14yê Gulanê, roja ”Cejna Zimanê Kurdî” ye
Cejn,
ji hewcehîyên erf û edetî, sosyokulturel, sosyopolîtîk, neteweyî, dîrokî
anjî dînî bin, ji bo ”ferd” û ”civatê” bûyîn û bûyer û
platformên pîrozîyê ne. Civat wekî pêkhatineke kolektîv bi hev ra cejnên
xwe pîroz dike. ”Ferd” jî cejna xwe digel ”ferdên dî” parve dike.
Lewma karekterîstîka sereke ya ”cejn”ê, pîrozîya kolektîv e. Cejn li
ser bûn û bûyîn û bûyeran ava dibin û bi vî rengî jî dibin tradisyonên
komî yên mayînde û berdewam. Cejn di jîyana ”ferdî” da be, anjî di ya
”komî” da be, şahîyê sembolîze dike. Cejn
herweha ”ferdî” be, an ”komî” be, encama ”serkevtinekê” ye.
Di
jîyana xelk û neteweyan da sedan cejn hene ku bi hizir û bîreke tîr û tijî
ya hevrayî têne pîroz kirin. Di nav van cejnên bi hevratîyeke bilind da têne
pîroz kirin, yên neteweyî û dînî, di serî da tên. Lê di nav vê
silsileya cejnan da jî yên herî kolektîv cejnên neteweyî ne. Netewe wekî
hebûneke kolektîv, ji alîyê sosyolojîk û bîr û hizirî ve heterojen e,
belêm ji alîyê stûna ragir ve homojen e. Ziman stûna ragir ya neteweyî ye
û ji xerca homojen ya neteweyî pêkhatîye. Netewe bi zimanê xwe yê “yêkpare”
hebûna xwe diparêze û bi vî rengî xwe mayînde û berdewam dike. Neteweyên
bi ber êriş, dagîrî û birandinê dikevin, di serî da xwe bi hêza
zimanê xwe li ser pêya dihêlin. Êrişkar, dagîrker û kolonyalîst jî,
xelk û neteweyên ku bindestkirî, her di serî da ji alîyê ziman ve
hildigirin binê zeptûrepta xwe û metodên birandina zimanê wan bi kar tînin
û zimanê xwe serdest dikin. Têkoşîna dijî van dagîrker û kolonyalîstan
jî di serî da bi parastina ziman dest pê dike. Di rikeberîya xelkê Kurd û
dewleta dagîrker û kolonyalîst ya Tirk da ev prosese hate jîyan û mixabin
ku hêj jî dom dike. Dewleta Tirk, birandina neteweyê Kurd her ji destpêka
komarê pêve bo xwe kire armanc û ji bo vê polîtîka xwe ya qirêj jî aşê
hêrana zimanê Kurdî, anku mekanîzmaya asîmîlasyonê di dereceya herî
bilind da xebitand. Dewleta Tirk bi polîtîka asîmîlasyonê xwast reya jîyanê
ya neteweyê Kurd bibire û xelkê Kurd nîne bike. Belêm nikarî û di vê polîtîka
xwe ya dijmirovî da sernekevt. Zimanê neteweyê Kurd, Kurdî, her bi çi rengî
be xwe parast û pêşve bir. Zimanê Kurdî, wekî alaya dengî ya neteweyê
Kurd, di hiş û bîr û gewrîya mirovê Kurd da jînde ma û heta hêza
xwe ya dawîyê, dijî asîmîlasyona “Tirkî” berxweda. Dewleta Tirk, herçend
îro jî polîtîka xwe ya asîmîlasyonê didomîne jî, lê êdî nikare Kurdî
bihelîne. Zimanê Kurdî, dijî asîmîlasyona Tirkî, serkevtîye û cejna xwe
heq kirîye. Neteweyê Kurd, deyndarê zimanê xwe ye û divêt bi cejneke mezin
vê serkevtina zimanê xwe pîroz bike.
Vêca
di van waran da pêşengîyek jî pêdivî ye. Kongreya Neteweyî ya
Kurdistanê jî, di vî warî da gaveke dîrokî avêtîye û “14yê Gulanê”
wekî roja “Cejna Zimanê Kurdî” qebûl û îlan kirîye. KNKyê di banga
xwe ya 4ê Adara 2007ê da wisa gotîye:
“Hemû
xelk û neteweyên cîhanê, di rojeke salê da, cejna zimanê xwe pîroz dikin.
Heta nihe tradisyoneke bi vî rengî di nav xelkê Kurd da nehatibû dest pê
kirin. Kongreya Neteweyî ya Kurdistanê, KNKyê, di sala 2006ê da, bi pêşniyara
komisyona ziman û perwerdeyê ya KNKyê, 14yê Gulanê wekî roja ”Cejna
Zimanê Kurdî” qebûl kir û dîyarî xelkê Kurd kir. KNK hêvî dike ku
xelkê Kurd dê li roja cejna zimanê xwe xwudan derkeve û hersal vê cejna
zimanê xwe pîroz bike û vê cejnê mayînde bike û wekî tradisyon bidomîne.
