ji chan re j wisa dide diyarkirin. Eha qaşo cejna xwe ya 23 avrl ya zarokan proz dikin. Ji hem geln chan zarokan tnin Tirkiyey. Zarokn her gel bi ziman xwe diaxive, tu asteng nn e. L xwedgirev zarokn 40 milyon kurdan yn birayn wan in mixabin ev zarok, cejna wan be j bi ziman xwe prozkirina wan qedexe ye. Ma ew qas j bwijdan dibe? Ev end saln daw dest bi sextekariyeke berfireh kirine; qaşo dixwazin zarokn kurdan bidin xwendin, ji bo zarokan dibistanan vedikin, internet, kompitur, hwd.dibin Kurdistan. Wey mala min, ewqas li ber zarokn kurdan dikevin dixwazin wan jr zana bikin! Bavo min bişne dibistan, bi van navn balkş hez dikin keikn me j bibin xwendekar pşve bikevin! Hedef ev e bavo min bişinne bike tirk. Ev helwestn wan dema kevn tne bra mirovan, ku bi nav dibistann hermꅔ zarokn kurdan bikan digirtin dibirin dikirin tirk. Ev qenciya wan e ji kurdan re! Qenciya wan bixwe ser wan! * * * Gotinek heye, cudatiya mirovan ji ajalan mej ye. Rast e, l ji bo ramana mej bibe mal hem mirovan pdiv bi ziman heye hema pişt v j jiyana hevbeş a civak and tt. Eger ev her s bi hev re be, encex behsa nasnama mirovek rast, civakeke rast, gelek an j neteweke rast bte kirin. Ji ber ku, dagirkeran derbe li ev taybetmendiyn me dane, lewma kesayet civaka me tevlihev e. Bi ten cih dilxweşiy ev e ku, diyar e ziman anda me pir dewlemend e, lewma dagirkeran heta niha nikarib bi tevay tk bidana. Dsa cih şanaziy ye ku, her end kmas hebin j, saz dezgehn me yn netewey ziman and huner gelek hatine avakirin.

Niha saziya me ya bilind KNK, ji bo ziman anda me biparze xurt bike pşve bixe, dest bi rzealakiyan kiriye. Yek ji van alakiyn gelek bi rmet pir giring ev e ku, 14 gulan weke Cejna Ziman Kurd pejirandiye. Div di ser de hem kesn xwe rewşenbr dibnin hem gel me v roj weke cejneke netewey proz bike li her cih her roj di jiyana xwe de ziman xwe bi kar bne. Bi zanist j hatiye pejirandin ku, mirov bi ziman dayika xwe baştir dikare pş bikeve.

**

Cejna Ziman Kurdan [*]

11 Gulan 2007, Yeni zgr Politika

HAYDAR IŞIK

Ziman neteweyek, ruha w netewey ye dibje zanyar Elman Humbolt. Ruha netewey Kurd j; Makziman w y Kurd ye ku xelk Kurd li ser reyn w yn sosyal radigire, huvyet reng did. Belm ruha xelk Kurd li Tirkyey di bin qedexetya makqann da ye. Di maddey 42. y makqann da: Ji bo hevwelatyn Tirk, ji bil Tirk u zimann d di dezgehn perwerdey da nikarin bne dan. aroveya rzikn perwerdeya zimann byan yn di dezgehn perwerdey da bne dan perwerdeya li dibistann ku bi zimann byan perwerdey bikin, bi qann tte danan. Herwisa maddeyn 3. 4. yn makqann j: Dewleta Tirkyey bi welat netewey xwe ve ykpare ye lkve nabe. Ziman w Tirk ye. Maddey 3. nikare bte guhorn teklfa gihorn nikare bte kirin tte gotin ev qedexe di maddey 81. y qanna partyn poltk da j dom dikin. Disa li maddey 42 Perwerde, bi armanca şoreş prensbn Atatrk prensbn zanyar perwerdeya hevdem di bin avdr kontrola dewlet da tte kirin. Cihn perwerdey yn dij van norman nikarin bne vekirin. i ne ev şoreş prensbn Atatrk ku hinde tne gotin? Cil unform e. Kiras dnan e. Tmarxane ye. Sulteya generalan e. etet ye. Nijadpers ye. Faşzm e. Bi kurt sstem dewleta Tirk e. Barbarya ku Kurdan li fabrkayn asmlasyon bihelnine. Ziman netewey Kurd hildigire bin qedexe zulm ruh l tar dike, huvyet kesayet hebna mirovy nne dike. Xelkek ku ziman w hatye qedexe kirin, ji reyn xwe yn sosyal tte piandin. B huvyet b şexsyet dibe. Darek awa li ser reyn xwe şn dibe bejn dide, xelkek j li ser ziman xwe dibe xwudan huvyet, kultur şexsyet. Kurd qedexe ye, li dibistann dewlet nayte fr kirin, dyar e ku qedexe ye, hing tte xwastin ku xelk Kurd ji reyn xwe bte piandin. Tişt ku min li jor got, rewşa Kurdan ya ro ye; Kurd hişyarby, Kurd welatvn dij radiweste, v prosesa asmlasyon asteng dike. Belm li mil d em Kurd bi ziman ku li me sanah [hesan] tt diaxivin dinivsin. Anku bi rengek em hevkarya kolonyalizm dikin. Otosansr tnin ser ziman neteweyek mezin.. Etnolog Elman Prof. Eickstedt dibje ku, xizmeta her mezin ya Kurdan ji bo drok, ev ziman ji krahyn drok heta ro nane. [Ber xwe bidin pirtka Tirk-Kurd-ran, ji demn destpk heta ro] Zanyarn ku qazanc dtine, mixabin ku Kurd nabnin. Dsa heke bi avek unversal l bte nrn, makziman wek mafek bingehn y mirov tte dtin. Başe Kurdan ji bo v maf kolektv heta ro tiştek kirin? Mirov dikare bje ku nikarne heta ro tiştek bikin. Heke Tirkyey ji ber tpa W, birz Osman baydemr derxiste pş dadgeh, dyar e ku me mesele hj nedaye tgihiştin. Ewrpa ziman Kurd di dereceya maf kesn da dibne. Başe kjan kampanyaya me da zann ku ev maf ne mafek kesn ye, mafek kolektv e? Ber ku em bjin tnagihin, me kar tbigihnin? Komisyona ziman ya Kongreya Netewey ya Kurdistan [KNK], ku li ser v pirs difikire riberiz dike, sere v sal li Parlementa Belk sempozymeke ziman pkna. Şik tda nne ku dikar berfirehtir biba, belm tişt min dt, di van saln dawy da yk ji xebatn pşve b. Serok komisyon heval Rojan Hazim li ser ziman poltka nkirin, aktv l xwudanderketin di pratk da bi kar tne. Li gorey v yk, KNKy 14 Gulan wek roja Cejna Ziman lan kir ji nihe pve j d wek tradisyon bidomne proz bike. Şik tda nne ku ev gave divt ji aly xelk me y ku ruha w hatye xsr kirin wek gaveke giring bte dtin her Kurdek bi rmet, xwudan şexsyet huvyet divt destek bide v gav. Di ser meha Adara sal da ensttuyeke Belk sempozyma li ser Makziman jin li Drsim fnanse kir yk ji berpirsiyarn ku beşdar v sempozym by ji min ra wisa got: Min mereq kir u kes bi makziman xwe nediaxivt. Pişt pirsa min dest bi axivtina Kurd kirin. Ma eve resm kmasya me ya di v war da nşan nade? Em wek ferdn xelk ku hatye kolon kirin, ne di nav paranoyay da ne ku bjin ziman Kurd maka zimanan e. Belm xwudanderketina li ziman ku neteweyek ji nav krahya drok nay, tte manaya xwudanderketina mirovahy. Rewşa me ya ro ji ya ber baştir e. Ber medyaya me neb. ro Tvyn me, radyo rojnameyn me hene. 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd ya ku KNKy lan kir, bila li we hemyan proz be! Li ziman xwe y bab bapran xwudan derkevin. Bi Kurd biaxivin, tr rmet bin. Kirmanc qesey bike! Kirmanc biwane! Kirmanc fikre xo waze!

