22ê Tîrmehê û 22 parlementerên lîsteya Kurdistanê
ROJAN HAZIM
Ji hilbijartinên 22ê Tîrmeha 2007ê, 22 parlementerên lîsteya Kurdistanê derketin. Gerçî du ji wan ji dîasporaya mezin, ji Stanbolê, hatine hilbijartin ku yêk jî jê serokê ÖDPyê (Partîya Azadî û Piþtgirîyê) Ufuk Uras e û ew jî ji nav lîsteya namzetên ”Hizar hêvî” hate hilbijartin. Ev hejmare têra grûb dananê dike û ji xwe biryara vegerîna nav DTPyê jî dane û Kurd bi navê partîya xwe êdî xwudan grûb in di parlementa Tirkîyeyê da. –[Heke ”qezayên meçhûl” bi serê wan neynin, anjî ji ber vê tabloyê parlement neyête belav kirin, ku guhên ertêþê mûç in!.]- Bi gotina parlementerên Kurd yên Rojhilatê yên demê Hatemî li parlementa Iranê, di parlementa Tirkîyeyê da jî ”Fraksîyona parlementerên Kurdistane” pêkhat. Herçend berî hilbijartinan armanca hejmarê bilind hatibû kivþ kirin jî, lê axir daxwaz grûb danan bû. Me bi xwe di întervûya digel ”Kovara Bizaw” da, di navbeyna 20 heta 25an da texmîn kiribû û digel namzetên hatine asteng kirin, hejmara ku me texmîn kirî kêm zêde derket.
Gelo encameke çêtir mumkun bû? Bersiva vê pirsê ”belê” ye, lê eve girêdayî þertan, hêz û îmkanan, pozisyona terefan û xebatê bû. Heke bi termînolojîya spore îzah bikin, Kurdan 22 gav piþtî partîyên sîstemê dest bi bezê kir. Di ser da jî kulvarê ku Kurd lê dibezîn bi sedan barîyeran ve hatibû asteng kirin. Dewletê timamî çerxa xwe seferber kiribû ku namzetên serbixwe yên DTPyê neêne hilbijartin, anjî qet nebe negihin hejmara grûb dananê. Zulm, entrîka û hîlebazîyên nedîtî hatin kirin beramberî namzetên Kurd. Gelek aþkera rehîyên namzetên Hekarî, Urfa û Agirîyê ji bo partîya sîstemê, AKPyê, hatin dizîn. Dewletê herweha hilbijartin gelek bi zanahî bi namzetên ”Hizar hêvî” yên Edene û Mersînê dane berze kirin. Operasyona li ser Edene û Mersînê polîtîkeke stratejîk bû. Dewletê nexwast ku ji Kurdistanê ve korîdorek ji ser Edene û Mersînê vebe Deryaya Spî. Hêj li bîr e, di hilbijartinên Nîsana 99ê da jî þehridarîya Mersînê, ku Hadepê [paþê bû Dehap] qazanc kiribû, bi operasyoneke nîveþevê ji destê Kurdan hatibû standin. Lewma daberizîna li ser hilbijartinên Edene û Mersînê bi taybetî hate kirin. Digel ku rehîyên hatine dizîn yêk bi yêk hatin belge kirin û pêþkêþî dayreya hilbijartinê ya bilind jî hatin kirin, belêm wan ev serlêdana namzetên Kurd red kir. Di berzekirina Hekarî û Agirîyê da jî rola dewletê kivþ e, lê belê rola sereke ya DTPyê bi xwe ye ku li van herdu bajêran þaþîyeke mezin hate kirin. Heke hisabeke rasyonel hatiba kirin û li goreyî vê rasyonelîteyê namzet hatiban tesbît kirin, hejmara parlementerên hilbijartî bi rehetî da 25 bin. Bêþik Kurd û partîyên sîstem û rejimê, di zemînekî dadyar [adil] da neketin hilbijartinan. Namzetên Kurdan adeta bîr bi derzîyê kolan. Belêm dîsa ve berzekirina bi taybetî du parlementerên ji Hekarî û Agirîyê þaþîya DTPyê bû û çu mazereta vê þaþîyê jî nîne. DTPyê du parlementerên ji Hekarî û Agirîyê adeta di tepsîya zêr da bi dest AKPyê, anku partîya sîstemê ve berdan. Li Urfayê jî kar û xebateke sîstematîk nehate kirin, lewma namzetê duyê hate berze kirin ku eve jî þaþîya DTPyê bi xwe ye. Di berzekirina du meydanên dî yên dîasporayê, anku Edene û Mersînê da jî þaþîyên navxweyî hene, belêm rola tayînker ya dewletê ye û ferqa rehîyan gelek jî ba, dewletê biryara xwe dabû ku Edene û Mersînê nedin Kurdan.