Zulm û zora li ser xelkê Kurd di serî da bi qedexekirina zimanê Kurdî
dihate kirin û îro jî tête domandin. Asîmîlasyona li ser zimanê Kurdî
hatîye kirin, li çu zimanan nehatîye kirin. Belêm xelkê Kurd bi rikeke nedîtî,
li zimanê xwe xwudan derket, zimanê xwe jînde kir. Bi jînde mana zimanê
Kurdî xelkê Kurd jî jînde ma. Xelkê Kurd bi parastina zimanê xwe, xwe jî
parast, paşeroja xwe ronahî kir.”
Ev
biryare gelek di cih da ye, biryareke neteweyî ye. Di prosesa têkoşîna
azadîya xelkê Kurd û parastina zimanê Kurdî da, beramberî asîmîlasyona
zimanên dewletên dagîrker û kolonyalîst û bi taybetî jî dijî asîmîlasyona
Tirkî, berxwedaneke xurt hate dan û di vê rikeberîyê da zimanê Kurdî,
digel hemû kêm û kasîyan jî be, serkevtî bûye. Lê belê, tehlîkeya li
ser zimanê Kurdî hêj jî dom dike û divêt hişyarî û baldarîya ji bo
parastina zimanê Kurdî bête domandin û şuûra li zimanê xwe, li Kurdî
xwudanderketinê jînde bête girtin û bizava di vî warî da neête sist kirin.
“Cejna Zimanê Kurdî” ji ber vê yêkê dê bibe platforma herî xurt ku
xelkê Kurd hem dijî asîmilasyonê bi zanîn û serwextî li zimanê xwe
xwudan derkeve, hem jî bi bîr û hizirike yêkgirtî ya neteweyî nîşana
hebûna xwe, anku zimanê xwe, bi cejnekê pîroz bike û ev cejne dê bibe
binasê bilindbûna hiş û bîr û şuûra parastina zimanî di nav
civatê da ku eve herweha dê otoasîmîlasyona li navxweyî jî bişkêne.
Bi vê hêvîyê, 14yê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî, bila li neteweyê Kurd pîroz
be!
Ez
vê carê nivîsara xwe bi paragrafa ji banga KNKyê bi dawî tînim. KNK bangî
xelkê xwe dike, guh bidinê:
“Bo
organîzasyonên sosyopolîtîk, sosyokulturel, sosyoekonomîk, medyaya Kurdî,
ronakbîr, nivîskar, rojnamevan, hunermend, rêvebirên polîtîk û îdarî yên
Kurdistanê û timamî xelkê Kurd;
Ji
nav elementên ku neteweyan pêktînin, ziman yê sereke ye. Ziman îdentîtêta
neteweyan e. Ziman alaya dengî ya neteweyan e. Zimanê me, zimanê Kurdî jî,
nîşana hebûna xelkê Kurd e. Zimanê me, zimanê Kurdî, îdentîtêta
xelkê me ye. Zimanê me, zimanê Kurdî, alaya dengî ya neteweyê me ye. Zimanê
me, zimanê Kurdî, bi salan ji teref dewletên kolonyalîst û dagîrker ve
hate qedexe kirin, asîmîlasyoneke nedîtî li ser zimanê Kurdî hate bi kar
înan û ev polîtîka asîmîlasyonê bi rengên cuda îro jî tête domandin.
Belêm xelkê me, wekî hemû xelkên cîhanê, bi rik, berxwedan û têkoşîneke
xurt, ev hebûna xwe ya pîroz parast. Îro xelkên cîhanê salê rojekê cejna
zimanên xwe pîroz dikin. KNKyê jî bi vê bîr û bawerî û bihazanîna
berxwedana pîroz ya zimanê Kurdî ya dijî asîmîlasyonê, roja 14yê Gulanê
wekî roja ”Cejna Zimanê Kurdî” qebûl û îlan kir. KNK hêvî û bawer
dike ku xelkê Kurd dê vê rojê bi hizir û bîreke bilind ya neteweyî pîroz
bike û wekî tradisyon bidomîne.
KNK
bang dike ku ”14yê Gulanê, Cejna Zimanê Kurdî”, li Kurdistanê, li her
derê ku Kurd lê, bi şahî, bi semîner, konferans, sempozyûm û axir her
bi çi rengî be, bête pîroz kirin.
Parastina
Kurdî, parastina Kurdetîyê ye.
KNK
ji nihe ve 14yê Gulanê Cejna Zimanê Kurdî pîroz dike.”
27
Nîsan 2007