[*] Krt Dil Bayramı

11. 05. 2007

Kurdya w: ROJAN HAZIM

**

 

Ziman Kurd Cejna Ziman Kurd [*]

10 Gulan 2007, Yeni zgr Politika

MAŞALLAH ZTRK

Di roja me da, yk ji mijarn ku zdetir li ser tte rawestan riberiz kirin, ziman e. Binas ku li ser ziman zdetir tte rawestan riberiz kirin ji hz giringya ziman ttin. Ziman, alet pşy y droka medenyet ye ku gava mirov ji dem jyana kv derbaz jyana mirovbn by. Di naskirin tgihiştina mirov ya xwezay da, di manadan parvekirina digel mirovn d da faktorek giring e di eyn dem da, di navbeyna ferd civak da wek alet rola ykparekirin dibne ber xm y bihayn civak ye.

Di v kontekst da ziman timamya kultur, huner bihayn hatine afirandin yn civak ye. Ji ber v yk j zimannas ramanwer Elman W. von Humbolt wisa gotye; Ziman neteweyek ruha w ye. Bi v gotin ji bo neteweyek giringya jyan ya ziman destnşan kirye. Li ser v xal neteweyan bi jyandina ziman xwe jyandine, yn ku li ziman xwe xwudan derneketine, ziman xwe nedayne jyandin p bne. Lewma hebn nebna xelkek bi ziman w ve hatye girdan. Li gorey hindek lkolneran di nav van 400 saln dawy da ji 1000an zdetir ziman berze bne ne. Di rewşa ro da ji 6000 zimann ku tne axivtin, bahra pitir bi tehlkeya nnebn ve rbir ne. Tehrbatn kolonyalzm, ko emperyalzma kultur j v yk dilezne. Şik tda nne.

Yk ji xelkn ku zerara mezin ji kolonyalzm, parebn koa bi dar zor dt j Kurd in. Kolonyalzma Tirk, Ereb Farisan ku Kurd razandine ser doşeka mirin, bi sedsalan e xwn ji dev Kurdan divereşnin. Hem bihayn netewey yn xelk Kurd hatin potek kirin. Kurdt hate bik kirin. Lewma ew zulma ku xelk Kurd dt, şa kşay, u xelkan nejyaye. Bi taybet TCy [Komara Tirkyey] poltkeke nedt ya asmlasyon di r bir navn gund yayn Kurd guhortin, navn zarokn nby bi zor kirine Tirk hertişt ku bhna Kurd j hat qedexe kir. Li ser v zihnyeta qedexety ya dewlet, hebna dibistann bi razan yn navey TVyn Tirk j, asmlasyon rab dereceya her xedar.

Bi xurtbna hereketa PKKy ya di nveka saln 1970y da, qedera Kurda j ya ziman Kurd j hate guhorn. Bi gotina birz Mehmd Baks, ku em bi rehmet bi br tnin; Ev ziman ku ber tin ji teref ronakbran ve rexbet didt, bi derketina PKKy ve milyonn ku ziman wan ji teref TCy ve hatib kill kirin, veb. PKKy tirsa TCy şkand. Kurd kifin xwe dirand kasetn Kurd ne tin li Kurdistan, li metropolan j rexbeteke mezin dt. Ger astengn ferm li pşya ziman Kurd ranebibn.

Belm miltann PKKy singn xwe beramber fşekan kirin sper dane legal kirin. Gelek xwn rijya. Bedel w gelek giran b. PKKya ku herdi xurt dib, pşy bi weşana rojnameyan, paş j bi weşana radyoyan Kurd ji nnebn rizgar kir. Kovarn mzah yn Kurd, pirtkn Kurd bazar ars xemilandin. Kurd d b zimanek axivtin j hate hez kirin l hate geryan.

Li ser van, kar xebatn ji weşana Med TV heta Roj TV, ku di pşvena ziman Kurd da roleke unverstey leyist, kampanyaya Parlementa Kurdistan ya li dervey welat ya Kurd bifikire, Kurd biaxive, Kurd binivse konferansn li ser ziman yn ku enstituyn Kurd amade kir dewam kir. kelebeya li ser ziman Kurd hatye danan hate pare kirin.

Li ser v yk gaveke drok j KNKy avt. Dij tehlkeya otoasmlasyona hey, bi armanca ku ziman Kurd bidin hez kirin, pşve birin bidin axivtin, di kombna xwe ya gişt ya 2006 da, biryareke drok wergirt 14 Gulan wek Cejna Ziman Kurd qebl kir. Di manaya xwudanderketin pşvebirina ziman Kurd da ev biryara KNKy biryareke gelek giring e. Şik tda nne. Ev cejna ku d ewil car 14 Gulan bte proz kirin, d hem mil bide pşvena ziman Kurd, hem j d hessasyeta li ser ziman Kurd bilind bike.

Di v arovey da ji bo xebata KNKy ku cejna ziman Kurd bike tradisyon divt destek bte dan. Rya ku manay bidine v cejn j ew e ku, li mal, li kar, li dibistan, li kolana, bi kurt li hem warn jyan bi Kurd bte axivtin, bi Kurd bte xwandin nivsn ya her giring j ji ziman Kurd bte hez kirin.

iku: Ziman Kurd ziman me ye. Ziman Kurd ev rewşa me ye. Ziman Kurd hebna me ye. Ew winda nabe, heta em hebe.

[*] Krt Dili ve Krt Dil Bayramı

10. 05. 2007, Yeni zgr Politika

Kurdya w: ROJAN HAZIM

**

 