Di encam da, armanc hem ketina parlementê bû, hem jî grûb danan bû û herdu armanc jî bi dest ve hatin, lê bi pozisyoneke zeîf. Hejmara grûbê bi benikê pembû ve girêdayî ye û eve qabilîyeta hereketê bivê nevê dê zeîf bike. Lê di her halî da gihiþtina vê qonaxê û bi kar înana platforma parlementê jî ji bo têkoþîna azadîya xelkê Kurd giring e. Ji ber huqûqa antî demokratîk ya Tirkîyeyê û konjonktura nav Tirkîyeyê, fermîyen navê ”grûba Kurda” bi kar neyêt jî, ewil car e ku meþrûyen bi navê xelkê Kurd grûbeke parlementeran dikevin parlementa Tirkîyeyê. Lewma divêt bi doza rewa ya xelkê Kurd ve girêdayî bin û li goreyî vê îdeal û armancê xebat bête kirin li bin banê parlementê. Grûba DTPyê, bi disiplîna demokratîk divêt hem rasyonel hereket bikin, hem jî prîmê nedine gef û gurên partîyên rejimê yên di nav parlementê da û zemînê xebata legal her bo her firehtir bikin û di legalîzekirina xwezî û daxwazên xelkê Kurd û normalîzekirina sethê polîtîk da bi cesaret gavan biavêjin. Þik têda nîne ku dê çenbera li dora wan bête teng kirin, qabilîyeta manewraya wan dê bête asteng kirin. Ji xwe hêj parlement nevebûyî ev gava qeyd û bend kirinê avêtin. Wezareta Dadîyê demildest biryarek da ku parlementer bêyî destûr nikarin seradanîya her zîndanîyî bikin. Ev biryar bi taybetî bo grûba DTPyê hate derêxistin ku parlementer seradanîya Ocalan û girtîyên dî yên polîtîk yên Kurd nekin. Ji vê gava ewil jî kivþ dibe ku rojên gelek bêhnçikêr li pêþîya grûba DTPyê ne. Lê eve têkoþîn e û rejim dê astengan zêde bike, DTPyî jî divêt ji bo demokratîzasyonê bêyî rawestan têkoþînê bidin.
Bi navê xelkê Kurd ketina parlementa Tirkîyeyê, ku sentrala sîstemê kolonyalîzma Tirk e li ser serê xelkê Kurd û Kurdistanê, dê zor û zehmetîyan jî bi xwe ra bîne. Zorîyên qanûnî, fizîkî dê hebin, lê yêk ji zorîyên dijwar jî bo parlementerên Kurd ew e ku, di vekirina parlementê da sûnda ku pê ne bawer in, bixwin. Sûnda parlementa Tirkîyeyê, sembola nijadperêsîyê ye, antî Kurd e, antî demokratîk e, ji bo Kurdekê, ji bo sosyalîstekî demokratîk, bo demokratekî lîberal û humanîstekê xwe înkar kirin e. Lê mixabin ku di konjonktura îro da parlementerên Kurd jî dê vê sûndê bixwin û eve bi serê xwe þiddeteke psîkolojîk e li ser Kurdan. Bihizirin, Kurdekî ku ji bo azadîya xelkê xwe û rizgarîya welatê xwe têkoþînê dide, dê vê sûndê bixwe: ”Ji bo parastina hebûn û serxwebûna dewletê, yêkpareyîya ku nayê lêkvekirin ya welat û xelkê û desthilata xelkê ya bê qeyd û þert; ji bo girêdana bi serdestîya huqûqê û dewleta demokratîk, laîk û sosyal ya huqûqî û prensîbên Ataturkî; xebata ji bo refah û dilþahîya xelkê xwe; ji bo îdeala mafê mirov ya her hevwelatî, ku ji mafên bingehîn û azadîyan istifade bikin; li ser namûs û þerefa xwe sûnd dixwim.”
Ev sûnde terorîzekirina bîr û bawerîyên cuda ye, îþkence û þiddeta li ser nûnerên ji neteweyên dî ye û nîþana þovenîzm û nijadperêsîya Tirk e û zulm e. Lê mixabin ku Kurd ji bo têkoþîna berdewam û demdirêj dê vê ”fedakarîyê” bikin. Tête hêvî kirin ku di bizava guhorîna makqanûnê û demokratîzasyonê da parlementerên Kurd vê þiddeta psîkolojîk jî bînin rojevê û vê sûndê jî bidine guhorîn.
ROJAN HAZIM
29 Tîrmeh 2007