Cejna Ziman Kurd

14 Gulan 2007, Yeni zgr Politika

MEDENİ FERHO

Gel Kurd di demjiyana royn de, li ser azad, aşt demokrasiya chan diaxive. Ev destniya geln bindest e. Dema geln bindest, ji bo jiyaneke bi rmet dest bi tkoşn kirin, pwiste destdirjiyan li bext chan bikin. Destdirjiya li bext chan, hiş ramann n, siyasetn n, felesefeyn n di afirne, r şivleyn n derdixe hol. Di her al de erdhejnek dibe. Dema geln bindest hebin, ademiyet nne, maf mirovan bin p dibe, maf jiyaneke bi rmet azad tune ye; bext chan tkye, zordest, wran talan dest p kiriye; yase, rbaz, peyam peymann navnetewey gerdn ji hol hilatine. Bi gotineke din, hinek ji gelan hene ku di şaristaniya chan de, di rmetdariya jiyan de cih xwe ne dtine. Lewra dixwazin bigihin xisletn proz yn chan jiyan. Ev j, w gel pwist şer dike. Gel Kurd j, yek ji van gelan e di nava civata chan de bxwed bxwedan e. Lewra, piral, berfireh li eniyn cuda cuda şer dike. Dijmin gel Kurd, dixwazin ku despotzma pirran droka xwedest, gel Kurd gunehkar bikin, bikujin, proziyn w p bikin. L em dikarin bi şanaz serbilind destnşan bikin bibjin ku, Tkoşna Azadixwaz a Gel Kurd, li dij v destn droka xwedest, tkoşn kir paşerojn gel Kurd, ji wranzariy xelas kirin. ro serazadn gel Kurd, li her ar aliyn chan, di nava şerek piral berfireh de ne. lan kirina Cejna Ziman Kurd, eniyeke n, l dijwar ya şer e. Gel Kurd, xwe siparta bext chan, xwe avte tor bext nav mirovaniy. L Kurdan ev dexalet bi xwna xwe da. Gel Kurd ku bbext, bextreş xiyanet baş nas dike, ro, xwed hz e ku nirxn xwe, bi diparze. Yek ji van nirxan kultur e. Kultur xweser Birca babl e. ziman.. Kultur eger xisletek ji ya hebna netewey be, bguman ziman xeleke sereke ye. Pir balkş e ku geln cran, ji bo şaristan kultura xwe zind bigirin ser li nirxn gel Kurd dane. Feylesof Frens, Paul Valery dibje: Bedena şr, ji lawirn dixw pk te. Dijminn gel Kurd j, ji bo ecdad kultur nirxn xwe bikin, pişt talan diziy, kultur, ziman hebna gel Kurd nkar dikin. Gel Kurd, li hember v dorpana berfireh, kirt zexim, li gelek eniyan şer dike sefaleta chan diqre. Tkoşna 30 sal şoreşek derxistiye hol. Ev şoreş, bye sstem asoyn dtin nrna gel Kurd di epereke berfireh de vekiriye. Greva birbna Starsbourg şerek e Meşa Strasbourg hwd. şerek e Proz kirina Cejna Ziman Kurd li paytexta YE Bruksel, li avaniya KNK şerek e. 10 Tebaxa 1702 an, Saint-Just li parlamena Frensa, Destura Bingehn pşkş parlamenteran dikir digot: ro em li ser azadiya chan diramin diaxivin, Geln Chan we temaşe dikin hun li hember azmuneyeke mezin in. Roja ku we Destura Bingehn da gel Frensa, hun qiral, -tacdar- ji hol rakin, hn bi peyama bingehn, bersivek bidin chan. Her gel layiq jiyana bi rmet xiret e. Ev gotinn ku ber 295 salan li parlamena Frensa olan vedidan, ro li salonn Kongreya Netewey a Kurdistan bi rengek cuda olan vedidin. Gel Kurd, şer azadiya geln bindest dike. Chan, di azmneya azad, maf mirovan huquq navnetwey de, di sinif-pol de ma. Ilan kirina Cejna Ziman Kurd, xwed derketina li nirxn geln bindest e. Di demeke ku li Strasbourg 18 cengawern Kurd, can xwe, ji bo xwed derketina li rmet xreta Kurd, li ser ferş teneşr dirj kirine, lan kirina Cejna Ziman Kurd, pirr watedar e. Bar v kar proz li ser miln şakirdn ziman Kurd ye. Em iqas gunehkariy bikin aliy dijmin kefika gunehn wan giran bikin xr nake. Saziyn kultur yn Kurd j, pwiste bizanibin ku Ferheng nasnameya ziman gelan e ne ten dewlemendiya ziman destnşan dikin, zanistiyn dema xwe j himbz dikin pwiste kmasiyn di v hl de bne temam kirin. Larousse, xweser pirtkxaneyek e. Ziman, saziya hunandina dengn civak ye xwed taybetmendiyn giyan netewey ye. W. Humboldt dibje: Ziman gelek giyan w ye, giyan w j ziman w ye. Bar v kar giring li ser miln, rojnamevan, entel, rewşenbr, arstokras pirtir ji her kes li ser miln nivskaran e. Pwiste ev n bijarte, di berz kirin, pşxistin xurtkirina kadroyn gotina edebiyata Kurd de, bi termnolojiyn cda yn civak jiyan, di rengek şoreş de di sinif- pol de nemne. Eniya n bijrate, heya ro di şer gotin de, serneketiye. Hviya me ewe ku ji niha p de serketin bte bidestxistin. Cejna Ziman Kurd, li gel Kurd proz be.

**

Prozbahya Cejna Ziman Kurd ji nav gerlla j hat.

Nivskar ronakbr Hesen Huseyn Denz digel prozbahy, nivsarek j şand. Belm mixabin ku ji ber mzanpaja rperan me birek ji nivsar wergirt. Name nivs li jr in:

Heval Rojan,

Beyankirina we ya li ser Cejna Ziman Kurd min xwend, gelek kfxweş bm. Veqetandina rojek ji bo ziman kurd pwstiyek grngiyek e. Bi v sedem ez j cejna we proz dikim hv dikim ku ji aliy gel me ve weke cejneke netew were pejirandin, himbzkirin prozkirin. Em j tişta ji dest me were, em bikin.

Li gel silav rzn germ.

Hesen Huseyn Denz

13 Nsan 2007

**

ZIMAN HEBN E;

BZIMANBN TINEBN E!

Daw, em Kurd j bn xwed cejneke ziman xwe. Ji aliy KNK (Kongreya Netewey ya Kurdistan) ve, roja 14 Gulan wek Roja Cejna Ziman Kurd hatiye pejirandin beyankirin. Destpk em v roj li tevahiya mirovn kurd li giştiya mirovahiya chan, ya bi sed salan e li hember qirkirina li ser gel Kurd, ziman Kurd, and wjeya Kurd b deng dimnin dikin ku belk bi saya v roja cejna ziman Kurd hinek bala wana bikişe ser nirxn Kurdan hinek ronah bikeve wijdan wan ji bo rakirina zulma li ser ziman me qe ne nebin alkar dagirkern Kurdistan.

Dsa hvdar im ku ev cejna 14 Gulan ya ji aliy KNK ve hatiye beyankirin ji aliy tevahiya saz, rxistin, dezgeh kesayetn Kurd ve were pejirandin rmeteke t xwestin were dayn. Div ney jibrkirin ku ziman navgneke gelemper ye; ew ne ziman beşek, nek, komek, zayendek yan girseyek ye. Ew ziman giştiya nijadek kesn w ziman bikar tnin e. Brbaweriya wan kesan i dibe bila bibe ziman wana dikare hevbeş be rzikn rziman, xwedderketin jiyandina rziman her kes pwst girng dibne. Kesn demokrat j, yn sosyalst j, yn lberal j, yn faşst j ger di nava civakek de cih digrin ew civak zimanek bikar tne, b ku van cudahiyan bidin ber av, pwst e her kes li ziman xwed derkeve bide jiyandin. Ji bo v em wek civaka Kurd j; cudahiyn raman, ol, zayend i dibin bila bibin, div em tev li ziman xwe xwed derkevin ger ji aliy cihek ve ji bo lipşxistin jiyandina ziman me gaveke ern li ku der were avtin, div wek ew gav ji aliy me ve hatiye avtin em l xwed derkevin bidin jiyandin.

Bi v hizir hvdar im her Kurd li v pngava ji aliy KNK ve hatiye avtin xwed derkeve ji bo pşdebirin jiyandina w hem hz jhatiniya xwe derxne hol.

Bi van hest ramanan ez Cejna Ziman Kurd li tevahiya Kurdan cardin proz dikim.

Li gel silav rzn Kurdin.

HESEN HUSEYN DENZ

 

**

Prozbahya Sam Tan, serok Ensttuya Kurd ya Stanbol:

Cejna Ziman Kurd proz be!

Me j dixwest di v roja girng de di nav we bin, l bel ji ber pirsgirkn vzey me nekar li wir amade bin. Tkoşna gel kurd a ji bo azad parastina nirxn netewey her ku die geş gurtir dibe. Ziman kurd girngtirn nirx netewey ye. Parastin pşvebirina ziman kurd bar ser miln hem mirovn azadxwaz e. KNK di war tkoşna parastin pşvebirina ziman kurd de gaveke girng avt 14 gulan wek Cejna Ziman Kurd destnşan kir. Em v roj di ser de li rber gel kurd li tkoşern azadxwaz, li hem kurdn azadxwaz proz dikin. Em bawer dikin ku d ev roj di geşbna doza parastin pşvebirina ziman kurd de bibe destpkeke n. Bi van br baweriyan em Cejna Ziman Kurd li we proz dikin rz silavn xwe pşkş dikin.

Sam Tan

Serok Ensttuya Kurd ya Stenbol

Berdevk dem y Tevgera Ziman Perwerdehiya Kurd (TZPKurd)

11 Gulan 2007

**

 

Neyn ji Kurdistan yn li ser prozya

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd

ji rojnameya Yeni zgr Politika ajansa DIHAy:

Li Elkya Hekarya j Cejna Ziman Kurd hate prozkirin

Li Naveya Elk ya Hekarya bi munasebeta 14 Gulan Cejna Ziman Kurd, banga xwudanderketina li ziman Kurd hate kirin. Rxistina Partya Civata Demokratk (DTP) ya bajrk Elk, li ser 14 Gulan Cejna Ziman Kurd daxuyan da apemeny. Şehridar Elky, Fak Dursun Serok Rxistina DTPy ya navey Yusuf Temel j di nav da nzk 100 kes beşdar daxuyanya ku li avahy DTPy ya navey hatye dan bn. Serok Rxistina DTPy ya Elky Yusuf Temel, di daxuyany da bal kşa ser asmlasyona ku li ser ziman Kurd tte meşandin wisa got: Tin binas (sebeb) hebna me xwudanderketina li and ziman me ye. Em Kurdy pşda bibin dewlemendyn w bi chan bidin nasn. Pişt axivtinan hindek nivsarn li ser ziman Kurd hatin xwandin derheq ziman da agah hatin dan.

14.05.2007, Elk

**

Li Wan j Cejna Ziman Kurd hate proz kirin:

WAN - Partiyn syas rxistinn civak yn sivl yn li Wan, 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd bi daxuyanyek proz kirin. Rxistina DTPy ya Bajr Wan, GO-DER, YODER, Şax HDy, TUHAD-DER, Şax KURD-DER, Komeleya Hevwelatyn Azad, Navenda and Hunera Serhed, Mala Dengbjan TZP-Kurd, bi munasebeta 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd li Kueya Huner daxuyanyek hevpar dan apemeny. Li ser nav sazyan Rvebir Şax KURD-DER y Wan Selm Ozkan daxuyan xwand. Ozkan, dyar kir ku ziman nasname, rmet hebna miletek ye da zann ku miletek bziman weke miletek mir ye. Ozkan, got ku mixabin bi salan e ji aly hzn serdest ve bi rengn cuda li ser ziman bihayn xelk Kurd yn her xwezay poltkn inkar ji hal rakirin tne meşandin. Ozkan, na ziman ku di ser da ziman, bihayn netewey Kurd tne inkar kirin, ji ber v yk bi rengek sstematk zext zorn li ser xelk Kurd tne zde kirin. Ozkan, got ku bi taybet j li ser and, huner ziman Kurd poltkn qedexekirin, inkar, asmlasyon nnekirin tne domandin. Ozkan, daxuyand ku her ku xebatn parastin pşxistina nasname ziman Kurd geş dibin, ev poltkn inkar nnekirin j zde dibin. Xebatn parastin her roj zdetir dibin.Ozkan, bal kşa ser xebatn parastina ziman Kurd wisa p da : Li hember van poltk kiryarn li dij huqq mirovahy tkoşna ji bo parastina nasname ziman Kurd j, her roja die geş gurtir dibe. Tkoşna hişyar hişmendya parastina ziman Kurd şikandina poltkn asmlasyon otoasmlasyon her roja die pş ve die. Nşana v yk ya her berbiav j lankirina Cejna Ziman Kurd ye. Ozkan, bang li hem Kurdan j kir wisa daw li axivtina xwe na: Em bang dikin ku hem derdorn Kurd xelk Kurd bi u reng poltkn asmlasyon otoasmlasyon qebl nekin li dij v yk derkevin. Divt ney ji br kirin ku ziman nasname rmet e, divt wek hem xelk neteweyan li nasname rmeta xwe xwudan bte derketin. Bi v munasebet, em bi hvya ku hem zimann chan ziman Kurd azad bibin Cejna Ziman Kurd li xelk Kurd proz dikin.

DHA - YENİ ZGR POLİTİKA

15 Gulan 2007

**

Prozyn d yn 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd

KNKy 14 Gulan wek Cejna Ziman Kurd lan kirib. Ji bo v yk pr li gelek cihan Cejna Ziman Kurd hate proz kirin.

14 Gulan ku ji aly Kongreya Netewey ya Kurdistan (KNK) ve wek Cejna Ziman Kurd hate lan kirin, bi resepsyonek li merkeza KNKy li Bruksel hate proz kirin. Li Wan Enqerey j bi şahyan hate proz kirin. Herwisa, şehridarya Pirss j şahyek organze kir. Dsa li naveya Elk ya Hekarya j bi munasebeta 14 Gulan Cejna Ziman Kurd, banga xwedderketina li ziman Kurd hate kirin.

Resepsyona KNKy bi axivtina Endam Konseya Rvebir ya KNKy herwisa Serok Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy Rojan Hazim dest p kir. Gelek kes beşdar resepsyona ku li merkeza KNKy ya li Bruksel hatye amade kirin bn. Hazim di axivtina xwe da roja Cejna Ziman Kurd proz kir got: ro 14 Gulana 2007 ye di droka Kurdistan da ewil car e ku rojek wek Cejna Ziman Kurd tte proz kirin. Ziman Kurd yk ji wan zimanan e ku cejnek heq kirye. Heta ro gelek ziman bi ber asmlasyonn xelk dewletn serdest ketine hindek ji wan j mixabin ku helyane ketine nav rpern drok. Belm, ziman Kurd ji v kadastrofa mezin, bi ket rab j be, xwe rizgar kirye jyana xwe garant kirye. Ev berxwedana ziman Kurd di km zimanan da tte dtin. Km ziman hene ku li ber asmlekirin birandina her dijwar karne xwe li ser pya jnde bihlin. Ger ew rişkarya asmlasyonst hj j dom dike li ser Kurd bi taybet j li parey bakur, li Tirkyey, Tirkzasyon di dereceya her birandr da tte domandin. Belm heke bi gişt li rewş bte nrn, herend jar lawazkirina Kurd bte dtin j, l mirandina Kurd ji teref asmlatorn Tirk ve d ne mumkun e, ji ber ku bizava netewey ya xelk Kurd, wek pla ava bihar frya ye ev pşkevtine tesra poztv li ser ziman j dike bi kar nana Kurd her die pşdikeve. Vca ji ber v berxwedana proz ya ziman Kurd ya beramber asmlasyona Tirk zimann d yn dewletn serdest yn Kurdistan, cejna ziman d heq ziman Kurd ye j. Hazim bi br xist ku, KNKy sala 2006, bi pşnyara Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy 14 Gulan wek rojaCejna Ziman Kurdqebl lan kirine 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd li netewey xwe, li netewey Kurd proz kir. Pişt axivtina Hazim, endam komisyona ziman Nzamedn Tog j axivtinek kir. Her wisa Hozan Dilovan bi cumbuşa xwe kur w Reşo j bi meya xwe, sazbend Hekm j bi bilra xwe muzkeke xweş pşkş mhvanan kirin. Ji byanya nivskar Dogan Ozguden xanima xwe, serok Institute for International Assistance and Solidarity, Gerd Greune, ji Belk end kesn d yn Belk beşdar resepsyon bn. Ji organzasyonn Kurdan j, serok KNKy Al Yigit, serok Kongreya Gel Zubeyir Aydar, serok PYDy Fuad Barzan, serok Ensttuya Kurd ya Bruksel Derwş Ferho, serok Civata slam ya Kurdistan Mela şafi, serok Ykitya Mamostayn Kurdistan Muharrem, ji Yek-Kom Bahadn Dogan, temslkar PDK-Iran, Kawa, ji nivskaran Haydar Işik, Meden Ferho ji Roj TV Radyoya Deng Mezopotamyay herweha gelek mhvann d j beşdar resepsyon bn. Di resepsyon da xwarinn edet ji mhvanan ra hatin pşkş kirin.

Xwed li ziman xwe derkevn

Herwisa 14 Gulan  Cejna Ziman Kurd li Wan j bi şahyan hate proz kirin. Di şahyan da bang li hem kesan hate kirin ku li dij asmlasyon zulma  li ser ziman, herweha otoasmlasyon tbikoşin xwed li ziman derkevin. Şahya ji aly şax KURD-DER ya Wan ve hatye organze kirin, li Salona Navenda and Huner ya Serhed (SKSM) hate kirin. Rvebir şax KURD-DER Selm Ozkan ku axaftinek kir, na ziman ku ew d ji bo rakirina asmlasyona li ser ziman, tbikoşin. Ozkan, bang li hem Kurdan j kir ku li dij zulm, asmlasyon otoasmlasyona li ser ziman Kurd tbikoşin xwed li ziman xwe derkevin. Pişt axivtin, şah bi şanoyek ku bi yk kes tte leyistin mijara w asmlasyon otoasmlasyona ziman Kurd b, dom kir. Bername bi strann dengbjn Mala Dengbjan ve daw b.

Li Enqerey eleqeya ciwanan zde b

Li Enqerey j, bi heman munasebet, ji aliy Meclsa Tevgera Ziman Perwerdahya Kurd (TZPKurd) ya Enqerey ve, li avahy Kurd-Der şahyek hate kirin. Gelek kes ku piranya wan ciwan bn beşdar şahy bn. Şah bi rzgirtina şehdan dest p kir. Di şahy da endam Meclisa TZPKurd ya Enqerey hsan Kandemr, li ser manaya roj axivtinek kir li ser giringiya cejnan ya di jiyana kesan civak da rawesta. Kandemr weha got: Cejn di jyana kesan civak da di heman dem da şah ne. Pişt axivtinan, kifteya xav hate kirin, şano leyizn Kurd hatin nşandan rokn Kurd hatin gotin. Şahya ku dengbjn Kurd bi dengn xwe rengn kir, bi dlan bi daw b.

Cejna Ziman Kurd li Pirss hate proz kirin

Şehridarya Pirss, bi munasebeta 14 Gulan Cejna Ziman Kurd li Salona şanoy ya Navenda and ya Prz. mam Şahn şahyek pkna. Di şahy da Serok Rxistina DTPy ya Rihay brahm Bnc, şehridar Pirss Ethem Şahn, Serok Rxistina DEHAP ku xwe fesh kir ya Rihay Ahmet Dagtekn, nnern KESK, daykn şehdan nzk 100 kes amade bn.

Di şahy de Endam Kurd-Der Cd mrek, na ziman ku ziman nasname, rmet hebna miletek ye. mrek, daxuyand ku ji bo ku ziman Kurd pş bikeve dewlemend bibe, lazim e hem civak di hem warn jiyan da bi Kurd biaxive wiha got: Divt d em dest ji ziman serdest byanyan berdin. Pwist e ziman civak, ziman bazirgany ziman siyaset bibe Kurd. Heta ku di hem qadn jyan da Kurd ney bikarnan, pşve nae. Mirov bi ziman xwe mirov e. Dsa neteweyek bi ziman xwe heye.

CK: Inkara Kurd ne li gorey musulmanty ye

Dsa Civaka slam ya Kurdistan (CK) ji bo 14 Gulan Cejna Ziman Kurd daxuyanyeke nivsk weşand got ku inkara ziman Kurd ne li gorey slamyet ye. Serok CK Mela Şafi bal kşa ser xebata Ehmed Xan got; Em ro ji mamosteyn Kurd dixwazin ku wek mamostey mezin ji Kurd hez bikin xwed li Kurd derkevin. Mela Şafi da zann ku Kurd zimanek bi qmet e xwest xwed li ziman Kurd b derketin.

16 Gulan 2007

Yeni zgr Politika,

Navenda Neyan

**

Li Hekarya prozya

14 Gulan, Cejna Zimane Kurd

Kurd-Der, li avahyek li kleka Aka Hali Saha ya Gever hate vekirin. Şehridar olemrg Metn Teke, şehridar Gever M. Salh Yildiz, Serok Gişt y Kurd-Der Mehmet Mazhar Akbaş nnern rxistinn civak yn sivl bi tevah nzk hizar kes beşdar vekirina avahy bn.

Rvebir şax Kurd-Dera Gever Qahir Batey ku di merasima vekirin da axivtinek kir, got ku vekirina şax Kurd-Der di nihe da watedar e. Batey, dyar kir ku di demek ku zulma li hember ziman Kurd zde bye da şax komeley vedikin wiha dom kir: Tam di serdemeke ku ziman me bi nnebn ra r bi r maye da vekirina sazyek wiha, w di hla xwedderketina gel ya li ziman xwe da, ristek giring bilze. Ji ber ku ziman me rast otoasmlasyon tt. Heriqas pergal ji bo nnekirina ziman me di nav hewildanan da be j, em j li hember ziman anda xwe, xerb dimnin.

Serok Gişt y Kurd-Der Mehmet Mazhar Akbaş j dyar kir ku Kurd di nav zimann hatine qedexekirin da cih digire wiha dom kir: Mirov nikare li hember v yk nerazbn nşan nede. Ji ber ku ev ziman pir dewlemend, Mem Znan, Cegerxwnan gelek bihayn d ku bne destan, derxistiye hol. Ji ber v yk, hurmeta xwe ji bo kesn ku ziman Kurd belav dikin di v ry da gelek bedl dane pşkş dikim. Hebna miletek, bi ziman w xuya dibe. Şehridar Gver M. Salh Yildiz j di axivtina xwe da got ku sazyn ji bo azadkirin ragihandina Kurd hatine ava kirin, gelek pş ketine.

Pişt axivtinan, kokteylek hate dan bi awayek temsl, dersa ziman perwerdehya Kurd hate dayn.

DHA / OLEMRG

16 Gulan 2007

Yeni zgr Politika, Navenda Neyan

**

Nameya li ser 14 Gulan

Bo Sam Tan

Serok Ensttuya Kurd ya Stanbol

Kek Sam,

KNKy bi pşnyara Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy 14 Gulan wek roja Cejna Ziman Kurd qebl lan kirye. Kongreya KNKy ya 2006an di 13-14 Gulan da pkhat. Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy di roja duy ya kongrey da, anku di 14 Gulan da hate damezrandin.

Komisyon j gava li ser xebata bi gişt ziman Kurd plan programa xwe amade kir, bo ziman Kurd j bi giring li ser hewcehya cejna ziman rawesta ev roja duy ya kongrey, anku 14 Gulan, bi ykdeng wek roja Cejna Ziman Kurd teklf kir bi ykdeng j hate qebl kirin.

Ev gave di kombna 12 Tebaxa 2006 da li Koln ji teref hem rxistinn sosyopoltk sosyokulturel ve j hate qebl kirin KKKy j destekeke mezin da v biryar.

Ewil car d 14 Gulana 2007 bte proz kirin.

Bi hvya ku bibe eperek xurt y bizava parastina ziman Kurd.

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd li xelk me, li we hemyan proz be.

Digel silavn dostane.

ROJAN HAZIM

Serok Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy

11 Gulan 2007

**

Spotn Kampanyaya ziman Kurd

Mesajn kurt balkş ji bo xelk Kurd:

Day, babo, digel min bi Kurd biaxivin!

Em dayk, divt digel zarokn xwe bi Kurd biaxivin!

Kurd makziman me ye, divt em zarokn xwe bi Kurd mezin bikin!

Kurd makziman me ye, Kurd ziman bab baprn me ye, divt em bi Kurd biaxivin!

Kurdnya xwe divt em bi Kurd bikin!

Kurdy biparzin, iku parastina Kurd, parastina Kurdety ye!

Ziman Kurd, stna ragir ya netewey Kurd e, w stn saxlem ragirin!

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd ye, bila li xelk Kurd proz be!

Her reng nivsa xwe bi Kurd xiyal bikin bi Kurd binivsin!

Neyn jyan bi Kurd bibihzin bixwnin!

Em Kurd biaxivin, Kurd bixwnin Kurd binivsin!

Axivtin, xwandin nivsna Kurd, divt bi Kurd be!

Bo hunermend Kurd, hunera her mezin, hunera xwe bi Kurd kirine!

Kurd ? Pşy bi ziman xwe, bi Kurd biaxive, paş j end zimanan bizan fayde ye!

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd ye, ji br nekin, proz bikin!

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd, bila li netewey Kurd proz be!

* Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKye *

**

14 Gulan, Cejna Ziman Kurd li Kurdistana Federal j hate proz kirin.

Ney li jr ji DIHAy ye di zgr Politikay da hate weşandin.

Kurd nasnameya Kurdan e

 14 Gulan ku ji hla Kongreya Netewey ya Kurdistan (KNK) ve wek Cejna Ziman Kurd hatib lan kirin, ji hla roşinbrn [ronakbrn] Herma Kurdistana Federal ve j bi ern hate pşwaz kirin. 

Roja 14 Gulan pişt ji hla Kongreya Netewey ya Kurdistan (KNK) ve wek Cejna Ziman Kurd hate lan kirin, li tevahya devern Kurd l dijn tte proz kirin. Li Herma Kurdistana Federal j ev roje bi ern hate pşwaz kirin. Roşinbrn li Herma Kurdistana Federal ev roj li hem gel Kurd proz kirin nrnn xwe yn derbarey roj da ji DHAy ra nan ziman. Mamoste Mihemed Osman li ser mijar daxuyand ku bi salane ji bo standartkirina Kurd xebat dimeşne di v mijar da pirtk nivsne. Osman, nrnn xwe yn li ser 14 Gulan bi van gotinan nan ziman:

Pirsgirka sereke j cudabna zaraveyan e

Ji bo neteweyan ziman pir giring e. Ji ber v yk j Kurd nasnameya hem Kurdan e. Lazim e hem hewildan xebatn me ji bo pşvebirina Kurd bin. Di ziman me Kurd da niha hindek pirsgirk hene. Pirsgirka sereke j cudabna zaraveyan e. Lazim e ev kşe bte areser kirin. Lazim e zaraveyn nzk hev bn cem hev yekityek di nav ziman Kurd da bibe.

Alfabeya Latn zdetir li gor kurd ye

Li ser cudabna alfabeyn ji hla Kurdan ve tne bikarnan j Osman derbir ku piranya Kurdan tpn Latn dizanin bi kar tnin. Osman axivtina xwe weha domand: Herweha tpn Latn zdetir li gorey Kurd ne pdiv peywirn ziman Kurd baştir bi cih tnin. Ji ber ku ev alfabe ji bo hem zaraveyn Kurd tte bikarnan guncan e j. Ku alfabeya Latn bte bikarnan, d ev yk di nava hem zaravayan da standartbnek pkbne. Bikarnana tpn Latn hevgirtina zaravayan, d ji bo standardbna ziman bibe bingeh. 

Binemaya her mezin ziman e

Droknas Helbestvan Abdulxaliq Sersam j na ziman ku meseleya her mezin ya di dest Kurdan da may ziman Kurd ye. Sersam wiha dirj da axivtina xwe: Ziman bingeh her tişt ye. Tişt neteweyan dike netewe ziman e. Miletek ku zimanek yekgirt dewlemend hebe u caran ji hol ranabe. Hvya min ew e ku hem roşinbr [ronakbr] ji bo ziman Kurd bixebitin. Lazim e em zimanek wisa pşve bibin ku li Amed, Hewlr, Mahabad hem Kurdistan p biaxivin. Ez dixwazim hem Kurd ji zaravayn hev fhm bikin...

15 Gulan 2007

ADNAN MISTEFA / NHAT KAYA

DHA / HEWLR

YENİ ZGR POLİTİKA

**

[Ev nivsn li jor di KNK Bulten hj. 3, Trmeh 2007 da hatine weşandin.]

**

Ziman me; nasname rmeta me ye

Ceml BAYIK

23 Gulan 2007

[Serkan: www.azadiyawelat.com]

Yek ji poltkayn civak yn ku mtingehkar her zde ser l dide asmalosyon e. Ev bişavtin tunekirina anda gelek fade dike. Armanca mtingeriy ew e ku bi ziman anda xwe ziman anda kurd btesr bike, bifetisne. Ziman anda mtingeriy bi v away pşve die, di qada xwendin, nivsandin, axaftin, siyaset aboriy de dibe and ziman rxistinbn xwefadekirin.

Heke bdil kurd were bikarann, hng zirar dide kes dişixulne. Di van mercan de ziman anda mtingeran, ziman anda kurd tne rewşa ku nikaribe xwe ser piyan bigire. Ji ber ku ziman anda kurd nebye ziman serdest nivsk, bisazbna xwe yektiya xwe pk neaniye dikeve rewşek ku nikaribe xwe biparze bij. d di van mercan de asmlasyona li ser gel kurd w ten bi qada ziman and ve bi snor nemne, w di tevah qada civak de pk were her bie w hebna gel kurd bikeve xeterey. d w di her qad de sazkirina xwe li gor mtingeriy pk b w ji rastiya xwe dr bikeve. Di bin zext, komkuj, nkar mhay de bi nasname, ziman anda xwe jiyana serbest azad w pir zehmet bibe, heln, tunebn her bie w kr bibe

Li ser gel kurd tunekirin ji xwe drxistineke bnsaf diqewime. Ya ku pk t tam poltkayeke nijadkujiy ye. Di encama v poltkay de gel kurd civaka mtinger re dibe yek. Ev ketina bin fermana mtingeriy ye. Heta ziman and ney tunekirin ne gengaz e ku nasname, heyn azadiya gelek b tunekirin. Ziman nasname, ruh, hebn, pşeroj kesayetiya gelek ye. Gel ziman xwe winda bike, gelek ku ev hem winda kiriye tune bye. Tu gelek nikare b ziman bij, nikare nasname hebna xwe biparz. B ziman pş nakeve w hebna xwe winda bike. Ziman; xwe pşxistin, xwe fade kirin, xurtkirin, xwe dan qeblkirin, hebna xwe dan pkann, kesayet, nasname bidestxistina ruh e.

Dixwazin bi qedexekirina kurd, bi zor, ziman xwe bikin serdest w armancn xwe pk bnin. Gelek ku ziman xwe winda bike w hişmendiya xwe, wijdana xwe winda bike, w wateya xwe, hebna xwe, rmeta xwe her tişt xwe winda bike. Ger gel kurd dixwaze bij div li hember v xwed li ziman xwe derkeve, biparze pş bixe. Div bi kurd fikirn, axaftin, nivsandin, pşxistina yektiya ziman kurd mutleqe by dereng weke erka pşn bide pşiya xwe bi ser bixe. Yn hişyariya wan a ziman nebe li hember gel civak j hişyariya wan pir zde nabe, ger hebe j seqet e.

Bi awayek rast bi zanebna civakek, rast teşegirtina w, pkanna hebna w, bi pşketina zanistiya ziman drok gengaz e.

Tu civakeke ku ev zanistiya w nebe, winda kiribe nikare derfeta jiyan peyda bike. Ya ku gel kurd kurdan bi rastiya drok re rast bide naskirin, bigihne hev w bixe riya pşketina azad bi awayek tkz bi nivsk devk bikaranna ziman kurd ye.

Gel kurd gel her kevin Rojhilata Navn e. Ziman anda kurd, ziman anda ku destpk şoreşa neoltk day destpkirin day pşxistin e. avkaniya ziman anda me ji koka hind-ewrop pk t. Gel, ziman andeke ku şaristan afirandiye, her tişt şaristaniy pk aniye l ji aliy şaristaniy ve hewl t dayn b tunekirin nkarkirin. şaristaniya Sumer derbas qadn din kir gel kurd e.

Tev ku şaristan pir tiştan deyndar gel kurd e, ji v gel ku ew afirandiye tol hiltne. Weke destpk zext asmlasyona Smeran li ser kurdan pş dikeve. Her die ev zde dibe heta roja me t şekl di roja me digire. Bi netew-dewlet re pvajoya asmlasyon ya li ser ziman anda kurd krtir dibe. Zext bandora tirk, ereb, faris pş dikeve. Mtingern ku derfetn ziman teknk yn zde dibin bi kar tnin, ziman andn xwe pş xistine, zexta siyas zde kirine, bi v yek ziman anda kurd periqandine anne radeya tunebn.

Li xwedderketina nasname, ziman anda kurd dikin rewşa sc her giran, bi cudakar, xiyanet ve wekhev dibnin, k bje ew heye ji bo pşketina w bikeve nav hewldanek weke scdar t lankirin t cezakirin.

Her hindik qas mtingeran nn serdest n kurd j ji v encam berpirsiyar in. Di droka me de serdestn kurdan berjewendiyn xwe di hevkariya bi mtingeran, bi hzn dagirker re, di teslmbn bi xulamtiya wan de dtine. nn serdest n kurd, weke mtingeran ziman anda kurd km xwe dtine, j dr ketine, xweziya xwe bi ziman anda mtingeran anne, ew esas girtine, pşketina w and teşwq kirine. Di pşxistina asmlasyon de, di tunekirina ziman anda kurd de adeta bi dilxwaz erk girtine ser xwe. Serdestn kurdan ku ketine bin xizmeta mtingeran, y ziman, and nasnameya kurd parast j gel kurd e. Gel kurd ku kar hebna xwe biparze, bigihe roja ro, ev bi hza ziman anda kurd gengaz bye. avkaniya esas ya ev ziman and derxist pşxist, jiyana gel kurd berxwedana nşan w ye.

Pişt ku Tevgera Azadiya Kurd di bin pşengiya Rber APO de pş ket, bi v re pş li hewldann asmlasyon yn mtingeran serdestn kurdan n ji wan re xulamt dikirin hatiye girtin. V hz daye berxwedana pkanna nasname, ziman anda kurd.

Ber tkoşna Tevgera Azadiy kurdt adeta belaya ser b reva ji v belay pş diket. Di nav kurdan de pvajoya ber bi mtingeriy ve bazdan, bi w re byna yek, bi v away byna zilam peydakirina derfet jiyana fizk bi lez b. Ev lezbna pvajoya tunebn b. Bi Tevgera Azadiy re pş li v hatiye girtin byna kurd, bi kurd axaftin, ziman kurd jiyn bye weke rmetek. Ev destkeftiyeke pir girng e, l pwst e ev hn bhtir were tkzkirin. Tevgera Azadiya kurd merc derfetn pşketina nasname, ziman anda kurd afirand.

Di roja me de bikaranna teknolojiy j ji ber tevah qedexekirin bwate hştine, d ew cih derfet bne ku ziman anda kurd cih jiyan ji xwe re bibne pş bikeve. Erka her mirovek/e kurd e ku kesn di v war de keday proz bike, ji hewldann wan re bibe alkar. Div her kurdek pşxistina ziman anda xwe weke erka xwe ya esas fm bike.

Div ji ziman xwe, anda xwe hez bike, bide hezkirin. Div bi ziman xwe biaxive, bi ziman xwe binivse, bi anda xwe bij. Ev and ziman, and zimanek ku şoreşa her bingehn a mirovahiy pk aniye, pir nirxn mezin p daye qezenckirin. Div her mirovek/e kurd bi ziman anda xwe şanaz be. Div ziman mtingeran ji ziman axaftin    nivsandin derxe, div bi andn         wan nej, ji asmlasyon xwe tunekirin re xizmet neke.

Yektiya ziman, yektiya gelek diafirne, pşketina w j pşketina gelek, mezinbna raman rih w pk tne tkney dike. Cejna ziman kurd, ji yektiya ziman kurd, pşketina w, weke ziman axaftin nivsandin di nav gel kurd de serdestbna w re xizmet dike. Azadbna kurd tknena w pk tne. Fikirn, jiyan berxwedana hevbeş, ten bi hebn, yekt pşketina ziman gengaz dibe. Xwe naskirin, xwe pnasekirina gel kurd bi pşxistina ziman kurd gengaz e. Pkannn mtingeran n tunekirin yn li ser ziman and em dikarin bi xwed derketina li ziman anda xwe berteref bikin.

Ji bo ku em hebna xwe pk bnin, xwe bidin qeblkirin, ji bo em bikaribin bi azad demokratk bijn ferz e ku em ziman kurd weke ziman axaftin nivsandin pş bixin. Xwedderneketina li ziman anda xwe, windakirina nasnameya xwe, qeblkirina bşexsiyet brmetiy, pejirandina mirin ye. Ya mtinger didin ferzkirin, dixwazin pk bnin, ya ji bo kurdan layq dibnin, ev e. Tu mirovek/e kurd a mtinger layq w/ dibne qebl nake, berevaj w li hember v pir hrs dibe, v yek vediguherne rastiya zanistiy, zanistiy vediguherne rxistin, rxistin vediguherne alakiy, alakiy j vediguherne serkeftin.

Rmeta civak bixwebawerbn, li xwe xwedderketin e. Hza xwe zann pşxistin e. Ev j li ziman, and nasnameye xwe xwed derketin e. Cejna ziman kurd li tevah gel me proz be.  

***

 

Pirsn Yeni zgr Politikay

[Rojnamevan: Tahir Elmas]

 

Intervya

bi ROJAN HAZIM ra 

Ziman bi perwerdey rizgar dibe

Ziman Kurd bi taybet li bakur di nav tixbn ferm yn Tirkiyey da di xeter da ye, l bi bilindbna tkoşna azadiy ve, ew vraja tirsbar hatye zivirn, ji ber hind j ne li ber mirin ye. Ji embera mirin xilas bye.

Pirs:
1- KNK Roja Ziman Kurd awa ji bo i lan kir?
2- Li gor we ziman i ye, rola ziman di civak de i ye?
3- L gor we ziman kurd di bin xeterey de ye? Hn dikarin rewşa ziman kurd ya ro awa rave bikin?
4- Di demn daw de ligel asmlasyon oto asmlasyon j t niqaşkirin. Der bar mijar de dtinn we i ne?
5- Ziman kurd dikare awa b rizgar kirin? Proje xebatn KNK i ne, i difikire?
6 - Derbar Konferansa Ziman Kurd de ji kerema xwe tu dikar agahiy bidey?

TAHİR ELMAS, YP

Bersiv: ROJAN HAZIM, Serok Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy

1.       KNKy di 13-14 Gulana 2006 da kongreya xwe ya ji n ve avakirin [reorganzasyon] pkna. Di roja duy ya kongrey da, anku di 14 Gulan da li ser ziman perwerdeya Kurd biryarn giring hatin standin. Avakirina Komisyona Ziman Perwerdey j yk ji wan biryaran b. Komisyon programeke xebata li ser ziman perwerdey amade kir. Li gorey v program kampanyaya li ziman xwudanderketin hate plan kirin. Dij asmlasyona dewleta Tirk xemsarya xelk Kurd bi xwe ya di derheq bi kar nenana ziman da, anku dij otoasmlasyon xebateke xurt hate organze kirin. Daku şura netewey ya xwudanderketina ziman bte bilind kirin ziman bte parastin, hewceh bi eperek saxlem y bizava ziman heb. KNKy biryar da ku 14 Gulan bike roja Cejna Ziman Kurd hersal ev edete bte domandin ku br hizira li ziman xwudanderketin bte saxlem kirin. Cara pşn j di 14 Gulana 2007 da bi resepsyonek li merkeza KNKy, li seranser Kurdistan li dasporay j bi boşahya xelk 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd hate proz kirin. Di ser da KCKy bi hem sstem mekanzmayn xwe ve piştevanya v biryara KNKy kir li bizava ziman xwudan derket. Di roja cejn da serok Konseya Rvebir ya KCKy, Murat Karayilan bi vdeoe programek, digel berpirsiyarn komisyona ziman perwerdey ya KNKy, Insttuya Kurd ya Bruksel, Ykitya Mamostayan, Civata Islam ya Kurdistan Yk-Kom beşdar programa zind ya ROJ TVy b. Karayilan wisa got di mesaja xwe da: Biryara 14 Gulan, bi roja ziman Kurd be, em j biryareke di cih da dibnin. Bila rojeke ziman Kurd j hebe. Ziman Kurd belk di drok da, ziman her zde kevn di heman dem da ziman her zde di bin zext da mayye. Ji bo w j zimanek wiloy qedm proz, rojeke xwe hebe di cih da ye. Ji ber w yk em biryara we ya ji bo 14 Gulan bi roja ziman Kurdi be, em piştbazya w dikin [KNK Bulten, hj. 3, r. 13.Trmeh 2007]. [[Tam j li v xal, dixwazim bjim ku ev mesaja Karayilan, ya prozya ewil ya Cejna Ziman Kurd b. Di ser meha Gulana sal da dewleta Tirk ji bil rişn heway, şer pskolojk j dike daku xelk Kurd demoralze bike, dengbehsn nerast yn kuştina Karayilan belav dike. Ji ber protestoya v rişa dewleta Tirk propagandaya şer pskolojk, bi manaya piştevanya bizava netewey, Cejna Ziman Kurd ya sal, bila dyar tkoşna Murat Karayilan be.]]. Li bakur Tirkyey j TZP Kurd Insttuya Kurd ya Stanbol digel gelek komeleyn d yn Kurd cejna ziman bi boşahyeke mezin proz kirin. Herweha li başr, li rojhilat başrarojava j cejna ziman hate proz kirin. Ev tradisyon dewam dike. sal j Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy nsttuta Kurd li Elmanya bi hev ra, bi konferanseke li ser ziman, li Berln proz dikin. Konferans prozya cejna ziman ya sal bi slogann Parastina ziman Kurd garantya paşeroja netewey Kurd e Bo her reng asmlasyona li ser ziman Kurd d bes e! tne kirin. Piranya dewlet neteweyan cejnn ziman xwe hene. Bi van cejnan bizava li ziman xwudanderketin tte xurt kirin. Bi taybet ji bo ziman Kurd, ku adeta li ber aş asmlasyon tte hran, cejna ziman hzeke n ya li ziman xwudanderketin ye herweha motvasyoneke ku xelk hem bihay ziman xwe bizane, hem j biparze.

2.       Ziman hem alet tkil di hevdu gihiştinye, hem j huvyeta xelk neteweyan e. Herdu fonksyon j by hevdu nabin hevdu timam dikin. Rola ziman bi msyon ziman ve girdayye. Ziman ji bo hem xelk neteweyan, civatan nşaneya hebn ye. Ziman by xelk netewe, xelk netewe by ziman xwe nabin. Pkve hene. Br hizir bi rya ziman reng ry dide civat. Lewma rola ziman bingehn e di jyana xelk, netewe civatan da.

3.       Ziman Kurd bi taybet li bakur di nav tixbn ferm yn Tirkyey da di xeter da ye, l bi bilindbna tkoşna azady ve, ew vraja tirsbar hatye zivirn, ji ber hind j ne li ber mirin ye. Ji embera mirin xilas bye. Belm li mil d, di prosesa pşvena ziman da astengn mezin j hene. Yk ji wan asmlasyona dewlet ye, yk j otoasmlasyona xelk bi xwe ye. Li Tirkyey, her die nufsa Kurd ya bi ziman xwe, bi Kurd, diaxive km dibe. Eve bi ser xwe xeterek fade dike. Jar lawazbna ziman digel xwe feqr xzanya ziman j tne. Ziman ji aly term gotinan ve km dimne. Gava ziman di nav sstem perwerdey da nehate bi kar nan, biv nev ziman paş dikeve ro ziman Kurd li bakur Tirkyey bi v tehlkey ve rbir ye. Ji aly bi gişt ziman Kurd ve j, du alfabet pişta bizava pşvena ziman dişkne tesreke gelek negatv li ykitya ziman Kurd dike.

4.       Asmlasyon, ji teref dewletn dagrker kolonyalst ve tte kirin rişa kuştin ya li ser ziman ye. Otoasmlasyon j ji teref xelk bindest ve mixabin tte kirin xelk bindest ziman netewey serdest bi kar tne, bihay nade ziman xwe di bizava xwudanderketina ziman xwe da xemsary dike. Ev nisaxye bi taybet li bakura Kurdistan Tirkyey heye ku av dikşe ser aş asmlasyona dewleta Tirk ya li ser ziman Kurd. Ji ber hind j, divt hem dij asmlasyon, hem j dij otoasmlasyon, anku asmlasyona xwebixwet reftareke xurt bte nşan dan tkoşneke organze bte dan.

5.       Heke em bi hevokek bjin, rizgarya nha ya ziman bi rizgarya xelk Kurd Kurdistan ya mezin ve girdayye. L eve proseseke dirj e. Ji ber hind, tkoşn pkve divt bi ziman Kurd bte dan. Anku ziman Kurd divt bte jyandin. Eve j bi rik bi kar nana ziman dibe. Di jyana rojane da, di her xeleka jyan da divt ziman Kurd bte fonksyonel kirin. Bilindkirina v şura netewey giring e KNK bi van reng xebatan dixwaze di gava pşn da v br hizir bide rniştandin. Li aly d, ziman divt di nav sstem perwerdey da bte bi kar nan. Zimanek heke nebe ziman perwerdey, biv nev paş dikeve, iku ji fonksyonelya jyan dr dikeve. Lewma divt giringyeke mezin bte dan ji bo bizava ziman ku bikeve nav sstem perwerdeya ferm li Tirkye, ran Sryey. Yk ji karn sereke bingehn y KNKy j ev e ku netewey Kurd serwext bike, tbigihne ku li ziman xwe xwudan derkeve.

6.       Konferansa Ziman Kurd, di programa Komisyona Ziman Perwerdey ya KNKy ya 2006 da ji xwe heb. Plan komisyon ew b ku di mideh du saln xebata KNKy da ev konferanse bte kirin. Ev konferansa di 14 Gulan, Cejna Ziman Kurd da li Berln tte kirin, li gorey v plan digel Insttuta Kurd li Elmanya bi hev ra hatye organze kirin. Di konferans da zdetir pirs pirsgirkn ziman yn gişt, rewşa zaravayan poltka ziman d bte axivtin. Ji hem pareyn Kurdistan dasporay niviskar, ronakbr akademsyenn Kurd hatine vexwandin. Konferans du roj in, 14-15 Gulan, li avahy Parlementa Eyaleta Berln, li Salona Kultur tte kirin. Problemn ziman Kurd helbet tin bi yk-du konferansa areser nabin, l axir bi gişt konferans platformn gotbj, axivtin riberizan e. Ev konferanse j xelekeke ji wan rze xebatan. Ev platformn zanyar ji aly dayna perspektvan ve, relatven j be, xizmeta pşvebirin areserkirina pirsn ziman dike. Ev konferanse ji aly beşdaran ve j tr tij ye em di w bawery da ne ku d encamn bikr, berwer ker ji konferans derkevin.

8 Gulan 2008

Not:

Ev roportaj di YENİ ZGR POLİTİKA, 14 Gulan 2008 KNK Bulten, hj. 6, Teşrn-Mijdar 2008 da hate weşandin

ser